Nhận diện những căn bệnh nguy hiểm sau ngập úng

Mưa lớn kéo dài những ngày qua khiến nhiều tuyến phố Hà Nội ngập sâu. Không ít người phải xắn quần, dắt xe, đi bộ qua những đoạn đường ngập để đi làm. Nước ngập có thể cuốn theo bùn đất, rác thải, xác động vật và nước thải, làm ô nhiễm nguồn nước, môi trường sống, đồng thời tạo điều kiện cho nhiều bệnh truyền nhiễm phát sinh. Khi người dân tiếp xúc trực tiếp với dòng nước bẩn, các vấn đề về da liễu có thể xuất hiện sớm. Theo ThS.BSCKII Nguyễn Tiến Thành, Thành viên Hội Da liễu Việt Nam, sau những đợt mưa ngập kéo dài, người dân cần chú ý đến những thay đổi bất thường trên da, đặc biệt ở vùng tiếp xúc trực tiếp với nước. Nguy cơ không chỉ đến từ chất lượng nguồn nước. Khi bàn chân bị ngâm trong nước hoặc nằm trong giày, tất ướt suốt nhiều giờ, lớp sừng của da bị ngậm nước, trở nên trắng, mềm và nhũn. Tình trạng này thường thấy rõ nhất ở kẽ các ngón chân.

Khi hàng rào bảo vệ tự nhiên của da bị suy yếu, da dễ nứt và kích ứng, tạo điều kiện cho vi khuẩn xâm nhập. Bác sĩ Thành cho biết: "Rất khó xác định nước ngập chứa những gì. Nguồn nước này có thể lẫn nước thải, chất thải, hóa chất, vi sinh vật gây bệnh, đồng thời bên dưới mặt nước có thể có mảnh kính, kim loại hoặc các vật sắc nhọn. Vì vậy, sau nhiều giờ tiếp xúc với nước ngập, da có thể gặp nhiều vấn đề khác nhau".

Bên cạnh các tổn thương ngoài da, môi trường ngập úng kéo dài cũng tiềm ẩn nguy cơ mắc nhiều bệnh truyền nhiễm. ThS.BS Nguyễn Quốc Phương, Trưởng khoa Kiểm soát Nhiễm khuẩn, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, cho biết phần lớn bệnh sau mưa ngập có thể phòng ngừa nếu người dân nhận biết sớm nguy cơ và xử lý đúng cách. Theo bác sĩ Phương, nguy cơ mắc bệnh phụ thuộc vào mức độ tiếp xúc với nước ngập, bùn đất. Ở vùng trũng, nông thôn hoặc nơi ngập sâu kéo dài, người dân thường xuyên phải lội nước, dọn bùn, làm đồng ruộng nên nguy cơ cao hơn. Tại đô thị như Hà Nội, nguy cơ vẫn hiện hữu ở những điểm ngập sâu, ngập lâu, đặc biệt với công nhân vệ sinh, người làm việc ngoài trời và người trực tiếp xử lý bùn đất.

Một trong những bệnh điển hình liên quan đến nước ngập là bệnh do xoắn khuẩn Leptospira. Vi khuẩn có thể tồn tại trong nước, bùn đất nhiễm nước tiểu động vật, nhất là chuột, rồi xâm nhập qua các vết xây xước trên da khi con người lội nước hoặc dọn dẹp. Người mắc bệnh thường khởi phát với các triệu chứng sốt, đau đầu, đau cơ, đặc biệt là đau bắp chân và mệt mỏi. Trường hợp nặng có thể xuất hiện vàng da, tiểu ít, tổn thương gan, thận. "Vì vậy, người dân cần hạn chế tiếp xúc với nước bẩn; nếu bắt buộc phải lội nước hoặc dọn bùn, cần đi ủng, mang găng và che kín vết thương. Sau khi tiếp xúc với nước ngập, nếu xuất hiện sốt kèm đau cơ nhiều, vàng da hoặc tiểu ít, cần đi khám sớm và thông báo với bác sĩ về tiền sử tiếp xúc nước ngập", BS. Phương nói.

