Giữa những dãy núi đá vôi trùng điệp ở phía tây nam tỉnh Lạng Sơn, làng du lịch cộng đồng Hữu Liên (xã Hữu Liên, tỉnh Lạng Sơn) mang vẻ đẹp yên bình, nguyên sơ, hòa quyện với những nét văn hóa đặc trưng của vùng cao. Ngôi làng nhỏ này đang thu hút sự chú ý của đông đảo tín đồ đam mê "xê dịch" khi được lựa chọn là 1 trong 5 đại diện của Việt Nam tham gia giải thưởng “Làng du lịch tốt nhất thế giới” năm 2026 do Tổ chức Du lịch Liên hợp quốc (UN Tourism) tổ chức.

Trước đó, Hữu Liên đã được trao Giải thưởng Du lịch cộng đồng ASEAN 2025. Việc tiếp tục góp mặt tại giải thưởng của UN Tourism đánh dấu một bước tiến mới trong hành trình phát triển du lịch cộng đồng của địa phương, gắn khai thác tiềm năng du lịch với bảo tồn tài nguyên thiên nhiên và gìn giữ các giá trị văn hóa truyền thống.

Với diện tích hơn 6.000ha, Hữu Liên sở hữu khí hậu mát mẻ quanh năm cùng hệ sinh thái đa dạng. Những dãy núi đá vôi xen kẽ thung lũng, hồ nước và đồng cỏ tạo nên cảnh quan tuyệt đẹp, đồng thời mở ra điều kiện để địa phương phát triển các loại hình du lịch sinh thái và du lịch cộng đồng.

Nổi bật trong hệ sinh thái này là Khu rừng đặc dụng Hữu Liên rộng hơn 8.293ha được biết đến là một trong những khu rừng đặc dụng có giá trị sinh học cao của vùng Đông Bắc. Nơi đây sở hữu hệ sinh thái đa dạng với rừng nguyên sinh, núi đá vôi, hang động, suối ngầm và những hồ ngập nước theo mùa, đồng thời là nơi sinh sống của nhiều loài động, thực vật quý hiếm.

Từ hệ sinh thái rừng đặc dụng, Hữu Liên cũng hình thành nhiều điểm tham quan nổi tiếng, trở thành những điểm dừng chân hấp dẫn đối với du khách. Trong đó, thảo nguyên Đồng Lâm nổi bật với những bãi cỏ rộng mênh mông, đặc biệt ấn tượng vào mùa nước nổi khi cả thung lũng được phủ bởi mặt nước trong xanh, phản chiếu những dãy núi đá vôi. Đây là địa điểm được nhiều du khách lựa chọn để cắm trại, dã ngoại, chèo bè, săn ảnh và ngắm bình minh giữa không gian thiên nhiên yên bình.

Ở cuối thảo nguyên là hang Xoong Pong - nơi lưu giữ hệ thống nhũ đá tự nhiên với nhiều hình thù độc đáo, gần như chưa chịu nhiều tác động của hoạt động khai thác du lịch. Không xa đó, hồ Nong Dùng mang vẻ đẹp thanh bình với mặt nước trong xanh, thích hợp để chèo kayak, ngắm cảnh và tận hưởng không gian tĩnh lặng giữa núi rừng.

Không chỉ hấp dẫn bởi cảnh quan thiên nhiên, Hữu Liên còn là nơi sinh sống của khoảng 3.000 người thuộc 5 dân tộc gồm Tày, Nùng, Dao, Mông và Kinh. Trải qua nhiều thế hệ, các cộng đồng dân cư vẫn gìn giữ được nhiều nét văn hóa truyền thống, tạo nên bản sắc riêng cho vùng đất này.

Đan xen giữa núi rừng là những bản làng yên bình với các ngôi nhà sàn 4 mái của người Tày và người Dao, được dựng theo thế "tựa sơn", lưng tựa vào núi, mặt hướng ra cánh đồng. Một số bản của người Dao nằm tách biệt giữa rừng, chỉ có thể tiếp cận bằng đường đi bộ, mang đến cho du khách cảm giác như bước vào một không gian còn nguyên vẹn với nhịp sống truyền thống. 

Khai thác lợi thế thiên nhiên đi cùng văn hóa bản địa, các mô hình du lịch cộng đồng tại Hữu Liên mang đến nhiều trải nghiệm gần gũi gắn với đời sống người dân. Du khách có thể cùng người dân làm bánh bí, gặt lúa, nấu rượu theo phương pháp thủ công truyền thống hay tham gia các lễ hội mùa xuân với nhiều trò chơi dân gian đặc sắc của xứ Lạng.

Bên mâm cơm dân dã, du khách cũng được thưởng thức nhiều đặc sản địa phương như bánh giò bầu, bánh chưng đen, ốc núi, lạp sườn, cá suối quấn lá lốt, gà nướng... Mỗi món ăn đều gắn với tập quán sinh hoạt lâu đời của cộng đồng bản địa, góp phần tạo nên dấu ấn khó quên trong hành trình khám phá.

Hữu Liên còn là nơi bảo tồn nhiều loại hình văn hóa phi vật thể đặc sắc như hát Pá Xoan, hát Then, đàn Tính, hát Nhà tơ, chèo cổ, các bài thuốc nam dân gian cùng trang phục truyền thống độc đáo của đồng bào Dao. Những chương trình giao lưu văn nghệ được tổ chức thường xuyên giúp du khách có cơ hội trực tiếp trải nghiệm đời sống văn hóa địa phương.

Nổi bật trong số đó là Lễ hội Trò Ngô Làng Giàng được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia vào năm 2017. Bên cạnh đó, Lễ hội đình Gò Chùa sau khi được phục dựng từ năm 2011 cũng trở thành điểm hẹn văn hóa, thu hút đông đảo người dân và du khách mỗi dịp đầu xuân.

Việc phát triển du lịch gắn với bảo tồn tài nguyên thiên nhiên và gìn giữ bản sắc văn hóa đã mang lại những kết quả tích cực cho địa phương. Giai đoạn 2020-2025, Hữu Liên đón hơn 186.000 lượt khách với doanh thu trên 52 tỷ đồng. Riêng 6 tháng đầu năm 2026, địa phương đã đón hơn 40.000 lượt khách, doanh thu ước đạt trên 20 tỷ đồng, tạo việc làm cho hơn 400 lao động, đồng thời thúc đẩy tiêu thụ nông sản, phát triển dịch vụ và nâng cao thu nhập cho người dân.

Theo định hướng phát triển, đến năm 2030, Hữu Liên đặt mục tiêu đón khoảng 210.000 lượt khách với doanh thu đạt hơn 67 tỷ đồng, từng bước đưa du lịch trở thành ngành kinh tế quan trọng của địa phương.

Sở hữu hệ sinh thái rừng đặc dụng quý giá, cảnh quan núi đá vôi đặc sắc, văn hóa của năm dân tộc cùng những mô hình du lịch cộng đồng giàu trải nghiệm, Hữu Liên đang từng bước khẳng định vị thế là điểm đến sinh thái tiêu biểu của vùng Đông Bắc. Việc trở thành đại diện của Việt Nam tại giải thưởng "Làng du lịch tốt nhất thế giới" năm 2026 không chỉ mở ra cơ hội quảng bá hình ảnh Hữu Liên ra quốc tế mà còn góp phần lan tỏa giá trị của mô hình du lịch phát triển bền vững gắn với cộng đồng.