Đường và thói quen sinh hoạt gây hại lớn cho gan

Bánh mứt kẹo là món ăn Tết gia đình nào cũng có. Dù được nhiều người ưa thích, nhưng loại thực phẩm này lại tiềm ẩn không ít rủi ro cho sức khỏe, đặc biệt là với gan. Một nghiên cứu tại Thụy Sĩ về ảnh hưởng của đồ ngọt đối với cơ thể con người cho thấy, việc nạp quá nhiều đường sẽ tác động tiêu cực đến quá trình trao đổi chất cũng như khả năng hoạt động của gan. Trong khi đó, các loại bánh kẹo, mứt Tết thường chứa hàm lượng đường rất cao, nên nếu sử dụng dồn dập trong thời gian nghỉ lễ có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến gan, làm tăng nguy cơ gan nhiễm mỡ, kể cả ở trẻ nhỏ.

PGS Nguyễn Duy Thịnh, chuyên gia về công nghệ sinh học và thực phẩm, cảnh báo rằng bên cạnh bánh kẹo, nước ngọt có đường cũng là loại đồ uống phổ biến ngày Tết và đặc biệt gây hại cho gan. Với người trưởng thành, rượu bia là tác nhân khiến gan bị tổn thương nhanh nhất, thì với trẻ nhỏ, nước ngọt lại được xem như “sát thủ” hàng đầu. Đây cũng là lý do nhiều trẻ dù ăn uống không nhiều nhưng vẫn tăng cân, béo phì và mất cân bằng dinh dưỡng. Nếu sử dụng nước ngọt trong thời gian dài, nguy cơ mắc đái tháo đường là rất lớn, theo các nghiên cứu của Hiệp hội Nghiên cứu bệnh tiểu đường châu Á.

Việc ăn nhiều đồ ngọt có thể dẫn đến gan nhiễm mỡ thông qua nhiều cơ chế khác nhau. Các loại đường như sucrose, glucose và fructose sau khi vào cơ thể sẽ được chuyển hóa thành glycogen dự trữ trong gan. Khi cơ thể cần năng lượng, gan sẽ thủy phân glycogen thành glucose đưa vào máu. Do đó, nếu chỉ nạp lượng đường vừa phải, chẳng hạn như từ trái cây tươi, gan vẫn có thể đảm nhiệm tốt vai trò chuyển hóa. Tuy nhiên, khi tiêu thụ quá nhiều thực phẩm chứa các loại đường này, gan buộc phải hoạt động liên tục, dẫn đến tình trạng quá tải. Trong trường hợp dư thừa năng lượng, gan sẽ chuyển đổi đường thành chất béo và quá trình tích tụ này lâu ngày sẽ gây gan nhiễm mỡ.

Trong dịp Tết, khi gặp gỡ, nhiều gia đình thường pha trà mời nhau uống và ăn kèm kẹo lạc, kẹo dồi – những loại kẹo chứa hàm lượng đường nguyên chất rất cao. Quá trình sản xuất các loại kẹo này chủ yếu là đun nóng cho đường tan chảy rồi đổ khuôn, nên nồng độ đường hầu như không được kiểm soát. Bên cạnh đó, nguyên liệu như lạc nếu không được lựa chọn kỹ hoặc bảo quản không tốt rất dễ bị nấm mốc, gây hại nghiêm trọng cho gan khi sử dụng. Nhiều người cho rằng mứt kẹo tự làm sẽ an toàn hơn, nhưng thực tế phần lớn được chế biến theo cảm tính, dẫn đến lượng đường sử dụng thường vượt ngưỡng an toàn.

Không chỉ đồ ngọt, thói quen ngủ ngày, cày đêm trong dịp Tết cũng khiến gan bị tổn thương nhanh chóng. Theo các chuyên gia, khoảng thời gian từ 23h đến 1h sáng là lúc gan tập trung thực hiện chức năng thải độc và loại bỏ các chất dư thừa. Từ 1h đến 3h sáng, túi mật hỗ trợ gan trong việc tiêu hóa chất béo và cholesterol. Vì vậy, việc thức khuya sẽ làm rối loạn đồng hồ sinh học, cản trở quá trình thải độc của gan, thậm chí có thể gây tổn thương gan. Đối với người nhiễm virus viêm gan B, các tế bào gan bị hư hại sẽ rất khó phục hồi và nguy cơ ảnh hưởng đến tính mạng cũng cao hơn bình thường.

Các dấu hiệu gan quá tải thường diễn tiến âm thầm, trong đó phổ biến nhất là tình trạng rối loạn tiêu hóa. Tuy nhiên, nhiều người lại nhầm lẫn với ngộ độc thực phẩm hoặc ăn phải đồ không đảm bảo vệ sinh. Khi gan bị tổn thương, người bệnh có thể gặp các triệu chứng như đầy hơi, khó tiêu, hoặc nặng hơn là đau bụng, tiêu chảy hay táo bón kéo dài, khiến cơ thể trở nên trì trệ. Ngoài ra, cảm giác đau tức vùng hạ sườn phải, các vấn đề về da như vàng da, vàng mắt do bilirubin tăng cao cũng là những dấu hiệu cảnh báo. Tình trạng mệt mỏi, khó ngủ kéo dài còn cho thấy sự rối loạn chuyển hóa melatonin, làm giảm khả năng tập trung.

