Sức sống mãnh liệt nơi miền đá xám

Theo báo Tuyên Quang, khi những nương ngô đã thu hoạch, trên các sườn núi của Cao nguyên đá Đồng Văn lại bắt đầu một mùa gieo hạt rộn ràng. Người dân vun lại từng khoảnh đất nhỏ nằm xen giữa đá, khơi những đường luống mảnh rồi nhẹ tay rắc xuống hạt tam giác mạch. Chưa có sắc hồng tím trải dài, chưa có những đoàn khách dừng chân bên triền núi, trước mắt chỉ là màu nâu của đất mới và dáng người cần mẫn trong tiết thu se lạnh. Nhưng từ những hạt giống nhỏ bé ấy, một mùa hoa đang được gọi về, mang theo lời hẹn gặp giữa con người với thiên nhiên, giữa du khách với vùng đất miền cực Bắc xa xôi.

Tam giác mạch không sinh ra để trở thành một loài hoa dành riêng cho những bức ảnh đẹp đầy lãng mạn. Từ bao đời nay, cây đã gắn bó mật thiết với cuộc sống của đồng bào vùng cao như một nguồn lương thực bổ sung quan trọng sau mùa ngô. Hạt cây được xay thành bột làm bánh, nấu cháo, ủ men; trong khi thân và lá được tận dụng làm thức ăn cho gia súc qua mùa đông giá rét. Trên những nơi đất mỏng, khí hậu khắc nghiệt mà nhiều loài cây khó sinh trưởng, tam giác mạch vẫn lặng lẽ bén rễ, vươn thân mềm qua những khe đá rồi nở thành từng chùm hoa li ti đầy kiên cường.

Tên gọi tam giác mạch cũng bắt đầu rất mộc mạc từ chính hình dáng của hạt và mối liên hệ gần gũi với cây lúa, cây ngô trong đời sống sản xuất của người dân. Chữ “mạch” gợi nhắc đến một loài lương thực thiết yếu, còn “tam giác” mô tả hình dáng ba cạnh đặc trưng của hạt. Một cái tên dung dị, giống như cách loài cây ấy hiện diện thầm lặng trong những căn bếp ấm cúng vùng cao trước khi bước ra các cung đường phượt và trở thành sắc màu nhận diện đặc trưng của cả vùng cao nguyên đá hùng vĩ.

Hoa tam giác mạch không rực rỡ ngay từ khoảnh khắc bắt đầu nảy nở. Những cánh hoa đầu tiên thường mang sắc trắng dịu dàng, rồi chuyển dần sang hồng nhạt, hồng tím và đậm hơn khi thời tiết chuyển sang đông se lạnh. Ngay trên một triền hoa, sắc màu cũng không hoàn toàn đồng điệu. Chỗ đón nhiều nắng có thể đã ngả hồng rực rỡ, trong khi nơi nép dưới chân núi vẫn còn nguyên sắc trắng tinh khôi. Chính sự chuyển màu chậm rãi và tinh tế ấy khiến cả cánh đồng như có nhịp thở riêng, mỗi ngày lại khoác lên mình một vẻ đẹp biến hóa đầy cuốn hút.

Mùa hoa đạt đến độ đẹp nhất khi tam giác mạch được đặt trọn vẹn trong không gian vốn có của miền đá. Đó là khi hoa nở bên mái nhà trình tường đã sẫm màu thời gian, quây quần quanh hàng rào đá được xếp thủ công bằng bàn tay của nhiều thế hệ, hay nằm dọc theo những con đường nhỏ dẫn vào bản nhỏ. Hoa mềm mại mà không hề lạc lõng, bởi phía dưới lớp cánh mỏng manh ấy là sức sống bền bỉ đã được chắt chiu từ đá núi, gió ngàn và sương lạnh.

Trải nghiệm văn hóa và du lịch sinh thái

Dọc theo hành trình khám phá Cao nguyên đá, mỗi vùng đất lại mở ra một sắc thái hoa và phong cảnh riêng biệt. Ở Quản Bạ, sắc hoa hòa quyện vào cảnh quan thiên nhiên kỳ vĩ của Cổng trời, Núi Đôi và Thạch Sơn Thần. Qua đến Yên Minh, sắc hoa thấp thoáng bên những thung lũng sâu, những rừng thông bạt ngàn và bản làng yên bình nép mình dưới chân núi. Tới Dốc Thẩm Mã, những luống tam giác mạch uốn lượn theo sườn dốc làm mềm đi những đường nét gấp khúc hiểm trở của cung đường đèo. Những địa danh quen thuộc như Sủng Là, Sà Phìn, Phố Bảng, Đồng Văn hay Lũng Cú lại đưa du khách đi qua các ngôi nhà cổ kính, hàng rào đá vững chãi và không gian văn hóa giàu bản sắc được gìn giữ qua bao đời. Về phía Mèo Vạc, sắc hoa nối dài hành trình tới dòng sông Nho Quế xanh ngắt, hẻm vực Tu Sản kỳ vĩ và làng văn hóa du lịch cộng đồng Pả Vi.

