Nông dân ngậm ngùi bán giá bèo bọt

Tại xã Tuyên Quang (tỉnh Lâm Đồng), nơi tập trung nhiều diện tích trồng thanh long, người nông dân đang đối mặt với một mùa vụ ảm đạm. Ông Võ Thanh Minh xót xa chia sẻ, chỉ cách đây một tuần, thanh long đẹp còn bán được hơn 20.000 đồng/kg, nhưng nay thương lái chỉ trả mức 10.000-15.000 đồng/kg, hàng hiếm mới được giá cao. Đáng buồn hơn, những lô trái bị nấm hoặc tỷ lệ đẹp thấp chỉ còn 5.000-7.000 đồng/kg. Tương tự, bà Nguyễn Thị Loan có gần 18 năm gắn bó với cây thanh long cũng ngán ngẩm thừa nhận, giá giảm một nửa khiến chi phí đắt đỏ từ phân bón, thuốc bảo vệ thực vật đến nhân công đã "ngốn" sạch lợi nhuận.

Không riêng gì Lâm Đồng, tình cảnh rớt giá thê thảm cũng bủa vây các tỉnh miền Tây. Tại khu vực Đồng Tháp và Tây Ninh, ông Huỳnh Ngọc Ngoãn – một thương lái lâu năm – xác nhận giá thanh long ruột đỏ đang chạm đáy từ đầu năm đến nay. Giá mua xô tại vườn chỉ dao động từ 3.000-6.000 đồng/kg. Cụ thể hơn, hàng loại 3 chỉ đạt 5.000-7.000 đồng/kg, loại 4 từ 2.000-3.000 đồng/kg. Cá biệt, hàng dạt bị ép giá xuống 1.000 đồng/kg, thậm chí bị bỏ lại vườn do các xưởng làm nguyên liệu sấy dẻo, nước ép đã quá tải. Ông Hồng Phong (xã Tân Thuận Bình, Đồng Tháp) bộc bạch, với mức giá xô hiện tại, 5 công thanh long sắp thu hoạch của gia đình ông đang đối diện với nguy cơ lỗ vốn rõ rệt.

Ngay tại khu vực phía Đông tỉnh Lâm Đồng (chủ yếu là địa bàn Bình Thuận cũ, nơi vốn có giá tốt hơn các vùng khác), tình hình cũng không mấy khả quan. Chị Bích Thủy (khu vực Hàm Thuận Nam) cho biết, thanh long ruột trắng hàng chong đèn hiện bị thu mua xô với mức 3.000-4.000 đồng/kg, rớt giá trầm trọng so với mức 11.000-12.000 đồng/kg của những năm trước và hoàn toàn nằm dưới giá thành sản xuất. Thanh long ruột đỏ có khá hơn nhưng hàng đẹp cũng chỉ quẩn quanh mức 10.000-12.000 đồng/kg.

Áp lực từ thị trường và lời giải cho sự phát triển bền vững

Lý giải cho đợt giảm giá sâu này, các chuyên gia và thương lái chỉ ra sức ép khổng lồ từ quy luật cung cầu. Bước vào chính vụ, nguồn cung tăng dồn dập trong một thời gian ngắn khiến các vựa thu mua không kịp tiêu thụ. Thêm vào đó, thời tiết mưa nhiều làm giảm chất lượng trái xuất khẩu, đẩy tỷ lệ hàng dạt lên cao. Đặc biệt, theo ông Huỳnh Cảnh - Chủ tịch Hiệp hội Thanh long Bình Thuận, việc định giá hiện nay phụ thuộc quá lớn vào thị trường Trung Quốc. Khi nguồn cung thanh long tại cả Việt Nam và Trung Quốc đều dồi dào, giá trị thương mại bắt buộc phải hạ nhiệt.

Dưới góc độ xuất khẩu, ông Nguyễn Văn Mười - Phó Tổng thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam (VINAFRUIT) dẫn chứng: Trong 7 tháng đầu năm, kim ngạch xuất khẩu thanh long đạt gần 322 triệu USD, giảm 1,6% so với cùng kỳ. Dù Trung Quốc vẫn là thị trường dẫn đầu (chiếm hơn 57% tỷ trọng), kim ngạch tại đây đã giảm 15% (đạt hơn 184 triệu USD). Điểm sáng hiếm hoi là sự bứt phá từ thị trường Thái Lan khi tăng trưởng thu mua tới 154%, đạt 18,7 triệu USD.

Thực tế thị trường cũng chứng minh chất lượng chính là "tấm khiên" vững chắc nhất bảo vệ nông dân. Trong khi hàng đại trà rớt giá, ông Huỳnh Cảnh nhấn mạnh các hộ sản xuất theo tiêu chuẩn GlobalGAP vẫn ghi nhận mức giá thu mua khả quan lên tới 20.000 đồng/kg. Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lâm Đồng, dù toàn tỉnh có khoảng 25.800ha thanh long nhưng diện tích VietGAP mới đạt gần 36%. Rõ ràng, không gian để chuẩn hóa quy trình canh tác vẫn còn rất lớn.

Để cây thanh long phát triển bền vững và thoát khỏi điệp khúc "chờ giải cứu", ông Nguyễn Văn Mười và đại diện các Hợp tác xã cho rằng, đã đến lúc phải thay đổi tư duy sản xuất. Thay vì chạy theo phong trào mở rộng diện tích, người nông dân và doanh nghiệp cần tập trung giảm giá thành, sản xuất theo hướng an toàn, truy xuất nguồn gốc minh bạch. Đồng thời, việc ứng dụng công nghệ chong đèn tiết kiệm điện và đẩy mạnh khâu chế biến sâu – đa dạng hóa sản phẩm thành nước ép, thanh long sấy, bánh mứt – là giải pháp sống còn để giảm tải áp lực tiêu thụ quả tươi, bảo vệ thương hiệu cho nông sản Việt.