Nữ chiến sĩ kiên cường trong Khởi nghĩa Nam Kỳ

Đồng chí Nguyễn Thị Thập (tên thật Nguyễn Thị Ngọc Tốt), sinh ngày 10/10/1908 tại Long Hưng, Mỹ Tho (nay thuộc tỉnh Đồng Tháp). Năm 1931, bà được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương và năm 1935 được bầu vào Xứ ủy Nam Kỳ.

Sau khi bị thực dân Pháp bắt và kết án tù, bà tiếp tục hoạt động cách mạng. Năm 1940, theo sự điều động của tổ chức, bà trở lại Long Hưng tham gia chỉ huy Khởi nghĩa Nam Kỳ ở Mỹ Tho. Cuộc khởi nghĩa thất bại, thực dân Pháp đàn áp, bắt giam hàng nghìn người yêu nước. Đồng chí Lê Văn Giác - Tỉnh ủy viên Mỹ Tho, người bạn đời của bà Thập bị địch sát hại, để lại cho bà 3 người con nhỏ (trong đó con trai đầu 11 tuổi, con gái thứ hai 2 tuổi và người con út mới 8 ngày tuổi).

Trong cuộc khởi nghĩa tại Mỹ Tho, bà được giao phụ trách lực lượng vũ trang tập trung tại căn cứ Ba U, phối hợp với lực lượng tại chỗ tiến hành khởi nghĩa ở nhiều địa bàn. Đêm 22, rạng sáng 23/11/1940, các địa phương trong tỉnh Mỹ Tho đồng loạt nổi dậy. 

Ngay khi khởi nghĩa nổ ra, bà Nguyễn Thị Thập cho liên lạc đến các xã xung quanh truyền lệnh và vận động nhân dân đồng loạt đứng lên. Tại Tam Hiệp, lực lượng tự vệ do bà chỉ huy tổ chức đánh chiếm đồn chợ Bưng. Lực lượng tại chỗ đánh trống, mõ, đốt khí đá, treo khẩu hiệu và giương cao cờ đỏ sao vàng, cờ đỏ búa liềm tiến đến bao vây đồn.

Trong cuộc khởi nghĩa, hình ảnh người phụ nữ mang thai gần ngày sinh vẫn trực tiếp chỉ huy lực lượng chiến đấu trở thành một dấu ấn đặc biệt. Theo tư liệu tại Hội thảo khoa học về cuộc đời và sự nghiệp Nguyễn Thị Thập, bà dùng khăn rằn nịt bụng, trực tiếp chỉ huy nhân dân và lực lượng tự vệ đánh chiếm đồn.

Ngày 23/11/1940, chính quyền cách mạng tỉnh Mỹ Tho ra mắt trước hơn 3.000 đồng bào. Ông Phan Văn Khỏe, Bí thư Tỉnh ủy Mỹ Tho, Trưởng Ban Khởi nghĩa, được cử làm Chủ tịch, phụ trách chung; bà Nguyễn Thị Thập phụ trách Thường trực Ủy ban cách mạng.

Một trong những công việc đầu tiên của chính quyền cách mạng tỉnh Mỹ Tho là thành lập Tòa án nhân dân cách mạng tỉnh tại Đình Long Hưng để xét xử những người bị cáo buộc là tay sai, gây tội ác với nhân dân. Bà Nguyễn Thị Thập được Tỉnh ủy phân công làm phái viên, thực hiện nhiệm vụ biện hộ.

Trong các phiên xử, bà phân tích hành vi gây tổn hại cho nhân dân, đồng thời chỉ ra những tác động từ chính sách cai trị của thực dân. Sau đó, bà đề nghị Hội đồng xét xử tha chết cho các bị cáo. Sau 3 đêm làm việc với 10 phiên xét xử, đề nghị này được Hội đồng chấp thuận.

Nhà lãnh đạo tận tâm với phong trào phụ nữ

Sau Cách mạng Tháng Tám, bà Nguyễn Thị Thập tiếp tục được giao nhiều nhiệm vụ quan trọng. Trong cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên ngày 6/1/1946, bà trúng cử đại biểu Quốc hội tại Mỹ Tho, trở thành một trong 10 phụ nữ được bầu vào Quốc hội khóa I.