Phía sau vẻ đẹp rực rỡ ấy là biết bao ngày lao động vất vả, nhẫn nại của người dân bản địa. Đất trên Cao nguyên đá không trải dài thành những cánh đồng bằng phẳng thuận lợi cho canh tác nông nghiệp quy mô lớn. Có nơi, người trồng phải tự tay nhặt bớt đá dăm, giữ lại từng vạt đất nhỏ hẹp; có nơi phải cuốc từng hốc đá, gieo từng nắm hạt rồi thấp thỏm chờ đợi những cơn mưa nguồn. Từ khi cây nhú mầm non đến lúc hoa bung nở rực rỡ, bà con tiếp tục cần mẫn làm cỏ, chăm sóc từng gốc cây và bảo vệ ruộng hoa trước gia súc cũng như sự thất thường của thời tiết. Bởi vậy, ẩn chứa trong mỗi triền hoa lung linh luôn là giọt mồ hôi và sự kiên nhẫn của những con người đã quen gắn đời mình với đá.

Những năm gần đây, tam giác mạch đã trở thành nhịp cầu thu hút đông đảo du khách tìm về Cao nguyên đá mỗi độ cuối thu, đầu đông. Có người không quản đường xá xa xôi vượt hàng trăm cây số chỉ để được đứng giữa một triền hoa đang chuyển sắc; có người lại trở lại nơi đây nhiều lần bởi mỗi mùa đi qua, cao nguyên lại mang đến những rung cảm hoàn toàn khác biệt. Tuy nhiên, điều đọng lại sâu sắc nhất sau mỗi chuyến đi không chỉ là những bức ảnh chụp cùng sắc hoa. Đó còn là làn khói bếp lam chiều bay lên từ mái nhà trình tường ấm áp, tiếng khèn gọi bạn vọng giữa phiên chợ vùng cao, bữa cơm sum vầy trong ngôi nhà nhỏ bản làng và câu chuyện kể chân tình từ những con người đã bám trụ cùng đá qua bao thế hệ.

Từ một loài cây lương thực truyền thống, tam giác mạch nay đã vươn lên thành sợi dây kết nối hài hòa giữa cảnh quan thiên nhiên tuyệt mỹ với đời sống văn hóa và sinh kế bền vững của đồng bào. Khi lượng khách du lịch đến tham quan ngày một đông đúc, người dân địa phương có thêm điều kiện phát triển dịch vụ lưu trú homestay, chế biến các món ăn đặc sản truyền thống, bày bán nông sản sạch và sản phẩm thủ công tinh xảo. Một cánh đồng hoa không chỉ là điểm dừng chân thưởng ngoạn, mà phía sau đó là cả một không gian trải nghiệm phong phú được tạo nên từ bản làng, kiến trúc nhà cửa, trang phục truyền thống, ẩm thực độc đáo, các nghi lễ văn hóa và sự hiếu khách chân chất của người vùng cao.

Giá trị đích thực của mùa hoa vì thế không nằm ở việc tạo ra thật nhiều góc chụp ảnh thương mại. Điều đáng quý hơn cả là giữ gìn được vẻ đẹp hài hòa nguyên bản, để những luống tam giác mạch tiếp tục thuộc về không gian miền đá thô mộc, không bị lấn át bởi các mô hình trang trí xa lạ. Du khách khi đặt chân đến đây cần được hòa mình vào một cảnh quan đang sống thực sự, nơi người dân vẫn miệt mài lao động sản xuất, trẻ em vui đùa ríu rít bên hiên nhà, tiếng cười nói giòn giã vang lên sau những hàng rào đá và phong tục tập quán được trân trọng lưu giữ trong từng nếp nhà. Khi ấy, sắc hoa thực sự trở thành cánh cửa rộng mở đưa người lữ khách bước vào chiều sâu văn hóa của một điểm đến đầy tự hào.