Lợi ích tiêu hóa và những mối nguy hại tiềm ẩn khi dùng sai

Trong mâm cơm ngày Tết của gia đình Việt, các món như thịt gà, bánh chưng, giò chả hay thịt đông đều chứa nhiều chất béo và đạm, dễ gây cảm giác ngấy sau khi ăn. Để khắc phục tình trạng này, nhiều gia đình thường chuẩn bị thêm dưa muối hoặc hành muối như một giải pháp chống ngán quen thuộc. Bác sĩ Chu Thị Dung, công tác tại Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM Cơ sở 3, nhận định rằng dưa hành và củ kiệu không chỉ là món ăn kèm mà còn được xem như phương thức giúp cân bằng lại các món ăn nhiều đạm, nhiều mỡ, nhất là trong dịp lễ đầu năm.

Về mặt khoa học, dưa hành muối được chế biến thông qua quá trình lên men lactic tự nhiên, tạo ra nguồn lợi khuẩn dồi dào, còn gọi là probiotic. Bác sĩ Chu Thị Dung cho biết, các acid hữu cơ hình thành trong quá trình lên men có tác dụng kích thích dạ dày tiết dịch tiêu hóa, đồng thời tăng cảm giác thèm ăn và giảm tình trạng đầy bụng sau những bữa ăn nhiều thịt hoặc đồ nếp. Bên cạnh đó, vị cay nhẹ đặc trưng của hành và kiệu còn giúp làm ấm đường tiêu hóa, hỗ trợ nhu động ruột hoạt động hiệu quả, nhờ đó bữa ăn ngày Tết trở nên ngon miệng và dễ tiêu hơn đối với nhiều người.

Cùng quan điểm này, PGS.TS Nguyễn Thị Lâm, nguyên Phó Viện trưởng Viện Dinh dưỡng Quốc gia, cho rằng quá trình lên men cùng các men vi sinh trong dưa hành sẽ hỗ trợ cơ thể phân giải protein và lipid trong những món ăn nhiều dầu mỡ nhanh hơn. Việc tiêu thụ thực phẩm lên men là một cách bổ sung vi khuẩn có lợi cho đường ruột, góp phần cải thiện chức năng tiêu hóa và tăng cường hệ miễn dịch. Theo bà, để giảm cảm giác đầy bụng hay ấm ách sau khi ăn, ngoài việc ăn uống cân đối các nhóm thực phẩm, mọi người có thể bổ sung thêm thực phẩm lên men nhằm tăng cường nhu động ruột và kích thích tiêu hóa.

Tuy mang lại nhiều lợi ích, nhưng nếu sử dụng không hợp lý, món ăn này lại tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng lớn đến sức khỏe. Bác sĩ Chu Thị Dung phân tích rằng dưa hành và củ kiệu thường chứa lượng muối cao nhằm phục vụ mục đích bảo quản, do đó nếu ăn quá nhiều sẽ gây khát nước và giữ nước trong cơ thể. Tình trạng này có thể làm tăng huyết áp, đặc biệt nguy hiểm với người cao tuổi hoặc những người có tiền sử bệnh tim mạch và thận. Ngoài ra, tính cay cùng độ chua của dưa muối còn dễ gây kích ứng niêm mạc dạ dày, làm nặng thêm các triệu chứng viêm dạ dày, trào ngược hay ợ nóng ở một bộ phận người tiêu dùng.

Bác sĩ Chu Thị Dung cũng cảnh báo về những sai lầm phổ biến khi nhiều người ăn dưa hành quá nhiều để đỡ ngán hoặc thậm chí dùng như một món chính trong bữa ăn hằng ngày. Một số trường hợp còn ăn khi bụng đói, gây xót dạ dày nghiêm trọng. Đặc biệt nguy hiểm là việc sử dụng dưa hành hoặc củ kiệu quá mặn, hoặc chưa đạt độ lên men an toàn, làm gia tăng nguy cơ rối loạn tiêu hóa. Thực tế cho thấy, vấn đề không nằm ở bản thân món ăn mà xuất phát từ thói quen ăn quá nhiều và kéo dài liên tục trong nhiều ngày Tết, khiến các bệnh lý sẵn có trở nên trầm trọng hơn.

Ngoài ra, theo PGS.TS.BS Nguyễn Trọng Hưng, công tác tại Viện Dinh dưỡng Quốc gia, người mắc bệnh dạ dày không nên ăn dưa muối vì ngoài hàm lượng muối cao, dưa chua còn chứa nhiều acid làm tăng tiết dịch vị. Người bị bệnh thận hoặc tăng huyết áp cũng cần hạn chế do lượng natri lớn dễ gây ứ muối và phù nề. Riêng với phụ nữ mang thai, bác sĩ Hưng khuyến cáo không nên ăn nhiều vì dưa chua có thể làm tăng cảm giác đầy bụng, buồn nôn; đặc biệt trong những tháng cuối thai kỳ, thai phụ cần ăn nhạt hơn để phòng tránh nguy cơ nhiễm độc thai nghén.