Tháng 11/1946, theo yêu cầu của Thường vụ Trung ương, bà trở vào Nam Bộ để thực hiện nhiệm vụ củng cố và phát triển Xứ ủy. Từ năm 1947 đến 1953, bên cạnh công tác Đảng, bà được giao phụ trách Hội Phụ nữ cứu quốc, tổ chức tập hợp đông đảo phụ nữ Nam Bộ tham gia kháng chiến. Năm 1953, bà được Trung ương điều ra Việt Bắc nhận nhiệm vụ mới.

Tập kết ra Bắc, bà được phân công chuyên trách công tác dân vận. Năm 1956, bà giữ cương vị Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam và đảm nhiệm vị trí này đến năm 1974. Trong thời gian đó, bà đồng thời giữ nhiều trọng trách như Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, đại biểu Quốc hội từ khóa I đến khóa VI và Phó Chủ tịch Ủy ban Thường vụ Quốc hội.

Trên cương vị người đứng đầu tổ chức đại diện cho phụ nữ, bà Nguyễn Thị Thập dành nhiều tâm huyết cho việc nâng cao vai trò của phụ nữ trong đời sống xã hội. Bà tham gia đưa tiếng nói của phụ nữ vào quá trình sửa đổi Hiến pháp năm 1960, kiến nghị xây dựng Luật Hôn nhân và Gia đình, trong đó có việc thực hiện nguyên tắc một vợ, một chồng. Đồng thời, bà tham gia đề xuất nhiều chủ trương, chính sách nhằm phát huy vai trò của phụ nữ, thực hiện nam nữ bình đẳng và thúc đẩy sự nghiệp giải phóng phụ nữ.

Trong những năm bà lãnh đạo Hội, phong trào phụ nữ được tổ chức và phát triển rộng khắp. Đặc biệt, phong trào “Ba đảm đang” thu hút đông đảo phụ nữ tham gia, góp phần cùng hậu phương miền Bắc duy trì sản xuất, chăm lo gia đình và chi viện cho tiền tuyến.

Trong 60 năm công tác, bà Nguyễn Thị Thập đã đảm nhiệm nhiều trọng trách trong công tác xây dựng Đảng, vận động quần chúng, hoạt động Quốc hội và phong trào phụ nữ. Cuộc đời của bà cũng gắn với những mất mát lớn khi chồng và 2 người con trai lần lượt hy sinh trong chiến tranh.

Năm 1985, Nhà nước trao tặng bà Huân chương Sao Vàng, phần thưởng cao quý nhất của Nhà nước Việt Nam. Bà là người phụ nữ Việt Nam đầu tiên được trao tặng phần thưởng này. Cùng năm, bà được phong tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam Anh hùng và được trao nhiều phần thưởng cao quý khác.

Ngày 19/3/1996, bà Nguyễn Thị Thập qua đời tại TP. Hồ Chí Minh. Theo di nguyện, bà được an táng tại Nghĩa trang Liệt sĩ tỉnh Tiền Giang bên cạnh phần mộ của người chồng.

Tên bà Nguyễn Thị Thập được đặt cho nhiều tuyến đường tại Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, Mỹ Tho và một số địa phương khác. Những con đường mang tên bà là sự ghi nhận đối với một nữ chiến sĩ cách mạng đã dành trọn cuộc đời cho sự nghiệp giải phóng dân tộc, giải phóng phụ nữ và xây dựng đất nước.

Bài viết sử dụng thông tin tham khảo từ các nguồn: 

- Đồng chí Nguyễn Thị Thập: Người cộng sản kiên trung, bất khuất trong Khởi nghĩa Nam Kỳ - Cổng TTĐT Đảng Cộng sản Việt Nam tỉnh Đồng Tháp

- Nguyễn Thị Thập - người phụ nữ Việt Nam tiêu biểu của thế kỷ XX - Đại biểu Nhân dân

- Câu chuyện nửa cán dù năm ấy - Báo Đồng Tháp