Áp lực từ "điểm nóng" Trung Đông và nguy cơ đứt gãy nguồn cung

Thị trường phân bón những ngày đầu năm 2026 đang chứng kiến những biến động mạnh mẽ, xuất phát từ căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông, đặc biệt là quanh eo biển Hormuz. Đây được coi là "yết hầu" của ngành năng lượng và nguyên liệu thế giới, nơi chiếm tới 31% tổng lượng dầu thô vận chuyển bằng đường biển. Theo TS Phùng Hà, Chủ tịch Hiệp hội Phân bón Việt Nam, nếu eo biển này bị đóng cửa, nguồn cung lưu huỳnh và urea toàn cầu có thể sụt giảm nghiêm trọng, lần lượt ở mức 44% và 33% mỗi năm.

Trên thực tế, thị trường đã bắt đầu cảm nhận được sức nóng khi giá Urea tại các khu vực sản xuất lớn như Ai Cập đã tăng vọt 13%, từ mức 485-490 USD/tấn lên 550 USD/tấn. Tại Bắc Mỹ, mức tăng thậm chí còn mạnh hơn, lên tới 606 USD/tấn. Những con số này phản ánh một "cú sốc" toàn cầu khi Trung Đông đang là khu vực xuất khẩu Urea lớn nhất thế giới với sản lượng khoảng 20 triệu tấn mỗi năm.

Tại Việt Nam, số liệu từ Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho thấy trong 2 tháng đầu năm 2026, lượng phân bón nhập khẩu đã giảm mạnh 48% về lượng và 41% về kim ngạch do giá tăng cao. Dù nước ta đã cơ bản tự chủ được một số mặt hàng như Urea hay supe lân, nhưng các loại phân bón quan trọng khác như Kali, DAP hay SA vẫn phụ thuộc lớn vào nguồn nhập khẩu. Năm 2025, Việt Nam phải chi tới 2,19 tỷ USD để nhập khẩu 6,19 triệu tấn phân bón, trong đó Trung Quốc chiếm tỷ trọng lớn nhất (hơn 48%). Sự biến động giá thế giới hiện nay đang rục rịch lan sang thị trường nội địa, gây lo ngại cho các nhà vườn đang bước vào vụ sản xuất sầu riêng và cà phê.

Doanh nghiệp nội địa sẵn sàng phương án tự chủ và dự phòng từ sớm

Trước bối cảnh đầy thách thức, các "ông lớn" trong ngành phân bón Việt Nam như PVFCCo và PVCFC đang phát huy tối đa lợi thế tự chủ nguồn nguyên liệu khí trong nước để ổn định chi phí sản xuất. Việc không phụ thuộc vào nguồn khí nhập khẩu giúp các đơn vị này giảm bớt áp lực từ việc giá nhiên liệu thế giới leo thang do chiến sự.

Bà Nguyễn Thị Hiền, Phó Tổng giám đốc PVCFC cho biết, đơn vị đang duy trì hoạt động sản xuất an toàn, tối ưu công suất tại các nhà máy để đảm bảo nguồn cung các sản phẩm chủ lực. Đặc biệt, để đối phó với nguy cơ đứt gãy chuỗi cung ứng quốc tế, doanh nghiệp đã chủ động chuẩn bị nguồn hàng nhập khẩu từ quý 4/2025. Việc "đi trước một bước" này nhằm mục tiêu đáp ứng kịp thời nhu cầu cho vụ Đông Xuân và chuẩn bị cho vụ Hè Thu 2026, quyết tâm không để xảy ra tình trạng khan hàng, sốt giá tại thị trường nội địa.

Bên cạnh sự nỗ lực của doanh nghiệp, Hiệp hội Phân bón Việt Nam và các chuyên gia cũng khuyến cáo cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên:

Đối với doanh nghiệp, cần theo dõi sát sao diễn biến thị trường quốc tế, đa dạng hóa nguồn cung nguyên liệu và xây dựng các phương án dự phòng trường hợp xung đột kéo dài. Ưu tiên tối đa cho thị trường trong nước, cân đối linh hoạt giữa xuất khẩu và tiêu thụ nội địa để giữ ổn định mặt bằng giá.

Đối với nông dân, trong bối cảnh giá phân bón có xu hướng tăng, bà con cần triệt để áp dụng nguyên tắc "4 đúng" (đúng chủng loại, đúng liều lượng, đúng lúc và đúng cách). Việc tăng cường sử dụng các loại phân bón thay thế như phân hữu cơ, phân sinh học không chỉ giúp tiết giảm chi phí mà còn là giải pháp bền vững trước những biến động khó lường của thị trường phân bón vô cơ.

Sự chủ động triển khai các kịch bản ứng phó từ cả phía quản lý, doanh nghiệp đến người sản xuất sẽ là chìa khóa để ngành nông nghiệp Việt Nam đứng vững trước những cơn sóng dữ từ thị trường toàn cầu.