Thách thức từ tiêu chuẩn xanh và chứng nhận Halal

Tại Hội thảo “Đẩy mạnh sản xuất xanh và xuất khẩu bền vững cho hàng hóa Việt Nam thâm nhập vào thị trường Malaysia” diễn ra vào sáng 23/4 tại TP. Hồ Chí Minh do ITPC phối hợp cùng các đơn vị Malaysia tổ chức, các chuyên gia đã chỉ ra nhiều rào cản mới. Hiện nay, quan hệ giữa hai quốc gia đang ở giai đoạn phát triển thuận lợi sau khi được nâng cấp lên Đối tác Chiến lược Toàn diện vào tháng 11/2024. Mục tiêu kim ngạch thương mại song phương đạt 25 tỷ USD vào năm 2030 được đánh giá là hoàn toàn khả thi trong bối cảnh hiện tại. Tuy nhiên, áp lực chuyển đổi đang trở nên hiện hữu khi Malaysia ngày càng siết chặt các tiêu chuẩn nhập khẩu theo hướng bền vững hơn.

Ông Lê Anh Hoàng - Phó Giám đốc ITPC cho biết, hàng hóa Việt Nam thực tế vẫn còn nhiều dư địa tăng trưởng tại thị trường này nhờ sự tương đồng về văn hóa tiêu dùng và khoảng cách địa lý gần. Dù vậy, thách thức lớn nhất đối với các đơn vị sản xuất hiện nay chính là việc phải kết hợp đồng thời tiêu chuẩn Halal với các yêu cầu sản xuất xanh nghiêm ngặt. Đặc biệt, các doanh nghiệp vừa và nhỏ thường gặp khó khăn về vốn đầu tư lẫn quy trình sản xuất sạch để đáp ứng yêu cầu của phía đối tác. Bên cạnh đó, việc duy trì hệ thống dữ liệu minh bạch để phục vụ công tác tái chứng nhận định kỳ cũng là một bài toán hóc búa cần sớm có lời giải.

Về phía cơ quan quản lý chứng nhận Halal Malaysia, ông Muhammad Naim bin Aziz - đại diện JAKIM nhận định xu hướng tiêu dùng của người Hồi giáo đang có sự dịch chuyển mạnh mẽ. Người tiêu dùng, đặc biệt là thế hệ trẻ và cư dân đô thị, không còn chỉ quan tâm đến yếu tố Halal thuần túy mà bắt đầu ưu tiên các sản phẩm có tính đạo đức và thân thiện với môi trường. Xu hướng này đòi hỏi doanh nghiệp phải thay đổi tư duy sản xuất từ khâu lựa chọn nguyên liệu tự nhiên đến việc sử dụng bao bì dễ phân hủy. Ông cũng lưu ý rằng, từ năm 2026, tất cả sản phẩm nhập khẩu mang nhãn Halal vào Malaysia bắt buộc phải do các tổ chức nước ngoài được JAKIM công nhận cấp chứng chỉ.

Bà Zaimah Osman - Lãnh sự Thương mại Matrade tại TP. Hồ Chí Minh bổ sung rằng ngành công nghiệp Halal dự kiến sẽ đóng góp khoảng 8,1% vào GDP của Malaysia trong năm 2025. Chứng nhận Halal giờ đây không đơn thuần là yêu cầu về mặt tôn giáo mà đã trở thành công cụ quản trị giúp doanh nghiệp dễ dàng tiếp cận các tiêu chuẩn quốc tế như ISO 9001 hay ISO 22000. Những yếu tố cốt lõi của tiêu chuẩn này như khả năng truy xuất nguồn gốc và trách nhiệm xã hội hoàn toàn tương thích với các nguyên tắc của chuỗi cung ứng bền vững toàn cầu. Do đó, việc chậm trễ trong chuyển đổi số và xanh hóa quy trình sẽ khiến hàng hóa Việt Nam mất đi lợi thế cạnh tranh ngay tại cửa ngõ khu vực.

