Trăn trở thương hiệu bản địa

Xã Lâm Bình hiện có 6 sản phẩm OCOP đạt chuẩn 3 sao cấp tỉnh, gồm: Bộ trang phục thổ cẩm Lâm Bình, Bưởi da xanh Nặm Địp, Lạp sườn hun khói, Da trâu khô, Thịt chua lợn đen Duy Vượng và Trứng vịt suối Vảng Seng. Nguồn tài nguyên bản địa phong phú, song trong thời gian dài, việc tiêu thụ và xây dựng thương hiệu cho các sản phẩm này vẫn gặp nhiều khó khăn.

Giai đoạn 2024 - 2025, xã Lâm Bình bùng nổ phong trào sáng tạo nội dung số, với hơn 300 YouTuber, TikToker hoạt động trên địa bàn. Doanh thu từ quảng cáo trực tuyến đưa về cho các chủ kênh những con số hàng tỷ đồng. Tuy nhiên, thực tế cho thấy lượt xem cao không đồng nghĩa với việc nông sản bán được giá hơn hay thương hiệu OCOP được biết đến rộng rãi hơn.

Anh Quan Văn Dự, thôn Phúc Yên, xã Lâm Bình chia sẻ: Nhiều buổi livestream thu hút hàng nghìn người xem cùng lúc, nhưng đến khâu chốt đơn lại gặp bế tắc. Khách ở xa muốn mua cá lồng, nông sản tươi nhưng người bán không biết đóng gói sao cho sản phẩm không hỏng, cũng chưa kết nối được với đơn vị vận chuyển. Lượng tương tác lớn chỉ dừng ở những lời khen xã giao, chưa chuyển hóa thành thu nhập thực tế cho người dân.

Nhận diện điểm nghẽn giữa công nghệ và sinh kế, Đảng ủy, UBND xã Lâm Bình xác định chuyển đổi số không thể chỉ dừng ở việc thu tiền quảng cáo nền tảng trong ngắn hạn, mà phải trở thành công cụ để nâng cao chất lượng sản phẩm, cải tiến bao bì, minh bạch xuất xứ và gia tăng giá trị cốt lõi cho thương hiệu ngay từ cấp xã.

Giữ "hồn dân tộc" trên không gian số

Trong số các sản phẩm OCOP của xã, Bộ trang phục thổ cẩm Lâm Bình do Hợp tác xã Dệt thổ cẩm Lâm Bình, đặt tại Bản Khiển, do bà Nguyễn Thị Yêu làm giám đốc, là ví dụ rõ nét cho hướng đi gắn đổi mới sáng tạo với công nghệ.

Dệt thổ cẩm thủ công là nghề truyền thống đòi hỏi nhiều thời gian, công sức, nhưng trước đây đầu ra sản phẩm khá bấp bênh, chủ yếu phục vụ nhu cầu tại địa phương hoặc bán nhỏ lẻ cho khách du lịch. Khi HTX được công nhận OCOP 3 sao năm 2023, bài toán xây dựng thương hiệu càng trở nên cấp thiết: làm sao để những hoa văn thêu tay truyền thống của người Tày không bị mai một giữa làn sóng thời trang công nghiệp.

Để giải bài toán này, bà Nguyễn Thị Yêu cùng các nghệ nhân trong HTX đã mạnh dạn ứng dụng phần mềm thiết kế đồ họa và công nghệ AI để số hóa bộ sưu tập hoa văn cổ. “Trước đây muốn phối màu hay chỉnh sửa một hoa văn mới trên váy áo thổ cẩm, HTX phải dệt thử mất cả tuần. Nay nhờ các công cụ AI gợi ý phối màu, dựng phối cảnh 3D, HTX có thể phác thảo hàng chục mẫu thiết kế mới, chuẩn xác đến từng chi tiết mà vẫn giữ được bản sắc văn hóa dân tộc. HTX cũng sử dụng AI để dịch các thuật ngữ văn hóa thổ cẩm sang nhiều ngôn ngữ như Anh, Pháp, tích hợp vào mã QR gắn trên từng sản phẩm” chị Yêu chia sẻ.

 Khi khách hàng, đặc biệt là du khách quốc tế, quét mã QR trên sản phẩm thổ cẩm Lâm Bình, hệ thống không chỉ hiển thị thông tin minh bạch về nguồn gốc sản phẩm, mà còn tự động giới thiệu câu chuyện văn hóa, quy trình dệt thủ công và ý nghĩa của từng họa tiết bằng chính ngôn ngữ của người xem.

