Tại phiên thảo luận ngày 11/4 về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng, vấn đề phạm vi giao dịch bắt buộc phải công chứng và thẩm quyền công chứng theo địa hạt đã thu hút nhiều ý kiến từ các đại biểu Quốc hội.

Giải trình trước Quốc hội, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng khẳng định, đây là nội dung quan trọng, cần được cân nhắc kỹ lưỡng nhằm vừa tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp, vừa đảm bảo an toàn pháp lý cho các giao dịch, đặc biệt là trong lĩnh vực bất động sản. 

Theo phương án đề xuất, Chính phủ dự kiến giảm số lượng giao dịch bắt buộc phải công chứng từ 22 xuống còn 16 loại. Việc thu hẹp này được kỳ vọng sẽ góp phần cải cách thủ tục hành chính, giảm chi phí và thời gian cho người dân, đồng thời tránh sự chồng chéo giữa Luật Công chứng với các luật chuyên ngành khác. 

Tuy nhiên, đối với các giao dịch liên quan đến bất động sản, Chính phủ vẫn đề xuất duy trì quy định công chứng theo địa hạt. Lý giải về điều này, Bộ trưởng cho biết trong điều kiện hiện nay, khi cơ sở dữ liệu công chứng tập trung, thống nhất trên toàn quốc vẫn đang trong quá trình xây dựng, việc bãi bỏ quy định này là chưa phù hợp.

“Quy định này là cần thiết để bảo đảm an toàn pháp lý và ngăn chặn gian lận liên quan đến các giao dịch bất động sản”, Bộ trưởng nhấn mạnh. 

Thực tế cho thấy, bất động sản là loại tài sản có giá trị lớn, liên quan trực tiếp đến quyền sở hữu và lợi ích kinh tế của người dân. Nếu các giao dịch mua bán, tặng cho hoặc chuyển nhượng không được kiểm soát chặt chẽ, nguy cơ phát sinh tranh chấp là rất cao và có thể kéo dài, phức tạp. 

Theo phân tích của cơ quan soạn thảo, quy định công chứng theo địa hạt giúp công chứng viên tại địa phương có điều kiện kiểm tra thực tế tình trạng tài sản, xác minh nhân thân của các bên tham gia giao dịch, từ đó hạn chế các hành vi giả mạo, lừa đảo. 

Bên cạnh đó, kinh nghiệm quốc tế cũng cho thấy nhiều quốc gia có hệ thống công chứng phát triển như Pháp, Đức, Tây Ban Nha đều áp dụng cơ chế kiểm soát chặt chẽ đối với giao dịch bất động sản, trong đó có yếu tố quản lý theo địa hạt nhằm đảm bảo tính an toàn pháp lý cao nhất. 

Dù vậy, để tạo thuận lợi hơn cho người dân, dự thảo luật lần này cũng có những điều chỉnh theo hướng linh hoạt. Cụ thể, một số giao dịch gián tiếp liên quan đến bất động sản như hợp đồng ủy quyền hoặc một số hợp đồng chuyển nhượng sẽ không còn bắt buộc phải công chứng theo địa hạt, mà có thể thực hiện tại bất kỳ tổ chức hành nghề công chứng nào trên toàn quốc. 

Đây được xem là bước cải cách đáng chú ý, góp phần giảm thiểu chi phí, thời gian đi lại và tạo điều kiện thuận lợi hơn cho các bên tham gia giao dịch.

Tuy nhiên, bên cạnh quan điểm ủng hộ việc duy trì quy định hiện hành, một số đại biểu Quốc hội cũng bày tỏ băn khoăn về tính linh hoạt của chính sách. Có ý kiến cho rằng không nên quy định cứng tất cả các giao dịch đều phải công chứng, mà nên để người dân lựa chọn tùy theo nhu cầu và tính chất của từng hợp đồng. 

Điều này đặt ra bài toán cân bằng giữa hai mục tiêu: tạo thuận lợi tối đa cho thị trường và đảm bảo kiểm soát rủi ro pháp lý. Trong bối cảnh thị trường bất động sản ngày càng phát triển và phức tạp, việc thiết kế chính sách cần hướng tới sự hài hòa, tránh vừa gây cản trở giao dịch, vừa không buông lỏng quản lý.

Về dài hạn, định hướng xây dựng cơ sở dữ liệu công chứng thống nhất, liên thông trên toàn quốc được xem là chìa khóa để tháo gỡ những hạn chế hiện nay. Khi hệ thống này hoàn thiện, việc bãi bỏ quy định công chứng theo địa hạt có thể được xem xét theo lộ trình phù hợp. 

Như vậy, đề xuất duy trì công chứng bất động sản theo địa hạt không chỉ là giải pháp tình thế, mà còn là một bước đi thận trọng trong quá trình hoàn thiện khung pháp lý. Trong khi chờ đợi hạ tầng dữ liệu đồng bộ, quy định này tiếp tục đóng vai trò như một “lá chắn” giúp bảo vệ quyền lợi của người dân và hạn chế rủi ro gian lận trong các giao dịch có giá trị lớn.