Xuất khẩu hải sản hai tháng đầu năm 2026 tăng 15%
Trong khi mặt hàng cá ngừ có dấu hiệu suy giảm, các nhóm hàng nhuyễn thể có vỏ, cua ghẹ và mực - bạch tuộc lại bứt tốc mạnh mẽ nhờ tận dụng tốt sự phục hồi từ các thị trường quốc tế, đặc biệt là khu vực châu Á.
Mực và bạch tuộc bứt tốc tại thị trường châu Á
Theo số liệu từ Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), tổng kim ngạch xuất khẩu hải sản trong 2 tháng đầu năm 2026 đạt 667 triệu USD, tăng 15% so với cùng kỳ năm 2025. Sản phẩm hải sản của Việt Nam hiện đã hiện diện tại 97 thị trường trên toàn cầu. Đáng chú ý, nhóm nhuyễn thể có vỏ tăng 38%, cua ghẹ và giáp xác tăng 24%, mực và bạch tuộc tăng 23%. Tính chung toàn ngành thủy sản, kim ngạch 2 tháng đầu năm đạt khoảng 1,7 tỷ USD, tăng 2% so với cùng kỳ.
Trong bức tranh xuất khẩu những tháng đầu năm, mực và bạch tuộc đang nổi lên là điểm sáng với kim ngạch đạt hơn 111 triệu USD. Xét về cơ cấu, mực là mặt hàng dẫn dắt với giá trị hơn 64 triệu USD (tăng gần 30%), trong khi bạch tuộc đạt hơn 47 triệu USD (tăng hơn 16%). Sự phục hồi này chủ yếu đến từ nhu cầu tăng cao tại khu vực châu Á. Hàn Quốc hiện dẫn đầu với gần 42 triệu USD, tiếp theo là Nhật Bản với 26 triệu USD. Đặc biệt, thị trường Trung Quốc ghi nhận mức tăng trưởng đột biến hơn 85% và Thái Lan tăng trên 41%.
Tuy nhiên, đà tăng trưởng này vẫn phải đối mặt với nhiều rào cản nội tại và khách quan. Tại thị trường EU, xuất khẩu giảm 14,5% do chịu tác động từ "thẻ vàng" IUU và các tiêu chuẩn khắt khe. Bên cạnh đó, căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông khiến chi phí logistics và vận tải biển qua khu vực Biển Đỏ tăng cao, kéo dài thời gian giao hàng từ 1 đến 2 tuần sang châu Âu và bờ Đông Hoa Kỳ. Chi phí nhiên liệu duy trì ở mức cao cũng gây áp lực lớn lên chi phí khai thác và nguồn cung nguyên liệu trong nước của ngư dân.
Áp lực bủa vây nhóm hàng cá ngừ xuất khẩu
Trái ngược với sự khởi sắc của nhóm nhuyễn thể, xuất khẩu cá ngừ đang có dấu hiệu chững lại đáng lo ngại. Sau khi tăng trưởng nhẹ vào tháng 1, kim ngạch tháng 2/2026 chỉ đạt hơn 53 triệu USD, giảm gần 15% so với cùng kỳ năm trước. Tại Mỹ - thị trường lớn nhất chiếm gần 33% tỷ trọng - kim ngạch đã sụt giảm 15%. Nguyên nhân chính là do quy định khắt khe từ Cơ quan Quản lý Khí quyển và Đại dương Hoa Kỳ (NOAA) khi một số sản phẩm cá ngừ Việt Nam bị cấm nhập khẩu hoặc phải bổ sung giấy chứng nhận (COA) phức tạp từ đầu năm 2026.
Ngoài rào cản kỹ thuật, ngành cá ngừ còn chịu sức ép cạnh tranh gay gắt khi hiệp định thương mại EU - Ấn Độ đi vào thực thi với lộ trình thuế về 0%. Chi phí đầu vào leo thang, đặc biệt là phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh có thời điểm tăng hơn 1.000% do bất ổn Trung Đông, đã bào mòn biên lợi nhuận của doanh nghiệp. Để bù đắp sự sụt giảm tại các thị trường truyền thống, các doanh nghiệp đang nỗ lực đa dạng hóa sang các thị trường mới như Nga (tăng 27%), Israel (tăng 61%) và Chile (tăng 111%). Xu hướng dịch chuyển sang nhóm hàng chế biến, đóng hộp (tăng 5%) cũng đang được đẩy mạnh để phù hợp với thị hiếu tiêu dùng tiết kiệm và tiện lợi trên toàn cầu.