Cùng liên quan đến đất và nước là bệnh Whitmore (melioidosis), do vi khuẩn Burkholderia pseudomallei gây ra. Vi khuẩn có trong đất, nước, có thể xâm nhập qua vết thương hoặc đường hô hấp và thường gặp nhiều hơn vào mùa mưa. Bệnh có biểu hiện đa dạng, từ sốt kéo dài, áp xe da đến viêm phổi, nhiễm khuẩn huyết. Theo bác sĩ Phương, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương vẫn tiếp nhận rải rác các trường hợp Whitmore vào mùa mưa. Người làm nông nghiệp và người có bệnh nền, đặc biệt là đái tháo đường, cần lưu ý khi sốt kéo dài không rõ nguyên nhân sau khi tiếp xúc với bùn đất.

Giải pháp chủ động phòng ngừa và bảo vệ sức khỏe

Những nguy cơ trên có thể được hạn chế nếu người dân xử lý nguồn nước, thực phẩm và môi trường đúng cách ngay sau khi nước rút. Để phòng chống các bệnh truyền nhiễm, tiêu hóa và sốt xuất huyết, ThS.BS Nguyễn Quốc Phương khuyến cáo người dân đun sôi nước uống; với nước giếng hoặc nguồn nước bị ngập, cần làm trong và khử khuẩn theo hướng dẫn trước khi sử dụng. Thực hiện ăn chín, uống sôi; bỏ thực phẩm đã ngâm nước lũ hoặc bị hư hỏng, không sử dụng gia súc, gia cầm chết. Khi phải lội nước hoặc dọn bùn, cần đi ủng, mang găng tay và che kín các vết thương trên da; sau đó rửa sạch tay chân bằng xà phòng và lau khô. Đồng thời, nước rút đến đâu cần dọn vệ sinh, khử khuẩn đến đó; thu gom rác và xác động vật đúng cách, loại bỏ các vật chứa nước để hạn chế muỗi sinh sản.

Theo bác sĩ Thành, sau khi phải lội qua khu vực ngập, việc đầu tiên cần làm khi có điều kiện là cởi bỏ quần áo, giày và tất đã ướt, sau đó làm sạch vùng da đã tiếp xúc với nước. Vùng da này nên được rửa bằng xà phòng và nước sạch càng sớm càng tốt. Sau khi rửa, cần lau khô kỹ, đặc biệt ở các kẽ ngón chân - vị trí dễ bị bỏ sót và giữ ẩm lâu. Giày, tất đã ngấm nước không nên tiếp tục sử dụng khi còn ẩm. Nếu thường xuyên phải đi lại trong điều kiện mưa ngập, người dân nên chuẩn bị tất và giày dép khô để thay khi có thể.

Với những vết trầy xước, cần rửa sạch, quan sát kỹ và theo dõi diễn biến trong những ngày tiếp theo. Nếu nghi ngờ bị đâm bởi vật sắc nhọn, cần kiểm tra xem có dị vật còn mắc trong vết thương hay không. Bác sĩ Thành lưu ý không nên tự ý ngâm chân trong dung dịch sát khuẩn quá đậm đặc, sử dụng các dung dịch có tính axit hoặc kiềm mạnh hay bôi nhiều loại thuốc lên vùng da đang kích ứng với suy nghĩ "diệt khuẩn càng mạnh càng tốt".

Việc xử lý không phù hợp có thể khiến hàng rào bảo vệ da tiếp tục bị tổn thương và làm tình trạng viêm nặng hơn. Nếu chỉ tiếp xúc với nước trong thời gian ngắn, sau đó da được làm sạch và giữ khô đúng cách, không phải ai cũng mắc bệnh về da. Điều quan trọng là tiếp tục theo dõi những thay đổi xuất hiện trong những ngày sau đó. “Sau khi lội nước ngập, có thể nhớ ba việc đơn giản: rửa sạch - lau thật khô - kiểm tra kỹ các vết xây xước. Ngứa, đỏ hoặc bong da nhẹ có thể là những biểu hiện ban đầu, nhưng nếu xuất hiện đỏ lan rộng, sưng nóng, đau tăng, mụn nước, vết loét, chảy dịch, mủ hoặc sốt thì không nên tiếp tục tự điều trị tại nhà mà cần đi khám để xác định nguyên nhân”, bác sĩ Thành nhấn mạnh.