Cuộc đua tỷ đô của trái sầu riêng tại khu vực Đông Nam Á đang chứng kiến những diễn biến khó lường. Thay vì thế chân vạc quen thuộc giữa Thái Lan, Malaysia và Việt Nam, bản đồ thương mại nông sản khu vực vừa xuất hiện thêm một thế lực mới nổi đang ráo riết chuẩn bị cho một cuộc bứt phá quy mô lớn.

Theo những số liệu mới nhất, Philippines đang âm thầm mở rộng diện tích vùng trồng sầu riêng lên con số 15.000 ha. Giới chức nông nghiệp nước này đặt kỳ vọng sản lượng sẽ chạm mốc 150 triệu kg ngay trong niên vụ 2026-2027. Lãnh đạo Hiệp hội Xuất khẩu Sầu riêng Philippines ông Candelario Banton Miculob cho biết có tới 40% đến 50% sản lượng khổng lồ này có đủ tiềm năng để đưa ra thị trường quốc tế.

Hiện tại, Trung Quốc vẫn là thỏi nam châm hút hàng lớn nhất khi nuốt trọn 90% tổng lượng sầu riêng xuất khẩu của Philippines. Nghịch lý nằm ở chỗ, dù dồn toàn lực, hàng từ quốc gia hải đảo này vẫn lọt thỏm và chiếm chưa tới 1% tổng quy mô nhập khẩu sầu riêng của Trung Quốc. Tuy nhiên, khoảng trống mênh mông này lại chính là dư địa khổng lồ để họ lên kế hoạch giành giật thị phần từ tay các đối thủ đi trước.

Thay vì rơi vào cái bẫy cạnh tranh bằng sản lượng giá rẻ, ngành nông nghiệp Philippines quyết định chọn lối đi xây dựng thương hiệu định danh. Nếu Thái Lan định hình ngôi vương với giống Monthong, Malaysia xưng bá bằng Musang King thì người Philippines đang dồn mọi nguồn lực để lăng xê giống sầu riêng nội địa mang tên Golden Puyat. Giống sầu riêng này mang đặc tính thịt màu vàng óng, kết cấu mềm mịn, đi kèm năng suất cao và khả năng chống chịu bệnh tật thời tiết rất tốt.

Dù vậy, điểm yếu chí mạng của sầu riêng Philippines khi bước vào Trung Quốc lại nằm ở ngoại hình. Người tiêu dùng tại đây vốn quen với lớp vỏ màu xanh hoặc vàng ươm, trong khi sầu riêng nước này lại ngả sang màu nâu kém bắt mắt. Buộc lòng, các nhà xuất khẩu phải chuyển hướng chiến lược tiếp thị, tập trung vào giới thiệu đặc điểm và chất lượng cốt lõi bên trong để đánh gục định kiến về hình thức bên ngoài.

Nỗi sợ bỏ tất cả trứng vào một giỏ khiến quốc gia Đông Nam Á này rốt ráo tìm đường thoát khỏi sự phụ thuộc vào một thị trường duy nhất. Tại triển lãm Asia Fruit Logistica mới đây, sầu riêng Philippines đã nhận được sự quan tâm của hàng loạt doanh nghiệp đến từ Nhật Bản, Singapore cho đến Đức, Canada, Australia và khu vực Trung Đông. Thế nhưng, khoảng cách từ cái gật đầu trên bàn đàm phán đến những container hàng xuất khẩu thành công vẫn còn rất xa.

Nút thắt lớn nhất hiện nay là bài toán hạ tầng vận tải. Phần lớn vùng nguyên liệu sầu riêng nằm tại Mindanao, một khu vực có vị trí địa lý khiến việc đưa nông sản ra thế giới gặp nhiều trở ngại. Với đặc tính là loại trái cây dễ hư hỏng, sự thiếu ổn định trong khâu vận chuyển có thể đẩy chi phí lên cao và ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng lô hàng.

Song song với logistics, rào cản về mã số vùng trồng cũng đang làm khó các nông hộ. Hiện tại mới chỉ có 40% trang trại đạt chứng nhận đủ điều kiện xuất khẩu, 60% còn lại vẫn loay hoay với bài toán an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc. Phần lớn các hộ nhỏ lẻ đang bị chùn bước do chi phí làm chứng nhận quá cao. Rõ ràng, để thực sự trở thành một thế lực đe dọa vị thế của sầu riêng Việt Nam, đối thủ này sẽ phải giải quyết triệt để sự đồng bộ từ nguồn cung, tiêu chuẩn chất lượng cho đến chuỗi cung ứng lạnh.