Diện tích lúa giảm và sức ép giá xuất khẩu

Theo báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Môi trường phúc đáp Bộ Tài chính phục vụ phiên họp Quý II/2026 của Ban Chỉ đạo điều hành giá, tình hình sản xuất lúa trong nước nhìn chung vẫn duy trì ổn định trong nửa đầu năm. Tính đến hết tháng 5/2026, cả nước gieo cấy khoảng 2,93 triệu ha lúa Đông Xuân, giảm 1,3% so với cùng kỳ năm trước. Tuy nhiên, năng suất vẫn được cải thiện nhẹ khi diện tích thu hoạch đạt khoảng 2,2 triệu ha, tăng 0,04%, với sản lượng đạt 15,2 triệu tấn, tăng 0,2% so với cùng kỳ năm 2025. Tính chung đến tháng 6/2026, tổng diện tích gieo cấy lúa cả nước đạt 4,57 triệu ha, giảm 3,7% so cùng kỳ. Lúa Đông Xuân đạt 2,93 triệu ha, còn lúa Hè Thu đạt 1,64 triệu ha, giảm tới 7,8% so với năm trước.

Diễn biến này phản ánh xu hướng thu hẹp diện tích tại một số địa phương do chi phí đầu vào tăng và chuyển đổi cơ cấu cây trồng. Ở chiều xuất khẩu, sáu tháng đầu năm ghi nhận điểm sáng khi Việt Nam xuất khẩu khoảng 5 triệu tấn gạo, thu về 2,36 tỷ USD. So với cùng kỳ, sản lượng tăng 5,7% nhưng giá trị lại giảm 3,3%, do giá xuất khẩu bình quân giảm còn khoảng 473,6 USD mỗi tấn, giảm 8,6%. Đại diện ngành nông nghiệp đánh giá rằng, việc giá trị giảm trong khi sản lượng tăng cho thấy áp lực cạnh tranh về giá trên thị trường quốc tế đang gia tăng. Các quốc gia xuất khẩu lớn tiếp tục cạnh tranh khốc liệt về giá bán trong bối cảnh nguồn cung toàn cầu biến động và chi phí logistics chưa thực sự ổn định.

Tại thị trường trong nước, giá lúa gạo sáu tháng qua nhìn chung ổn định, có thời điểm tăng giảm cục bộ theo từng chủng loại và địa phương. Giá gạo nguyên liệu năm phần trăm tấm tăng mạnh so với cuối năm ngoái, trong khi một số loại gạo phổ thông biến động nhẹ hoặc giảm. Sự phân hóa phản ánh đặc điểm cung cầu theo từng phân khúc. Hiệp hội Lương thực Việt Nam chia sẻ rằng, giá xuất khẩu gần đây có dấu hiệu cải thiện nhẹ ở một số chủng loại, phản ánh nhu cầu ổn định từ các thị trường truyền thống. Dù vậy, áp lực cạnh tranh về giá vẫn hiện hữu khi nhiều quốc gia tiếp tục điều chỉnh chính sách để giữ thị phần. Biến động địa chính trị cùng thời tiết cực đoan vẫn là những rủi ro khó lường.

Điều tiết sản xuất nhằm khôi phục đà tăng trưởng

Về phía các tổ chức quốc tế, Bộ Nông nghiệp Mỹ đưa ra dự báo đáng chú ý về thương mại. Cơ quan này nhận định tiêu thụ gạo toàn cầu niên vụ hai năm tới có thể vượt sản lượng khoảng 3,36 triệu tấn. Cụ thể, sản lượng dự kiến giảm trong khi tiêu thụ tiếp tục tăng lên mức kỷ lục, kéo theo nguy cơ thiếu hụt nguồn cung và phải dựa vào tồn kho để cân đối. Diễn biến này được giới chuyên gia đánh giá là yếu tố hỗ trợ quan trọng cho xu hướng phục hồi giá gạo thế giới trong trung và dài hạn. Trong bối cảnh đó, các quốc gia xuất khẩu lớn được kỳ vọng hưởng lợi nếu duy trì được năng lực cung ứng ổn định và chất lượng hàng hóa tốt.

Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc đánh giá rằng giá gạo châu Á trong quý hai duy trì xu hướng tăng do chi phí đầu vào cao cùng nguồn cung thắt chặt tại nhiều quốc gia sản xuất. Một số thị trường như Thái Lan và Việt Nam ghi nhận mức tăng giá nhờ nhu cầu nhập khẩu tăng, trong khi Ấn Độ vẫn duy trì mức giá thấp do lượng tồn kho lớn. Nhu cầu nhập khẩu từ các thị trường lớn đang tăng mạnh mẽ, đặc biệt tại Philippines, quốc gia đang đối mặt áp lực đảm bảo an ninh lương thực do rủi ro thời tiết.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường nhấn mạnh việc cần thiết phải tiếp tục theo dõi sát diễn biến cung cầu toàn cầu, đặc biệt là chính sách nhập khẩu của các thị trường trọng điểm cùng tình hình thời tiết tại các quốc gia sản xuất lớn. Việc chủ động điều tiết sản xuất, nâng cao chất lượng gạo và đa dạng hóa thị trường được xem là giải pháp then chốt nhằm duy trì đà tăng trưởng xuất khẩu bền vững. Nếu tận dụng tốt xu hướng này, Việt Nam sẽ giữ vững vị thế của mình.

Các chuyên gia kinh tế cũng cho rằng, trong bối cảnh giá cả quốc tế có xu hướng biến động theo chu kỳ ngắn hạn, doanh nghiệp nội địa cần linh hoạt hơn trong việc ký kết các hợp đồng thương mại. Đồng thời, việc tập trung nâng cao khả năng dự báo thị trường sẽ giúp các đơn vị tận dụng rất tốt những thời điểm giá vô cùng thuận lợi. Ngành lúa gạo Việt Nam đang bước vào giai đoạn ổn định ở trong nước và có triển vọng rất sáng ở trên thế giới.