Nâng tầm giá trị OCOP

Bên cạnh hệ thống di sản đặc sắc của Thăng Long - Hà Nội, Thủ đô còn có hàng nghìn làng nghề, hàng nghìn sản phẩm OCOP cùng đội ngũ nghệ nhân tài hoa đã và đang lưu giữ tinh hoa văn hóa Việt.

Từ gốm sứ Bát Tràng, lụa Vạn Phúc, sơn mài Hạ Thái, khảm trai Chuyên Mỹ, mây tre đan Phú Vinh, dát vàng bạc quỳ Kiêu Kỵ, điêu khắc Sơn Đồng, nón làng Chuông, tò he Xuân La đến trà sen Tây Hồ, cốm làng Vòng..., mỗi sản phẩm đều chứa đựng một câu chuyện về lịch sử, văn hóa và con người Hà Nội. Nếu được lựa chọn, thiết kế, chuẩn hóa và sử dụng đúng bối cảnh, những sản phẩm này hoàn toàn có thể trở thành các "đại sứ văn hóa", góp phần kể câu chuyện về một Thủ đô ngàn năm văn hiến tới bạn bè quốc tế.

Bộ sản phẩm gốm men suối ngọc của Hợp tác xã Sản xuất kinh doanh Gốm sứ Tân Thịnh (Bát Tràng) đã được công nhận OCOP 5 sao là một điển hình. Dưới bàn tay của Nghệ nhân Trần Đức Tân, những sản phẩm gốm không chỉ kế thừa kỹ thuật truyền thống mà còn mang hơi thở sáng tạo của thời đại. Là người sinh ra và lớn lên trong làng gốm Bát Tràng, nghệ nhân Trần Đức Tân luôn tâm niệm mỗi sản phẩm không đơn thuần là một món hàng mà là một tác phẩm nghệ thuật mang theo linh hồn của đất, nước và lửa. "Chúng tôi không chỉ tạo ra sản phẩm để bán. Mỗi tác phẩm là một câu chuyện, là một tinh thần, là sự sống của làng gốm trong hình hài hôm nay", ông chia sẻ.

Theo nghệ nhân Trần Đức Tân, Chương trình OCOP đã tạo động lực rất lớn để các làng nghề nâng cao chất lượng sản phẩm, đồng thời mở ra "tấm giấy thông hành" đưa sản phẩm truyền thống tiếp cận những thị trường rộng lớn hơn. Hiện, sản phẩm OCOP 5 sao của hợp tác xã đã được tiêu thụ trên phạm vi cả nước và ký kết hợp đồng xuất khẩu sang thị trường Ấn Độ. "Những sản phẩm gốm nghệ thuật của chúng tôi rất phù hợp làm quà tặng. Điều mong muốn nhất hiện nay là có thêm các chương trình xúc tiến thương mại để sản phẩm tiếp cận đông đảo người tiêu dùng trong và ngoài nước", ông Tân bày tỏ.

Không chỉ riêng gốm Bát Tràng, Hà Nội còn có thể hình thành nhiều bộ quà tặng mang tính biểu tượng. Đó có thể là bình gốm phiên bản giới hạn kết hợp hộp sơn mài và chứng thư nghệ nhân; tranh sơn mài chủ đề hoa sen đi cùng trà sen Tây Hồ; bộ trà gốm kết hợp phụ kiện lụa Vạn Phúc; tranh khảm trai Chuyên Mỹ; tượng gốm lấy cảm hứng từ biểu tượng Thăng Long hay các sản phẩm sáng tạo trên nền chất liệu truyền thống… Điểm chung của những sản phẩm này là không chỉ đẹp về hình thức mà còn kể được câu chuyện về bản sắc Hà Nội, chứa đựng chiều sâu văn hóa và có khả năng tạo dấu ấn trong lòng người nhận.

Chuẩn hóa quà tặng Thủ đô

Theo Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội Nguyễn Đình Hoa, Hà Nội có điều kiện đặc biệt thuận lợi để xây dựng hệ thống quà tặng đối ngoại mang bản sắc riêng. Lợi thế không chỉ nằm ở số lượng sản phẩm mà còn ở chiều sâu văn hóa, mạng lưới làng nghề, đội ngũ nghệ nhân, nguồn lực sáng tạo cùng nhu cầu sử dụng thường xuyên trong các hoạt động ngoại giao, lễ tân, xúc tiến thương mại, đầu tư và du lịch.

