Quý I/2026 ghi nhận sự khởi động tích cực của hoạt động xuất nhập khẩu khi tổng kim ngạch đạt gần 250 tỷ USD, tăng 23% so với cùng kỳ. Trong đó, xuất khẩu đạt 122,93 tỷ USD, tăng 19,1%, còn nhập khẩu đạt 126,57 tỷ USD, tăng 27%. Riêng tháng 3, kim ngạch vượt 93 tỷ USD, tăng mạnh so với tháng trước, cho thấy dòng chảy thương mại đang phục hồi rõ nét.

Cơ cấu xuất nhập khẩu tiếp tục phản ánh vai trò trung tâm của khu vực sản xuất. Xuất khẩu chủ yếu đến từ nhóm hàng công nghiệp chế biến, trong khi nhập khẩu tập trung vào tư liệu sản xuất phục vụ trực tiếp cho hoạt động sản xuất và xuất khẩu. Điều này cho thấy doanh nghiệp đang chủ động gia tăng nhập khẩu đầu vào nhằm chuẩn bị cho các đơn hàng trong thời gian tới, qua đó đẩy nhanh nhịp sản xuất ngay từ đầu năm.

Đà tăng trưởng của quý I không chỉ thể hiện qua con số, mà còn phản ánh sự vận hành trở lại của chuỗi sản xuất – thương mại. Tuy nhiên, trong bối cảnh kinh tế thế giới dự báo tiếp tục biến động nhanh và khó lường, bài toán đặt ra không chỉ là duy trì tăng trưởng về lượng, mà còn phải nâng cao chất lượng và khả năng chống chịu của nền kinh tế.

Tuy nhiên, trong bối cảnh hiện nay, bài toán đặt ra không chỉ là tăng trưởng. Kết luận Hội nghị Trung ương 2 khóa XIV đã xác định rất rõ: giai đoạn 2026 - 2030, tình hình thế giới sẽ tiếp tục biến động nhanh, mạnh và khó lường. Trong điều kiện đó, mục tiêu tăng trưởng “2 con số” không chỉ đòi hỏi tăng về lượng, mà còn yêu cầu nâng cao chất lượng và sức chống chịu của nền kinh tế.

Hoạt động xuất nhập khẩu vì vậy không chỉ đóng vai trò thúc đẩy tăng trưởng, mà còn thể hiện năng lực thích ứng trước các biến động bên ngoài. Những rủi ro từ địa chính trị, gián đoạn chuỗi cung ứng, thiếu hụt container rỗng hay ách tắc trung chuyển vẫn có thể kéo dài, khiến chi phí logistics duy trì ở mức cao và ảnh hưởng đến hoạt động thương mại toàn cầu.

Trong bối cảnh đó, yêu cầu đặt ra là phải giữ vững nhịp xuất khẩu để đảm bảo mục tiêu tăng trưởng hai con số. Trước hết là nâng cao năng lực dự báo thị trường. Khi thị trường biến động nhanh, thông tin chậm hoặc dự báo sai có thể khiến doanh nghiệp mất cơ hội và gia tăng rủi ro. Việc bám sát diễn biến thực tế, cập nhật kịp thời thông tin sẽ giúp cơ quan quản lý và doanh nghiệp chủ động hơn trong điều hành và sản xuất kinh doanh.

Bên cạnh đó, việc điều tiết nhịp độ xuất nhập khẩu hợp lý nhằm đảm bảo dòng chảy hàng hóa thông suốt là yếu tố then chốt. Trong điều kiện chi phí vận tải tăng và thời gian giao hàng kéo dài, nếu không có giải pháp điều hành phù hợp sẽ dễ dẫn đến ách tắc, làm tăng chi phí và giảm sức cạnh tranh của doanh nghiệp.

Ở tầm dài hạn, đa dạng hóa thị trường và tận dụng hiệu quả các hiệp định thương mại tự do tiếp tục là hướng đi quan trọng. Việc mở rộng sang các thị trường mới không chỉ giúp giảm phụ thuộc vào một số thị trường truyền thống, mà còn nâng cao khả năng chống chịu trước biến động bên ngoài.

Đáng chú ý, mô hình tăng trưởng xuất khẩu đang đứng trước yêu cầu chuyển đổi mạnh mẽ. Thay vì dựa vào lợi thế chi phí thấp, doanh nghiệp cần chuyển sang cạnh tranh bằng chất lượng sản phẩm, tiêu chuẩn và giá trị gia tăng. Các yêu cầu về xanh hóa, truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn môi trường – xã hội ngày càng trở thành điều kiện bắt buộc trong thương mại quốc tế.

Song song với đó, thị trường trong nước tiếp tục được xem là điểm tựa quan trọng. Khi thị trường bên ngoài biến động, tiêu dùng nội địa không chỉ góp phần duy trì sản xuất, mà còn tạo dư địa để doanh nghiệp điều chỉnh chiến lược và thích ứng linh hoạt hơn.