Sự dịch chuyển mạnh mẽ từ các dòng sản phẩm chủ lực

Theo số liệu báo cáo từ Cục Hải quan, năm 2025 ghi nhận một cột mốc lịch sử khi xuất khẩu rau quả của Việt Nam sang thị trường Liên minh châu Âu đạt hơn 477 triệu USD. Con số này đánh dấu mức cao kỷ lục và tăng gấp 3 lần so với thời điểm năm 2021. Nếu nhìn lại cả giai đoạn từ năm 2021 đến năm 2025, kim ngạch xuất khẩu sang thị trường này đã tăng thêm tổng cộng 322,7 triệu USD, tương ứng mức tăng trưởng 208%, với tốc độ tăng trưởng kép bình quân đạt khoảng 43% mỗi năm. Riêng năm 2025 so với năm 2024, kim ngạch tăng tới 52,75%, cho thấy EU tiếp tục là điểm đến tăng trưởng nhanh nhưng ổn định, với động lực rất tích cực. Đáng chú ý, sự tăng trưởng này không còn tập trung vào một vài mặt hàng truyền thống như trước mà đã thể hiện rõ xu hướng đa dạng hóa trong cơ cấu sản phẩm.

Trong nhóm các sản phẩm chủ lực hiện nay, chanh leo vẫn tiếp tục dẫn đầu về giá trị xuất khẩu, với kim ngạch tăng từ 41,6 triệu USD năm 2021 lên 112,8 triệu USD năm 2025, tương ứng mức tăng 171%. Tuy nhiên, tỷ trọng của mặt hàng này trong tổng kim ngạch xuất khẩu chung đã giảm nhẹ từ 27% xuống còn 24%, phản ánh sự gia tăng đóng góp mạnh mẽ của các nhóm hàng khác. Hạt dẻ cười thực sự trở thành điểm sáng nổi bật khi kim ngạch tăng vọt từ 5,3 triệu USD lên 82,7 triệu USD, tức tăng hơn 15 lần chỉ sau 4 năm. Tỷ trọng của mặt hàng này cũng tăng từ 3,4% lên 17,3%, trở thành một trong những nhóm sản phẩm có tốc độ tăng trưởng nhanh nhất tại thị trường châu Âu.

Mặt hàng xoài cũng ghi nhận những con số ấn tượng khi kim ngạch tăng từ 23 triệu USD lên 72,8 triệu USD, tương ứng mức tăng 216% và duy trì tỷ trọng quanh ngưỡng 15%. Nhóm dừa và các sản phẩm chế biến từ dừa đạt mức tăng trưởng dao động từ 164% đến 249%, tùy theo từng dòng sản phẩm cụ thể, qua đó phản ánh xu hướng tiêu thụ mạnh các loại trái cây nhiệt đới của người tiêu dùng EU. Ở chiều ngược lại, một số mặt hàng như thanh long gần như đi ngang về giá trị so với năm 2021, khiến tỷ trọng sụt giảm từ 12,1% xuống chỉ còn 3,7%. Các sản phẩm như chanh và ngô dù vẫn tăng về kim ngạch tuyệt đối nhưng thị phần trong cơ cấu chung đang dần bị thu hẹp. Tổng thể bức tranh xuất khẩu cho thấy ngành rau quả không chỉ tăng về lượng mà còn chuyển dịch rõ nét theo hướng đa dạng hóa mặt hàng, giảm dần sự phụ thuộc vào các sản phẩm đơn lẻ.

Ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng Thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam, nhận định rằng đà tăng trưởng bền vững trong những năm qua bắt nguồn từ việc doanh nghiệp đã nâng cao chất lượng sản phẩm một cách bài bản. Các đơn vị xuất khẩu hiện nay đã đáp ứng tốt hơn những tiêu chuẩn khắt khe của thị trường EU về an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc và tính bền vững của sản phẩm. Bên cạnh đó, nhu cầu tiêu thụ trái cây nhiệt đới tại EU đang gia tăng mạnh mẽ, trong bối cảnh người tiêu dùng ngày càng ưu tiên các sản phẩm có lợi cho sức khỏe. Sự thay đổi trong tư duy tiêu dùng của người dân châu Âu đã góp phần quan trọng thúc đẩy kim ngạch nhập khẩu rau quả từ Việt Nam tăng trưởng vượt bậc.