Đặc biệt, Hà Nội còn tập trung nhiều trường đại học, viện nghiên cứu, nhà thiết kế, chuyên gia thương hiệu, doanh nghiệp du lịch và nền tảng công nghệ. Đây là điều kiện thuận lợi để kết nối giá trị truyền thống với ngôn ngữ thiết kế hiện đại, nâng tầm sản phẩm OCOP đáp ứng yêu cầu của thị trường quốc tế.

Tuy nhiên, để một sản phẩm thực sự trở thành quà tặng cao cấp vẫn còn nhiều việc phải làm. Hiện nay, không ít sản phẩm làng nghề và OCOP vẫn mang dáng dấp của hàng hóa thương mại thông thường. Bao bì chưa thực sự sang trọng; kích thước, trọng lượng chưa tối ưu; một số sản phẩm dễ vỡ, khó vận chuyển hoặc chưa phù hợp với hành trình của khách quốc tế. Đối với các sản phẩm thực phẩm, yêu cầu về thời hạn sử dụng, an toàn thực phẩm, nhãn mác, điều kiện bảo quản và vận chuyển cũng cần được kiểm soát chặt chẽ hơn.

Đáng chú ý, nhiều sản phẩm vẫn thiếu những yếu tố tạo nên giá trị gia tăng như câu chuyện sản phẩm, hồ sơ song ngữ, thẻ giới thiệu, mã QR truy xuất nguồn gốc hay dữ liệu số. Trong khi đó, với một món quà đối ngoại, giá trị không chỉ nằm ở vật phẩm mà còn ở thông điệp văn hóa, câu chuyện về làng nghề, nghệ nhân và hành trình tạo nên sản phẩm.

Theo Chủ tịch Hiệp hội Thủ công mỹ nghệ và Làng nghề Hà Nội Hà Thị Vinh, một tặng phẩm đối ngoại hoàn chỉnh không chỉ gồm vật phẩm mà còn phải có thiết kế, bao bì, câu chuyện, thông tin giới thiệu và cách thức trao tặng phù hợp. Chính những yếu tố đó mới tạo nên sức sống và giá trị bền vững cho món quà.

Bên cạnh đó, năng lực cung ứng của các chủ thể OCOP cũng cần tiếp tục được nâng cao. Một số sản phẩm có giá trị nghệ thuật cao nhưng khó sản xuất với số lượng lớn; ngược lại, nhiều cơ sở đáp ứng được năng lực cung ứng nhưng thiết kế và câu chuyện văn hóa chưa đủ sức tạo dấu ấn. Vì vậy, việc phân nhóm, đánh giá và hỗ trợ nâng cấp sản phẩm là yêu cầu cấp thiết.

Hiện, Hà Nội đang xây dựng Đề án quà tặng Hà Nội với mục tiêu lựa chọn khoảng 20-30 sản phẩm, bộ sản phẩm hoặc mẫu thiết kế tiêu biểu để xây dựng danh mục quà tặng chính thức của Thủ đô. Giai đoạn đầu sẽ ưu tiên các sản phẩm có nền tảng văn hóa đặc sắc, có khả năng chuẩn hóa nhanh, đáp ứng tốt yêu cầu về chất lượng, bao bì, hồ sơ song ngữ, truy xuất nguồn gốc, năng lực cung ứng và phù hợp nhiều hoạt động đối ngoại.

Việc xây dựng hệ thống quà tặng không chỉ nhằm phục vụ nghi thức ngoại giao mà còn mở ra cơ hội quảng bá hình ảnh Hà Nội một cách tinh tế và hiệu quả. Khi mỗi món quà kể được câu chuyện về Thăng Long - Hà Nội, về những làng nghề trăm tuổi, về bàn tay tài hoa của nghệ nhân và tinh thần sáng tạo của người Việt, sản phẩm OCOP sẽ vượt khỏi giá trị hàng hóa thông thường để trở thành "đại sứ văn hóa" lan tỏa bản sắc Thủ đô đến bạn bè năm châu.

Đó cũng là hướng đi giúp OCOP Hà Nội không chỉ gia tăng giá trị kinh tế mà còn góp phần gìn giữ di sản, khơi dậy sức sống cho các làng nghề và xây dựng thương hiệu văn hóa Thủ đô trong tiến trình hội nhập quốc tế.