Sáng 28/8, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa. Dự thảo luật được xây dựng theo hướng chuyển từ hỗ trợ dàn trải sang hỗ trợ có trọng tâm, trọng điểm, bám sát nhu cầu và từng giai đoạn phát triển của doanh nghiệp.

Theo Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn, dự thảo gồm 5 chương, 35 điều, trong đó định hướng quan trọng là thay đổi cách thức Nhà nước hỗ trợ doanh nghiệp. Thay vì trực tiếp cung cấp các chương trình hỗ trợ, Nhà nước sẽ đóng vai trò kiến tạo hệ sinh thái, dẫn dắt và huy động các nguồn lực xã hội cho phát triển khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Dự thảo luật đưa ra các quy định tương đối toàn diện về hệ sinh thái hỗ trợ, kết nối các đơn vị hỗ trợ, chuyên gia, cơ sở ươm tạo, cơ sở thí nghiệm dùng chung, trung tâm đổi mới sáng tạo, trường đại học và viện nghiên cứu.

Đáng chú ý, doanh nghiệp được trao quyền chủ động hơn trong việc lựa chọn nội dung và đơn vị cung cấp dịch vụ hỗ trợ. Cách tiếp cận được chuyển từ việc Nhà nước hỗ trợ những gì mình có sang hỗ trợ đúng thứ doanh nghiệp cần, thông qua các hình thức như phiếu hỗ trợ doanh nghiệp, đặt hàng hoặc giao nhiệm vụ.

Theo Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn, ngân sách Nhà nước không chỉ đơn thuần là nguồn tiền để “chi hỗ trợ” mà cần đóng vai trò vốn dẫn dắt, chia sẻ rủi ro và tạo hiệu ứng huy động thêm nguồn lực xã hội cho phát triển doanh nghiệp.

Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi đề nghị các chính sách trong luật cần tạo động lực để doanh nghiệp nhỏ và vừa phát triển cả về quy mô lẫn chất lượng, đồng thời nâng cao năng suất và năng lực cạnh tranh.

Cơ quan thẩm tra cũng lưu ý Chính phủ tiếp tục rà soát các quy định nhằm bảo đảm nguyên tắc công khai, minh bạch, xác định rõ tiêu chí và điều kiện được hưởng chính sách hỗ trợ. Việc thiết kế chính sách cần tránh phát sinh thêm thủ tục hành chính và hạn chế cơ chế xét duyệt mang tính “xin - cho”.

Đối với chính sách hỗ trợ tiếp cận tín dụng, Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị Chính phủ nghiên cứu, rà soát để doanh nghiệp nhỏ và vừa, hộ và cá nhân kinh doanh có thể được hưởng mức thuế suất ưu đãi theo quy định của pháp luật về thuế.

Tại phiên thảo luận, vấn đề tiếp cận vốn được đặc biệt quan tâm. Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh dự án luật cần tạo ra những đột phá về chính sách, trong đó tập trung tháo gỡ các điểm nghẽn về tài chính, tín dụng, đất đai và hạ tầng.

Theo Chủ tịch Quốc hội, cần đổi mới phương thức hỗ trợ doanh nghiệp, tránh tình trạng “hỗ trợ cào bằng”, đồng thời xác định rõ nhóm đối tượng ưu tiên để nguồn lực được sử dụng hiệu quả hơn. Đề cập trực tiếp đến bài toán vốn, Chủ tịch Quốc hội cho rằng với doanh nghiệp, “vấn đề đầu tiên là tiền đâu”. Rào cản lớn của doanh nghiệp nhỏ và vừa hiện nay là khả năng tiếp cận vốn.

Theo ông, nếu hệ thống dữ liệu được thiết kế tốt, kết hợp với cơ chế bảo lãnh tín dụng hiệu quả, khả năng tiếp cận vốn của doanh nghiệp sẽ được cải thiện, qua đó tạo điều kiện thúc đẩy tăng trưởng. Tuy nhiên, một trong những khó khăn hiện nay là các ngân hàng thương mại vẫn e ngại khi định giá và chấp nhận tài sản vô hình. Vì vậy, Chủ tịch Quốc hội cho rằng cần có quy định rõ ràng hơn về tài sản số và các loại tài sản có thể được sử dụng trong hoạt động tín dụng, tránh tình trạng quy định có nhưng khó triển khai trên thực tế. Từ góc độ doanh nghiệp, Phó Tổng Thư ký kiêm Trưởng ban Pháp chế VCCI Đậu Anh Tuấn cho rằng chính sách cần tập trung vào những nhóm giải pháp có thể thực hiện ngay sau khi luật được ban hành.

Theo ông Tuấn, trên thực tế có nhiều chính sách hỗ trợ doanh nghiệp về vốn, tiền và đất đai, nhưng khi triển khai xuống cấp cơ sở, số doanh nghiệp thực sự tiếp cận được các chính sách này vẫn còn hạn chế. Một trong những vấn đề được đại diện VCCI nhấn mạnh là chính sách thuế đối với doanh nghiệp siêu nhỏ và hộ kinh doanh. Ông đề xuất nhóm doanh nghiệp và hộ kinh doanh có doanh thu dưới 10 tỷ đồng được áp dụng phương pháp tính thuế đơn giản theo doanh thu.