Từ chỗ chỉ chờ khách tìm đến, HTX Dệt thổ cẩm Lâm Bình hiện đã đưa các sản phẩm hoa văn thổ cẩm, túi xách, trang phục lên các sàn thương mại điện tử, tham gia những phiên livestream được chuẩn hóa về nội dung và hình ảnh. Việc ứng dụng công nghệ đã giúp nâng giá trị một bộ trang phục thổ cẩm lên gấp 2-3 lần so với trước, từng bước đưa sản phẩm văn hóa truyền thống trở thành mặt hàng có khả năng cạnh tranh, tiếp cận thị trường ngoài tỉnh.

 Hiện HTX Dệt thổ cẩm Lâm Bình có gần 30 thành viên, mỗi tháng sản xuất khoảng 100 sản phẩm, với giá bán dao động từ 30.000 đồng đến 1.700.000 đồng tùy loại. Các mặt hàng chủ lực gồm chăn, túi, ví, trang phục dân tộc, áo dài thổ cẩm, mũ, gối... được tiêu thụ chủ yếu qua kênh khách du lịch và các đơn hàng đặt từ nhiều tỉnh, thành trong cả nước. Nhờ đầu ra ổn định, thu nhập của các thành viên HTX từng bước được cải thiện, góp phần tạo việc làm tại chỗ, giúp người dân gắn bó với nghề dệt truyền thống ngay trên chính quê hương mình.

Nâng tầm giá trị nông sản

Không riêng HTX Dệt thổ cẩm, việc ứng dụng công nghệ đang lan tỏa đến toàn bộ 6 chủ thể OCOP trên địa bàn xã. Các hộ sản xuất Lạp sườn hun khói Quỳnh Chi của chị Đào Thị Hường, Bưởi da xanh của chị Chúc Thị Nải, Thịt chua lợn đen Duy Vượng của chị Vi Thị Duy đều được hỗ trợ chuẩn hóa quy trình đóng gói hút chân không, gắn tem truy xuất nguồn gốc bằng mã QR và đưa sản phẩm lên các sàn thương mại điện tử.

Ngày 30/4/2026, xã Lâm Bình đã tổ chức công bố "Làng sáng tạo số Lâm Bình” và Đề án thí điểm Làng sáng tạo nội dung số gắn với phát triển du lịch xã Lâm Bình giai đoạn 2026-2030. Đây là xã đầu tiên trong cả nước xây dựng làng sáng tạo số gắn với phát triển kinh tế, du lịch. Để hỗ trợ người dân tiếp cận công nghệ, xã thành lập các Tổ công nghệ số cộng đồng, tổ chức các lớp tập huấn kỹ năng livestream bán nông sản, ứng dụng AI trong xây dựng nội dung và phát triển thương hiệu cá nhân.

Điển hình như anh Nguyễn Trung Thành, thôn Nà Khà, chủ kênh "Hạc Vlog", đã phối hợp cùng lãnh đạo xã tổ chức phiên livestream bán nông sản. Chỉ sau hơn 2 giờ phát sóng, hơn 1 tấn bí xanh cùng nhiều nông sản OCOP của xã đã được chốt đơn, khối lượng mà nếu bán theo cách truyền thống tại các phiên chợ có thể phải mất cả tuần mới tiêu thụ hết.

Ông Chẩu Văn Đệ, Phó Chủ tịch UBND xã Lâm Bình cho biết, mục tiêu của xã không dừng ở số lượng kênh mạng xã hội, mà là dùng công nghệ để nâng cao chất lượng sản phẩm, tạo chuỗi giá trị bền vững cho thương hiệu nông sản địa phương. Xã đặt mục tiêu mỗi người dân trở thành một người quảng bá sản phẩm OCOP, từng bước đưa thương hiệu Lâm Bình đến với thị trường rộng lớn hơn.

Từ một địa phương miền núi còn nhiều khó khăn, việc chủ động đưa trí tuệ nhân tạo và công nghệ số vào sản xuất, quảng bá nông sản đã mở ra hướng đi mới cho kinh tế nông thôn ở Lâm Bình. Những sản phẩm OCOP được chuẩn hóa về quy trình, minh bạch về nguồn gốc và giữ được giá trị văn hóa bản địa chính là kết quả bước đầu của quá trình chuyển đổi số thực chất, gắn công nghệ hiện đại với bản sắc dân tộc, hướng tới xây dựng thương hiệu nông sản bền vững trên hành trình hội nhập.

​