Giải pháp chiến lược thâm nhập sâu thị trường hồi giáo

Để khai thác hiệu quả thị trường Halal toàn cầu vốn được dự báo sẽ đạt quy mô 20 nghìn tỷ USD vào năm 2028, các doanh nghiệp cần có chiến lược bài bản. Ông Firdauz Othman - Tổng Lãnh sự Malaysia tại TP. Hồ Chí Minh khẳng định quốc gia này luôn sẵn sàng trở thành cửa ngõ chiến lược để hàng hóa Việt Nam vươn ra thế giới. Ông đánh giá rất cao Đề án phát triển ngành Halal của Việt Nam đến năm 2030, đồng thời khuyến khích các đơn vị tích cực tham gia vào những sự kiện giao thương lớn như Hội chợ MIHAS 2026 tại Kuala Lumpur. Đây được xem là cơ hội vàng để các nhà sản xuất tiếp cận trực tiếp với hệ sinh thái Halal quốc tế và tìm kiếm đối tác chiến lược dài hạn.

Dưới góc nhìn thực tiễn về thị trường, ông Ngô Quang Hưng - đại diện Thương vụ Việt Nam tại Malaysia chỉ ra những nhóm ngành cụ thể mà Việt Nam đang có ưu thế tuyệt đối. Trong khi Malaysia đã tự chủ được khoảng 115% lượng thịt gia cầm, thì quốc gia này lại đang đối mặt với tình trạng thiếu hụt rau củ nghiêm trọng khi khả năng tự cung chỉ đạt mức 60%. Đây chính là dư địa màu mỡ cho các sản phẩm như gạo, ớt tươi, các loại rau lá xanh, dừa và cá tra chế biến của Việt Nam thâm nhập mạnh mẽ hơn. Tuy nhiên, điều kiện cần là sản phẩm phải đáp ứng được khung tiêu chuẩn ESG đã áp dụng từ năm 2023 và quy định trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất từ năm 2026.

Cũng theo ông Ngô Quang Hưng, chính phủ Malaysia đang áp dụng nhiều chính sách khuyến khích rất thiết thực cho những đơn vị thực hiện tốt cam kết xanh. Cụ thể, sản phẩm đạt chứng chỉ ESG có thể được xem xét giảm từ 5% đến 10% thuế quan khi nhập khẩu vào thị trường này. Đặc biệt, đối với những hàng hóa đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn Halal khắt khe, mức giảm phí kiểm duyệt nhập khẩu có thể lên đến 20%. Đây được xem là những động lực tài chính cực kỳ quan trọng để thúc đẩy các doanh nghiệp nội địa Việt Nam mạnh dạn đầu tư vào công nghệ sản xuất sạch và tối ưu hóa vòng đời sản phẩm.

Phân tích sâu hơn về lợi ích của việc chuẩn hóa quy trình, bà Zaimah Osman cho rằng việc đạt được chứng nhận Halal là một bước đi tắt mang tính cấu trúc. Công cụ này không chỉ giúp giảm thiểu các rủi ro về pháp lý mà còn hỗ trợ doanh nghiệp đáp ứng các yêu cầu khắt khe về môi trường và quản trị vốn đang trở thành xu thế chủ đạo. Khi doanh nghiệp chứng minh được sự minh bạch trong truy xuất nguồn gốc và bảo đảm quyền lợi động vật, họ sẽ dễ dàng chinh phục được lòng tin của người tiêu dùng tại Malaysia. Sự kết hợp giữa chất lượng sản phẩm và trách nhiệm xã hội chính là chìa khóa để hàng Việt đứng vững tại thị trường Hồi giáo đầy tiềm năng.

Mục tiêu nâng kim ngạch song phương giữa hai nước lên 25 tỷ USD vào năm 2030 đòi hỏi sự nỗ lực từ cả phía cơ quan quản lý lẫn cộng đồng doanh nghiệp. Theo ông Lê Anh Hoàng, việc tận dụng tối đa các hiệp định thương mại và chính sách ưu đãi từ phía Malaysia sẽ giúp doanh nghiệp Việt giảm bớt gánh nặng chi phí. Trong giai đoạn tới, việc tăng cường kết nối giữa các đơn vị sản xuất với những tổ chức chứng nhận uy tín như HCA hay VINAHIC là vô cùng cần thiết. Sự chuẩn bị kỹ lưỡng về cả mặt kỹ thuật lẫn pháp lý sẽ giúp hàng hóa Việt Nam không chỉ thâm nhập thành công vào Malaysia mà còn tiến xa hơn trong chuỗi cung ứng bền vững của thế giới.