Mỗi năm, Việt Nam ghi nhận khoảng 222.000 ca đột quỵ mới, thuộc nhóm quốc gia có tỷ lệ mắc cao trên thế giới. Điều đáng lo ngại là theo thống kê của Bộ Y tế, chỉ khoảng 23,2% người bệnh được đưa đến bệnh viện trong "thời gian vàng" 4,5 giờ đầu sau khi xuất hiện triệu chứng. Điều này đồng nghĩa với việc phần lớn người bệnh đã bỏ lỡ cơ hội điều trị hiệu quả, làm tăng nguy cơ tử vong hoặc để lại di chứng nặng nề.

Theo các chuyên gia, đột quỵ không phải là biến cố xảy ra bất ngờ trong một sớm một chiều. Phần lớn trường hợp là hậu quả của quá trình tổn thương kéo dài nhiều năm do các bệnh lý như tăng huyết áp, đái tháo đường, xơ vữa động mạch hoặc bệnh tim mạch không được kiểm soát.

Trong số các yếu tố nguy cơ, tăng huyết áp được xem là "thủ phạm" hàng đầu nhưng cũng là yếu tố dễ bị bỏ qua nhất vì thường không có triệu chứng rõ ràng.

Thói quen chỉ mất 2 phút nhưng nhiều người vẫn bỏ qua

Không ít người chỉ kiểm tra huyết áp khi xuất hiện các dấu hiệu như đau đầu, chóng mặt, mệt mỏi hay cảm giác khó chịu trong người. Tuy nhiên, theo các bác sĩ, đây là quan niệm chưa đúng.

Tăng huyết áp được ví như "kẻ giết người thầm lặng" bởi bệnh có thể âm thầm làm tổn thương thành mạch máu trong nhiều năm mà người bệnh hoàn toàn không nhận ra. Đến khi xuất hiện các biến cố như nhồi máu cơ tim hoặc đột quỵ thì tổn thương đã trở nên nghiêm trọng.

Các chuyên gia cho biết, huyết áp có xu hướng tăng vào buổi sáng sau khi thức dậy. Ở người khỏe mạnh, sự gia tăng này vẫn nằm trong giới hạn sinh lý. Tuy nhiên, với những người mắc tăng huyết áp, đái tháo đường, xơ vữa động mạch hoặc bệnh tim mạch, huyết áp buổi sáng có thể tăng đột biến, khiến nguy cơ xảy ra các biến cố tim mạch và đột quỵ trong những giờ đầu của ngày cao hơn.

Chính vì vậy, việc dành khoảng 2 phút mỗi sáng để đo huyết áp được xem là một trong những cách đơn giản nhưng hiệu quả giúp theo dõi sức khỏe tim mạch.

Nếu được thực hiện đều đặn, chỉ số huyết áp sẽ phản ánh xu hướng biến động theo thời gian, giúp phát hiện sớm những bất thường để người bệnh kịp thời điều chỉnh chế độ điều trị hoặc thay đổi lối sống trước khi xảy ra biến chứng nguy hiểm.

Theo quy định của Bộ Y tế, huyết áp được coi là bình thường khi huyết áp tâm thu ở mức 120-129mmHg và huyết áp tâm trương từ 80-84mmHg. Khi chỉ số ở mức 130-139/85-89mmHg, người bệnh được xếp vào nhóm tiền tăng huyết áp. Tăng huyết áp được xác định khi huyết áp đạt từ 140/90mmHg trở lên.

Những ai dễ đối mặt nguy cơ đột quỵ 

Các nghiên cứu cho thấy người bị tăng huyết áp có nguy cơ đột quỵ cao gấp 4-6 lần so với người có huyết áp bình thường.

Nguyên nhân là tình trạng huyết áp tăng kéo dài sẽ làm tổn thương lớp nội mạc của thành động mạch, thúc đẩy quá trình hình thành các mảng xơ vữa. Theo thời gian, lòng mạch bị thu hẹp, tạo điều kiện cho cục máu đông hình thành và gây tắc mạch não, dẫn đến nhồi máu não.

Ở một số trường hợp khác, áp lực máu quá cao trong thời gian dài khiến thành mạch yếu đi, làm tăng nguy cơ vỡ mạch máu não và gây xuất huyết não. Cả hai tình trạng này đều là những thể đột quỵ nguy hiểm, có thể để lại di chứng nặng nề hoặc đe dọa tính mạng nếu không được cấp cứu kịp thời.

Nguy cơ càng cao ở những người từ 55 tuổi trở lên hoặc mắc đồng thời các bệnh lý như đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, bệnh mạch vành, rung nhĩ. Ngoài ra, hút thuốc lá, béo phì, ít vận động, thường xuyên căng thẳng hoặc chế độ ăn nhiều muối cũng là những yếu tố làm gia tăng nguy cơ mắc bệnh.

Theo các chuyên gia, đo huyết áp tại nhà không chỉ dành cho người đã được chẩn đoán tăng huyết áp mà còn đặc biệt cần thiết với người trên 50 tuổi, người mắc bệnh tim mạch, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, từng có cơn thiếu máu não thoáng qua hoặc có người thân trong gia đình từng bị đột quỵ.

Thời điểm đo huyết áp được khuyến nghị là ngay sau khi thức dậy và vệ sinh cá nhân, trước khi ăn sáng hoặc uống thuốc theo hướng dẫn của bác sĩ. Để có kết quả chính xác, người đo nên ngồi nghỉ vài phút trước khi đo, giữ tinh thần thư giãn và thực hiện đo liên tục trong nhiều ngày để theo dõi xu hướng thay đổi của huyết áp.

Các bác sĩ cũng lưu ý, việc đo huyết áp chỉ là bước đầu giúp phát hiện nguy cơ. Nếu chỉ số huyết áp thường xuyên cao hơn mức bình thường hoặc có nhiều yếu tố nguy cơ tim mạch, người dân nên đến cơ sở y tế để được thăm khám, đánh giá và điều trị phù hợp.

Việc kiểm soát tốt huyết áp kết hợp duy trì lối sống lành mạnh, ăn uống hợp lý, tập luyện thường xuyên và tuân thủ điều trị có thể góp phần giảm đáng kể nguy cơ đột quỵ cũng như nhiều biến chứng tim mạch nguy hiểm khác.