Theo ông Đậu Anh Tuấn, với doanh nghiệp có doanh thu dưới 10 tỷ đồng, yêu cầu mở sổ sách kế toán và thực hiện nhiều loại sổ sách khiến việc tuân thủ trở nên phức tạp. Khi tính thuế theo doanh thu trừ chi phí, doanh nghiệp phải chứng minh nhiều khoản chi phí bằng hóa đơn, chứng từ.

Ông dẫn ví dụ một hàng phở rất khó chứng minh nguồn gốc từng con gà mua vào có đầy đủ hóa đơn, chứng từ hay không. Những yêu cầu như vậy, nếu áp dụng cứng nhắc, có thể tạo thêm chi phí và thời gian tuân thủ cho nhóm kinh doanh quy mô nhỏ.

Theo đại diện VCCI, nếu chuyển sang phương pháp nộp thuế trực tiếp trên doanh thu, chính sách có thể tác động tới khoảng 5-6 triệu hộ kinh doanh và doanh nghiệp siêu nhỏ, qua đó tạo hiệu ứng xã hội lớn. Giải trình về vấn đề này, Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết các doanh nghiệp nhỏ đang chiếm khoảng 98,4% tổng số doanh nghiệp của cả nước, nhưng tỷ lệ tiếp cận dư nợ tín dụng mới khoảng 19-20%.

Theo Bộ trưởng, việc doanh nghiệp nhỏ khó tiếp cận tín dụng là điều dễ hiểu khi phần lớn mới thành lập, quy mô còn hạn chế, uy tín tín dụng chưa cao và tài sản thế chấp không có hoặc có rất ít. Tuy nhiên, đây cũng chính là điểm nghẽn cần được tháo gỡ nếu muốn khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa phát triển mạnh hơn.

Bộ trưởng nhấn mạnh việc cải thiện khả năng tiếp cận vốn phải đi cùng với cải cách thủ tục và nâng cao chất lượng dữ liệu, từ đó giúp tổ chức tín dụng có thêm cơ sở đánh giá khả năng trả nợ thay vì chỉ dựa vào tài sản thế chấp.

Về chính sách thuế, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết Thủ tướng đang chỉ đạo rà soát, cắt giảm thủ tục hành chính trong lĩnh vực thuế và hải quan, với mục tiêu rút ngắn thời gian tuân thủ và giảm chi phí cho doanh nghiệp.

Đối với doanh nghiệp có doanh thu dưới 10 tỷ đồng, phương án được đưa ra là áp dụng phương pháp tính thuế đơn giản, tính theo tỷ lệ phần trăm trực tiếp trên doanh thu. Theo Bộ trưởng, phương án này cơ bản đáp ứng yêu cầu của cộng đồng doanh nghiệp về đơn giản hóa.

Bởi với nhóm doanh nghiệp nhỏ, vấn đề không chỉ nằm ở số tiền thuế phải nộp mà còn ở chi phí để thực hiện đúng các quy định. Mỗi giờ dành cho hồ sơ, sổ sách, chứng từ và thủ tục hành chính đều là một khoản chi phí mà doanh nghiệp phải gánh chịu.

Do đó, giảm chi phí tuân thủ có thể tạo tác động không kém việc giảm một khoản thuế trực tiếp. Khi quy trình đơn giản hơn, doanh nghiệp có thể dành nhiều nguồn lực hơn cho sản xuất, đầu tư, tuyển dụng và mở rộng thị trường.

Dự án Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa vì vậy đang được đặt trong yêu cầu rộng hơn là tạo dựng một môi trường kinh doanh thuận lợi, trong đó doanh nghiệp có thể tiếp cận vốn, đất đai, công nghệ và các dịch vụ hỗ trợ mà không phải trải qua quá nhiều tầng nấc thủ tục.

Nếu chính sách được thiết kế theo hướng rõ đối tượng, minh bạch về điều kiện, đơn giản trong thực hiện và hạn chế cơ chế xin - cho, nguồn lực hỗ trợ sẽ có khả năng đến đúng nơi cần thiết hơn. Đặc biệt, với khu vực doanh nghiệp siêu nhỏ và hộ kinh doanh, những cải cách tưởng như rất kỹ thuật về sổ sách, chứng từ hay phương pháp tính thuế lại có thể tạo ra tác động lớn. Khi rào cản tuân thủ được giảm xuống, khả năng chuyển đổi từ hộ kinh doanh lên doanh nghiệp và mở rộng quy mô hoạt động cũng có thể được cải thiện.

Mục tiêu cuối cùng của chính sách hỗ trợ không chỉ là giúp doanh nghiệp tồn tại mà phải tạo điều kiện để doanh nghiệp lớn lên, nâng năng suất, tăng sức cạnh tranh và tham gia sâu hơn vào nền kinh tế. Vì vậy, việc tháo gỡ điểm nghẽn về vốn, đồng thời giảm chi phí và thời gian tuân thủ, sẽ là những yếu tố quan trọng quyết định hiệu quả của Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa nếu được ban hành.