Giải pháp chế biến sâu và làm chủ tiêu chuẩn kỹ thuật

Một chuyển động đáng chú ý trong chiến lược xuất khẩu hiện nay là cơ cấu sản phẩm đang nghiêng mạnh sang nhóm hàng chế biến sâu, có giá trị gia tăng cao. Hiện có khoảng hai phần ba lượng rau quả Việt Nam xuất sang EU và Nhật Bản là hàng đông lạnh, sấy khô và nước ép, thay vì chủ yếu là hàng tươi sống như giai đoạn trước. Theo ông Đặng Phúc Nguyên, hướng đi này giúp doanh nghiệp kéo dài thời gian bảo quản sản phẩm, giảm thiểu tối đa rủi ro trước các hàng rào kỹ thuật, đồng thời tối ưu hóa chi phí logistics. Số liệu thực tế cho thấy năm 2025, kim ngạch xuất khẩu rau quả chế biến của cả nước đạt trên 2,06 tỷ USD, tăng 42,1% so với năm 2024, qua đó nâng tỷ trọng nhóm hàng này lên 24% toàn ngành.

Trong cơ cấu hàng chế biến, hạt dẻ cười đạt 446 triệu USD, tăng hơn 72%, trong khi hạnh nhân chế biến đạt 215 triệu USD, tăng trên 62%. Theo đánh giá từ các doanh nghiệp xuất khẩu, xu hướng tiêu dùng tại EU đang chuyển mạnh sang các sản phẩm tiện lợi, phù hợp với phương thức mua sắm trực tuyến hiện đại. Khi người tiêu dùng ưu tiên thực phẩm chế biến sẵn để tiết kiệm thời gian, rau quả chế biến của Việt Nam có lợi thế rõ rệt so với các sản phẩm tươi. Song song với sự dịch chuyển cơ cấu sản phẩm, năng lực tuân thủ các tiêu chuẩn vệ sinh và kiểm dịch động thực vật của Việt Nam cũng được cải thiện rõ rệt. Năm 2025, số cảnh báo của EU đối với nông sản Việt Nam giảm từ 114 xuống còn 60 vụ, tương ứng mức giảm 48%.

TS Ngô Xuân Nam, Phó Giám đốc Văn phòng SPS Việt Nam, khẳng định kết quả tích cực này phản ánh sự thay đổi lớn trong cách tiếp cận của doanh nghiệp và địa phương. Hiện nay, các đơn vị đã chủ động tuân thủ nghiêm ngặt các quy định ngay từ khâu sản xuất ban đầu, thay vì chờ đến khi bị cảnh báo mới xử lý hậu quả. Thực tế cho thấy thị trường EU liên tục cập nhật các quy định kỹ thuật mới, nên nếu doanh nghiệp chậm một nhịp trong điều chỉnh quy trình sẽ phát sinh rủi ro ngay lập tức. Vì vậy, việc xây dựng hệ thống cảnh báo sớm và biên soạn sổ tay hướng dẫn theo từng thị trường được xem là bước đi quan trọng, giúp giảm thiểu rủi ro cho nông sản Việt Nam khi vươn ra thị trường quốc tế.

Mặc dù quy mô đạt gần 480 triệu USD vào năm 2025, giúp EU trở thành thị trường tăng trưởng nhanh, song đây cũng là khu vực có mức độ cạnh tranh vô cùng gay gắt. Các quốc gia xuất khẩu lớn như Thái Lan, Peru hay Ecuador đang gia tăng hiện diện mạnh mẽ để cạnh tranh trực tiếp với hàng hóa Việt Nam. Để duy trì đà tăng trưởng, các chuyên gia cho rằng ngành rau quả cần tiếp tục tái tổ chức vùng nguyên liệu theo hướng bền vững, đồng thời tăng cường liên kết chuỗi. Việc thu hút doanh nghiệp đầu tư chiều sâu cho công nghệ chế biến và xây dựng thương hiệu tại thị trường sở tại được xem là chìa khóa để giữ vững thị phần. Năm 2025, toàn ngành đạt kỷ lục kép với kim ngạch 8,56 tỷ USD và lần đầu tiên sản phẩm chế biến vượt mốc 2 tỷ USD.

Mục tiêu đạt kim ngạch 10 tỷ USD trong năm nay được đánh giá là hoàn toàn khả thi nếu xu hướng tăng trưởng tại EU và các thị trường cao cấp tiếp tục được duy trì ổn định. Từ nền tảng nâng cao chất lượng, đa dạng hóa sản phẩm đến cải thiện năng lực tuân thủ tiêu chuẩn, xuất khẩu rau quả sang EU đang cho thấy mô hình tăng trưởng chuyển dịch rõ rệt từ lượng sang giá trị. Đây chính là dư địa quan trọng để ngành rau quả Việt Nam tiến xa hơn trong chuỗi cung ứng toàn cầu và khẳng định vị thế nông sản Việt trên trường quốc tế. Sự kết hợp giữa năng lực sản xuất và tư duy làm thị trường bài bản đang tạo ra một diện mạo mới đầy triển vọng cho xuất khẩu rau quả Việt Nam trong tương lai gần.