Vận tải thủy nội địa – Giải pháp giảm chi phí logistics và thúc đẩy kinh tế xanh

Việt Nam sở hữu mạng lưới sông ngòi nội địa rộng lớn, trải dài hơn 42.000 km, tạo tiềm năng quan trọng để phát triển vận tải thủy nội địa và ven biển. Cục Hàng hải và Đường thủy Việt Nam (thuộc Bộ Xây dựng) quản lý lĩnh vực này, hướng tới việc tận dụng phương thức vận tải tiết kiệm nhiên liệu, giảm áp lực giao thông đường bộ và thân thiện với môi trường.

Vận tải thủy nội địa đang được coi là một giải pháp logistics chiến lược. Phương thức này giúp giảm chi phí vận chuyển, hạn chế phát thải, đồng thời tạo cơ hội kết nối linh hoạt với các cảng biển, cảng sông và các phương thức vận tải khác như đường bộ và đường sắt. Những năm gần đây, nhiều doanh nghiệp đã chủ động chuyển một phần hàng hóa sang đường thủy, tận dụng ưu thế vận tải số lượng lớn, ổn định và ít phụ thuộc vào điều kiện giao thông đường bộ.

Bên cạnh lợi ích kinh tế, vận tải thủy còn giúp giảm áp lực giao thông đường bộ, hạn chế ùn tắc, tai nạn và hao mòn hạ tầng cầu đường. Nhờ đó, ngân sách nhà nước tiết kiệm chi phí duy tu, bảo dưỡng, trong khi chuỗi cung ứng vận hành hiệu quả hơn. Đồng thời, vận tải thủy góp phần giảm tiêu thụ nhiên liệu so với vận tải đường bộ, hướng tới kinh tế xanh và giảm phát thải khí nhà kính.

Hiện nay, việc phát triển vận tải thủy vẫn đối mặt với một số thách thức. Hạ tầng cảng bến chưa đồng bộ ở một số vùng, luồng tuyến cần nạo vét định kỳ, phương tiện và thiết bị xếp dỡ còn hạn chế. Những yếu tố này ảnh hưởng tới năng lực khai thác và hiệu quả chi phí của doanh nghiệp. Để khắc phục, Chính phủ và các địa phương đang triển khai các giải pháp đồng bộ, bao gồm số hóa quản lý đội tàu, cảng bến, đồng bộ logistics đa phương thức.

Tỷ trọng vận tải hàng hóa bằng đường thủy nội địa và ven biển có xu hướng ngày càng tăng.

Một trong những giải pháp then chốt là ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số. Dự án xây dựng hệ thống thông tin quản lý tích hợp đang được triển khai, hình thành cơ sở dữ liệu về phương tiện, thuyền viên và tàu biển, phục vụ quản lý, cấp phép, đăng ký và định danh điện tử. Hệ thống này kết nối với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, giúp quản lý minh bạch, giảm thủ tục hành chính và nâng cao hiệu quả điều hành. Sự triển khai đồng bộ này sẽ giúp vận tải thủy Việt Nam khai thác tối đa tiềm năng tự nhiên của hệ thống sông ngòi.

Một số tuyến vận tải thủy nội địa tại các vùng trọng điểm như Đồng bằng sông Cửu Long và khu vực Đông Bắc đã chứng minh hiệu quả. Các doanh nghiệp khai thác vận tải thủy đã tận dụng hệ thống sông, kênh để vận chuyển hàng hóa nông sản, vật liệu xây dựng, than, dầu khí, tạo sự ổn định cho chuỗi cung ứng và giảm chi phí vận hành. Đây là minh chứng thực tế cho lợi ích kinh tế và môi trường mà vận tải thủy mang lại.

Việc phát triển vận tải thủy còn góp phần thúc đẩy kinh tế xanh, tạo cơ hội cho các doanh nghiệp xây dựng mô hình logistics bền vững, giảm tác động đến môi trường và nâng cao giá trị chuỗi cung ứng. Khi kết hợp với các phương thức vận tải khác và áp dụng công nghệ quản lý hiện đại, vận tải thủy trở thành trụ cột trong chuỗi cung ứng tiết kiệm, hiệu quả và thân thiện với môi trường.

Trong tầm nhìn dài hạn, việc mở rộng các cảng sông, cải tạo luồng tuyến, nâng cấp đội tàu hiện đại và triển khai các giải pháp công nghệ thông tin sẽ là yếu tố quyết định để vận tải thủy nội địa phát huy tối đa tiềm năng. Sự phối hợp giữa chính quyền, doanh nghiệp và các tổ chức quản lý sẽ giúp vận tải thủy trở thành giải pháp chiến lược cho logistics bền vững, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của Việt Nam trên thị trường khu vực và quốc tế.

Với chiến lược đồng bộ và tầm nhìn phát triển bền vững, vận tải thủy nội địa không chỉ giúp giảm chi phí logistics mà còn mở ra cơ hội phát triển kinh tế theo hướng xanh, bền vững và nâng cao vị thế Việt Nam trên bản đồ logistics toàn cầu