Cách sử dụng khoa học để bảo vệ sức khỏe gia đình trọn vẹn

Để thưởng thức hương vị ngày Tết mà không ảnh hưởng đến sức khỏe, việc tuân thủ liều lượng và cách sử dụng là vô cùng quan trọng. Các chuyên gia dinh dưỡng khuyến cáo, trong mỗi bữa ăn, dưa hành hoặc củ kiệu chỉ nên đóng vai trò là món ăn kèm, không nên dùng như món chính. Lượng phù hợp cho mỗi người chỉ nên là vài củ kiệu hoặc vài lát dưa hành để tạo vị và hỗ trợ tiêu hóa. Mọi người không nên ăn dưa hành liên tục trong nhiều bữa liền, cũng không dùng để thay thế hoàn toàn cho các loại rau xanh tươi giàu chất xơ trong thực đơn hằng ngày.

Để đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm, người tiêu dùng cần quan sát kỹ tình trạng của món ăn trước khi sử dụng. Nếu hũ dưa hành xuất hiện váng mốc đen hoặc trắng, hoặc nước muối có hiện tượng nhớt, cần loại bỏ ngay để tránh nguy cơ ngộ độc. Các loại nấm mốc này có thể sinh ra độc tố aflatoxin gây hại nghiêm trọng cho gan, và việc rửa lại dưa đã mốc cũng không thể loại bỏ hoàn toàn độc tố đã thấm sâu. Ngoài ra, khi dưa hành còn vị hăng cay, chưa chín kỹ, hàm lượng nitrit thường cao, có thể phản ứng với acid amin trong thịt cá tạo thành nitrosamine – hợp chất tiềm ẩn nguy cơ gây ung thư.

Ths.BS Nguyễn Thu Huyền, công tác tại Viện Tim mạch Bệnh viện 19/8, nhấn mạnh rằng chế độ dinh dưỡng đóng vai trò then chốt trong việc kiểm soát huyết áp, đặc biệt trong dịp Tết. Nguyên tắc quan trọng nhất là hạn chế muối và các thực phẩm giàu natri, bởi chỉ một miếng dưa muối nhỏ cũng có thể chứa vài trăm miligam natri. Khi ăn nhiều lần trong ngày, kết hợp với các món kho mặn hay giò chả, tổng lượng muối nạp vào cơ thể rất dễ vượt ngưỡng an toàn, làm tăng gánh nặng cho tim mạch và nguy cơ đột quỵ, nhồi máu cơ tim hoặc suy thận.

Tuy nhiên, theo bác sĩ Huyền, việc kiểm soát bệnh không đồng nghĩa với việc phải loại bỏ hoàn toàn món ăn truyền thống, bởi ẩm thực ngày Tết còn gắn liền với yếu tố cảm xúc và sum vầy. Điều quan trọng là người bệnh chỉ nên ăn một đến hai miếng dưa nhỏ để cảm nhận hương vị và tuyệt đối không lặp lại nhiều lần. Song song đó, cần áp dụng nguyên tắc giảm muối bù trừ ở các món ăn khác, ưu tiên các món luộc, hấp và tăng cường rau xanh giàu kali để hỗ trợ đào thải natri dư thừa, qua đó bảo vệ thành mạch máu.

Đối với những đối tượng đặc biệt như phụ nữ sau sinh, cần lưu ý rằng vị nồng của hành muối có thể làm thay đổi mùi vị sữa mẹ, khiến trẻ bỏ bú. Dưa muối không đảm bảo vệ sinh còn tiềm ẩn vi khuẩn Listeria, gây nguy hiểm cho bào thai và hệ miễn dịch non nớt của trẻ nhỏ. Với trẻ em dưới 5 tuổi, chức năng thận chưa hoàn thiện nên việc nạp nhiều muối từ dưa hành có thể ảnh hưởng xấu đến khả năng đào thải của cơ thể. Do đó, các bậc phụ huynh cần hạn chế tối đa việc cho trẻ nhỏ sử dụng món ăn này.

Để giảm bớt tác hại của muối và acid dư thừa, người dùng nên rửa dưa hành bằng nước ấm hoặc nước muối loãng trước khi ăn. Ngay cả với người khỏe mạnh, tần suất sử dụng cũng không nên quá ba lần mỗi tuần do tính cay nóng của hành có thể gây kích ứng. Việc duy trì thói quen uống đủ nước và vận động nhẹ nhàng như đi bộ sẽ giúp ổn định huyết áp và hỗ trợ quá trình thanh lọc của cơ thể. Sự kết hợp giữa lắng nghe cơ thể và ăn uống chừng mực chính là chìa khóa để mỗi gia đình có thể đón một cái Tết vui khỏe và an toàn.