Việt Nam được đánh giá là quốc gia có nguồn tài nguyên dược liệu đa dạng hàng đầu khu vực Đông Nam Á, với hàng nghìn loài cây thuốc có giá trị trong cả y học cổ truyền và hiện đại. Tuy nhiên, trong thời gian dài, lợi thế này chưa được khai thác hiệu quả do sản xuất còn manh mún, thiếu liên kết chuỗi và chưa kiểm soát chặt chẽ chất lượng đầu vào.

Những năm gần đây, khi xu hướng sử dụng sản phẩm có nguồn gốc tự nhiên gia tăng, thị trường dược liệu sạch bắt đầu mở ra nhiều cơ hội phát triển. Nhiều địa phương đã hình thành các vùng trồng dược liệu, tạo nền tảng cho việc chủ động nguồn nguyên liệu trong nước. Dù vậy, việc quy hoạch chưa đồng bộ và áp dụng tiêu chuẩn quốc tế còn hạn chế vẫn là rào cản lớn.

Theo Cục Quản lý Y Dược cổ truyền, nếu không kiểm soát chặt chẽ từ khâu trồng trọt, thu hái đến sơ chế, dược liệu Việt Nam sẽ khó đáp ứng yêu cầu khắt khe của thị trường xuất khẩu.

GACP-WHO – “khung xương sống” cho dược liệu bền vững

Trong bối cảnh đó, tiêu chuẩn GACP-WHO ngày càng được xem là nền tảng quan trọng cho phát triển dược liệu. Đây là bộ tiêu chuẩn quốc tế bao quát toàn bộ quy trình sản xuất, từ chọn giống, canh tác, chăm sóc đến thu hái, bảo quản và vận chuyển.

Việc áp dụng GACP-WHO không chỉ giúp đảm bảo chất lượng ổn định, an toàn cho người sử dụng mà còn tạo điều kiện truy xuất nguồn gốc – yếu tố ngày càng bắt buộc trong chuỗi cung ứng toàn cầu

Trên thực tế, nhiều doanh nghiệp trong nước đã chủ động chuyển hướng đầu tư theo mô hình GACP-WHO, từng bước xây dựng hệ sinh thái dược liệu khép kín.

Công ty cổ phần Nam Dược là một trong những đơn vị tiên phong khi phát triển vùng trồng cát cánh tại Lào Cai đạt chuẩn GACP-WHO. Mô hình này giúp doanh nghiệp kiểm soát chất lượng nguyên liệu ngay từ đầu, giảm phụ thuộc vào nguồn thu mua bên ngoài.

Tương tự, Công ty cổ phần Dược liệu Việt Nam cũng đẩy mạnh phát triển vùng trồng các loại dược liệu như cúc hoa, đương quy, ngưu tất tại khu vực miền núi phía Bắc. Các vùng trồng được quản lý theo quy trình thống nhất, đảm bảo tính ổn định và khả năng truy xuất nguồn gốc.

Trong khi đó, Công ty Cổ phần Dược phẩm OPC lựa chọn phát triển vùng trồng như một chiến lược dài hạn. Việc chủ động nguồn nguyên liệu sạch không chỉ phục vụ sản xuất mà còn góp phần giải quyết nhu cầu dược liệu cho ngành y tế, đồng thời tạo việc làm, thúc đẩy kinh tế địa phương và bảo tồn nguồn dược liệu quý.

Ở hướng tiếp cận khác, Công ty TNHH Thương mại và Sản xuất Sâm Nữ Hoàng xây dựng mô hình hệ sinh thái khép kín, tham gia trực tiếp vào quá trình sản xuất cùng người dân. Doanh nghiệp hướng tới việc chia sẻ lợi ích và trách nhiệm trong toàn bộ chuỗi, tránh tình trạng đứt gãy giá trị.

Liên kết vùng trồng – chế biến – thị trường

Một mô hình đáng chú ý khác là sự hợp tác giữa Trường Sinh Group và Công ty cổ phần Trồng trọt - Chế biến dược liệu Quảng Nam trong phát triển vùng nguyên liệu Sâm Ngọc Linh. Mô hình “vùng trồng – nhà máy – thị trường” giúp đảm bảo tính đồng bộ từ nguyên liệu đến sản phẩm cuối cùng.

Doanh nghiệp này cũng đầu tư hệ thống nhà máy đạt chuẩn GMP, GMP-WHO và ISO, tập trung vào chế biến sâu, đặc biệt là chiết xuất Sâm Ngọc Linh nhằm gia tăng giá trị sản phẩm.

Theo định hướng dài hạn, việc mở rộng vùng trồng, nâng cấp công nghệ chế biến và phát triển hệ thống phân phối đa kênh sẽ giúp sản phẩm dược liệu Việt tiếp cận rộng rãi hơn trên thị trường.

Các chuyên gia nhận định, để mô hình dược liệu đạt chuẩn phát triển bền vững, cần sự phối hợp chặt chẽ giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người dân. Trong đó, chính sách quy hoạch vùng trồng, hỗ trợ kỹ thuật và nguồn vốn đóng vai trò quan trọng.

Trong bối cảnh nhu cầu dược liệu sạch gia tăng, việc chuyển sang mô hình GACP-WHO không còn là xu hướng mà đã trở thành yêu cầu tất yếu. Khi doanh nghiệp giữ vai trò dẫn dắt và người nông dân tham gia sâu vào chuỗi sản xuất, ngành dược liệu Việt Nam có cơ hội nâng cao vị thế và mở rộng thị trường quốc tế.

Thực tế cho thấy, những mô hình tiên phong đã chứng minh rằng đầu tư vào chất lượng từ gốc không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế mà còn xây dựng niềm tin bền vững với người tiêu dùng – yếu tố cốt lõi cho sự phát triển lâu dài của ngành dược liệu.