Theo nhà kinh tế học đoạt giải Nobel Joseph Stiglitz, công nghệ AI - nền tảng tạo nên sự giàu có của nhiều ông trùm công nghệ - có thể tiếp tục đẩy khoảng cách giàu nghèo lên mức cao hơn nữa.

Stiglitz, giáo sư tại Đại học Columbia, cho hay: “Nếu chúng ta không có biện pháp quản lý AI phù hợp, công nghệ này có thể làm gia tăng bất bình đẳng. Và bởi bất bình đẳng vốn đã là một vấn đề nghiêm trọng trong xã hội hiện nay, điều đó khiến tôi thực sự lo ngại”.

Vị giáo sư 83 tuổi lập luận rằng AI cho phép doanh nghiệp cắt giảm lao động trong quá trình sản xuất, tập trung lợi nhuận vào tay một nhóm nhỏ ở tầng lớp trên, trong khi đẩy phần lớn chi phí và rủi ro chuyển đổi sang người lao động cũng như xã hội.

Trong một cuộc phỏng vấn gần đây, vị giáo sư kinh tế cho rằng AI đang trở thành ví dụ điển hình cho việc công nghệ có thể thúc đẩy bất bình đẳng với tốc độ chưa từng có.

Giới công nghệ đang đóng lại cánh cửa cơ hội phía sau

Theo Stiglitz, điều đáng lo ngại là những người tích cực thúc đẩy AI lại đồng thời ủng hộ việc thu hẹp vai trò của Chính phủ – yếu tố được xem là cần thiết để giảm bớt tác động tiêu cực của quá trình chuyển đổi công nghệ.

Quan điểm này được thể hiện rõ trong tuần qua khi một số tỷ phú công nghệ như David Sacks, Elon Musk và Mark Zuckerberg được cho là đã vận động để Tổng thống Donald Trump không ban hành sắc lệnh hành pháp mới liên quan đến AI.

“Không may là những người cổ vũ mạnh mẽ nhất cho AI lại đồng thời thúc đẩy một Chính phủ nhỏ hơn, điều có thể làm suy giảm năng lực của Chính phủ trong việc thực hiện những chính sách cần thiết để quá trình chuyển đổi diễn ra thành công”, Stiglitz nhận định.

Ông lo ngại rằng nếu các ông trùm công nghệ tiếp tục theo đuổi tư tưởng thu hẹp vai trò Nhà nước, Chính phủ sẽ ngày càng khó hỗ trợ người lao động thích ứng với những thay đổi do AI gây ra.

Theo Stiglitz, chính quyền cần đóng vai trò hỗ trợ những người lao động bị thay thế chuyển sang các lĩnh vực mới, nơi họ có thể làm việc hiệu quả hơn và tạo ra giá trị lớn hơn cho nền kinh tế.

Đối với chủ doanh nghiệp, lao động từ lâu đã được xem là một khoản chi phí. Và AI là công nghệ đầu tiên mang đến triển vọng thực sự về việc thay thế phần lớn lực lượng lao động bằng máy móc và phần mềm.

Theo Stiglitz, đây chính là dạng bất bình đẳng mà ông đã cảnh báo trong nhiều năm qua. Tuy nhiên, ông nói rằng hiện nay rất ít người có quyền lực thực sự lắng nghe những cảnh báo đó.

Lợi nhuận tăng nhanh hơn thu nhập của người lao động

Các nhà kinh tế thuộc Viện Nghiên cứu của Bank of America cho biết phần lớn mức tăng năng suất gần đây đang được phản ánh vào lợi nhuận doanh nghiệp, trong khi tỷ trọng thu nhập của người lao động trong GDP Mỹ liên tục suy giảm.

Khảo sát của Gallup cũng cho thấy phần lớn người lao động Mỹ vẫn thiếu niềm tin vào AI và lo ngại công nghệ này có thể đe dọa việc làm của họ. Trong khi đó, nhiều lãnh đạo doanh nghiệp lại đánh giá quá cao mức độ hào hứng của nhân viên đối với làn sóng AI đang diễn ra.

Đối với Stiglitz, nếu không có các chính sách hỗ trợ phù hợp, AI có nguy cơ lặp lại những gì từng xảy ra với toàn cầu hóa và các cuộc cách mạng công nghệ trước đây: tạo ra khối tài sản khổng lồ cho một nhóm nhỏ ở đỉnh tháp kinh tế, trong khi phần lớn người lao động phải vật lộn để thích nghi với những thay đổi của thị trường.