Ẩn mình giữa thung lũng xanh được bao bọc bởi núi non và rừng cây tại xã Thu Bồn, TP. Đà Nẵng, Thánh địa Mỹ Sơn từ lâu được xem là một trong những di sản khảo cổ và tôn giáo quan trọng nhất Đông Nam Á. Không chỉ là trung tâm tín ngưỡng lớn nhất của vương quốc Champa cổ, nơi đây còn lưu giữ nhiều công trình kiến trúc độc đáo cùng 6 bảo vật quốc gia có giá trị đặc biệt về lịch sử, nghệ thuật và tôn giáo.

Được xây dựng liên tục từ thế kỷ IV đến thế kỷ XIII, Mỹ Sơn là quần thể đền tháp Hindu giáo lớn nhất Việt Nam. Năm 1999, khu di tích được UNESCO công nhận là Di sản Văn hóa Thế giới nhờ những giá trị nổi bật về kiến trúc, điêu khắc và lịch sử văn hóa.

Thánh địa hơn 1.000 năm tuổi giữa thung lũng linh thiêng của người Chăm

Mỹ Sơn từng là trung tâm tôn giáo quan trọng nhất của vương quốc Champa. Đây là nơi các vị vua Chăm tổ chức những nghi lễ lớn và xây dựng đền tháp để thờ thần Shiva, vị thần tối cao trong Hindu giáo.

Toàn bộ khu đền tháp nằm trong một thung lũng khép kín, được bao quanh bởi các dãy núi. Vị trí này không chỉ tạo nên cảnh quan hùng vĩ mà còn mang ý nghĩa tâm linh đặc biệt theo quan niệm của người Chăm cổ.

Các công trình tại Mỹ Sơn chủ yếu được xây bằng gạch nung. Điều khiến giới nghiên cứu kinh ngạc là kỹ thuật xây dựng của người Chăm. Những viên gạch được ghép khít với nhau mà hầu như không nhìn thấy lớp vữa liên kết. Đến nay, bí quyết tạo nên độ bền vững của các công trình này vẫn còn là chủ đề được nhiều nhà khoa học tiếp tục nghiên cứu.

Ngoài hệ thống đền tháp, Mỹ Sơn còn sở hữu hàng trăm hiện vật quý như tượng thờ, phù điêu, đài thờ và các mảng chạm kiến trúc. Các tác phẩm phản ánh rõ sự giao thoa giữa văn hóa Ấn Độ giáo với bản sắc riêng của người Chăm.

Dù chịu ảnh hưởng của thời gian và chiến tranh, nhiều công trình vẫn còn giữ được những nét kiến trúc đặc sắc. Đây được xem là một trong những quần thể kiến trúc Chăm Pa quan trọng và có giá trị nhất còn tồn tại đến ngày nay.

Nơi lưu giữ 6 bảo vật quốc gia độc đáo của Việt Nam

Một trong những điểm đặc biệt nhất của Thánh địa Mỹ Sơn là hiện đang lưu giữ 6 bảo vật quốc gia có nguồn gốc từ nền văn minh Champa.

Nổi bật nhất là Đài thờ Mỹ Sơn A10, được công nhận là bảo vật quốc gia năm 2021. Đây là bộ đài thờ gốc, độc bản và hiện vẫn được đặt tại vị trí ban đầu trong đền A10. Hiện vật được ghép từ 17 khối sa thạch, có niên đại khoảng thế kỷ IX-X.

Điểm đặc biệt của đài thờ là tượng thờ Linga - Yoni liền khối lớn nhất từng được phát hiện trong nghệ thuật điêu khắc Champa. Bốn mặt của đài thờ được chạm khắc hình ảnh các tu sĩ đang thực hiện nghi lễ tôn giáo. Theo các nhà nghiên cứu, đến nay chưa phát hiện đài thờ nào tương tự trong văn hóa Champa.

Đài thờ còn lưu giữ dấu vết kỹ thuật liên kết đá bằng mộng đuôi cá sử dụng chì, một kỹ thuật rất hiếm gặp trong kiến trúc Chăm cổ.

Một bảo vật khác thu hút sự chú ý là Mukhalinga, hiện vật được phát hiện năm 2012 sau một trận mưa lớn gần khu vực tháp E4. Đây là bảo vật quốc gia được công nhận năm 2015.

Mukhalinga được làm từ sa thạch, cao hơn 1,2m và gần như còn nguyên vẹn. Điểm độc đáo nhất nằm ở phần đầu thần Shiva được tạc nổi trực tiếp trên thân Linga. Đây là hiện vật duy nhất thuộc loại hình này từng được phát hiện tại Việt Nam.

Theo tín ngưỡng Hindu giáo, Mukhalinga thể hiện ba vị thần tối cao gồm Brahma, Vishnu và Shiva, tượng trưng cho sự sáng tạo, bảo tồn và hủy diệt của vũ trụ.

Bên cạnh đó, Mỹ Sơn còn sở hữu 4 bảo vật quốc gia khác gồm đài thờ Mỹ Sơn E1, phù điêu Đản sinh Brahma, tượng thần Shiva Mỹ Sơn C1 và tượng thần Ganesha Mỹ Sơn E5.

Trong đó, phù điêu Đản sinh Brahma vừa được công nhận là bảo vật quốc gia năm 2024. Tác phẩm tái hiện câu chuyện thần thoại Hindu về sự ra đời của thần Brahma từ đóa sen mọc lên từ rốn thần Vishnu.

Tượng thần Shiva Mỹ Sơn C1 có niên đại khoảng thế kỷ VIII, nổi bật với những chi tiết điêu khắc tinh xảo và dấu tích phục vụ nghi lễ cổ xưa. Trong khi đó, tượng thần Ganesha Mỹ Sơn E5 được xem là một trong những tác phẩm điêu khắc tiêu biểu của nghệ thuật Champa thế kỷ VII.

Ngày nay, Thánh địa Mỹ Sơn không chỉ là điểm đến hấp dẫn đối với du khách trong và ngoài nước mà còn là nơi lưu giữ những giá trị đặc sắc của nền văn minh Champa từng phát triển rực rỡ ở miền Trung Việt Nam. Giữa không gian núi rừng yên bình, những đền tháp cổ kính cùng các bảo vật nghìn năm tuổi vẫn đang kể lại câu chuyện về một vương quốc hùng mạnh đã từng tồn tại trên dải đất này.