Giải pháp bảo vệ lá gan khỏe mạnh trong dịp Tết

PGS.TS.BS Nguyễn Trọng Hưng, thuộc Viện Dinh dưỡng Quốc gia, cho biết trong những ngày Tết, việc cấm hoàn toàn bánh kẹo, mứt Tết là điều gần như không thể, đặc biệt là với trẻ nhỏ. Tuy nhiên, cũng không nên để trẻ ăn uống quá thoải mái vì sẽ ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe. Để hạn chế việc nạp quá nhiều đồ ngọt, bác sĩ khuyến cáo các gia đình nên giảm bớt việc trưng bày bánh kẹo ở phòng khách và những vị trí dễ nhìn thấy. Chỉ nên bày một lượng rất ít và kiểm soát chặt chẽ số lượng trẻ tiêu thụ mỗi ngày.

Bên cạnh việc hạn chế trình bày bánh kẹo, các bậc phụ huynh nên thay thế bằng những lựa chọn lành mạnh hơn tại phòng khách, trong đó trái cây tươi là ưu tiên hàng đầu. Mặc dù các loại hạt có lợi cho sức khỏe, nhưng nếu lạm dụng quá nhiều chất béo từ hạt cũng có thể gây áp lực cho gan. Trong dịp Tết, để bảo vệ gan, cần tăng cường rau xanh, trái cây giàu vitamin C, thực phẩm giàu chất xơ, cũng như nước ép bưởi và nghệ. Ngoài ra, các thực phẩm có lợi cho gan như trà xanh và gừng cũng được khuyến khích sử dụng.

Chúng ta cũng không nên sử dụng các loại nước ép hay sinh tố từ trái cây có hàm lượng đường cao, bởi điều này sẽ làm tăng lượng đường nạp vào cơ thể. Theo tư vấn của Hội Khoa học Tiêu hóa Việt Nam, uống đủ nước là phương pháp đơn giản nhưng hiệu quả để hỗ trợ gan thải độc. Nước chiếm khoảng 70% trọng lượng cơ thể và giữ vai trò quan trọng trong mọi hoạt động trao đổi chất. Nước giúp bôi trơn khớp, điều hòa thân nhiệt, đồng thời đào thải chất cặn bã thông qua mồ hôi, nước tiểu và hơi thở.

Việc uống đủ nước mang lại nhiều lợi ích trong quá trình phục hồi gan sau những ngày ăn uống quá đà dịp Tết. Duy trì lối sống lành mạnh và kiểm soát lượng thực phẩm nạp vào cơ thể chính là chìa khóa để bảo vệ gan trước các tác động tiêu cực của đồ ngọt. Các chuyên gia cũng lưu ý, việc sớm nhận biết những dấu hiệu bất thường như mệt mỏi, đau tức hạ sườn phải sẽ giúp mỗi người điều chỉnh kịp thời. Thay vì thức khuya, việc đi ngủ trước 23h sẽ tạo điều kiện thuận lợi để gan thực hiện tốt chức năng thải độc.

Đối với các loại thực phẩm tự làm tại nhà như mứt, kẹo lạc, người dân cần đặc biệt chú ý đến khâu lựa chọn nguyên liệu nhằm tránh nấm mốc, đồng thời kiểm soát lượng đường trong quá trình chế biến. Việc thay thế nước ngọt bằng nước lọc hoặc các loại trà thảo mộc không đường cũng là giải pháp hiệu quả giúp giảm áp lực cho gan. Sự chủ động trong lựa chọn thực phẩm và sắp xếp thời gian nghỉ ngơi khoa học không chỉ giúp bảo vệ gan mà còn góp phần mang lại một kỳ nghỉ Tết trọn vẹn. Mỗi người cần tự ý thức về ngưỡng chịu đựng của cơ thể để tránh nạp quá nhiều chất béo và đường.

Sự kết hợp giữa chế độ dinh dưỡng hợp lý và vận động nhẹ nhàng sẽ thúc đẩy quá trình trao đổi chất, giúp gan hoạt động hiệu quả hơn. Cuối cùng, việc lắng nghe cơ thể và tuân thủ khuyến cáo của chuyên gia y tế về liều lượng đồ ngọt sẽ góp phần ngăn ngừa các bệnh lý về gan. Chăm sóc gan đúng cách từ những thói quen nhỏ chính là nền tảng cho sức khỏe bền vững. Những hành động đơn giản như giảm trưng bày bánh kẹo không chỉ giúp không gian gọn gàng hơn mà còn trực tiếp bảo vệ sức khỏe cho người thân và khách đến chơi nhà.

Việc tập trung vào chất lượng thay vì số lượng trong các bữa ăn ngày Tết sẽ giúp các cơ quan trong cơ thể có thời gian nghỉ ngơi và phục hồi tự nhiên. Hãy coi dịp Tết là cơ hội để bồi bổ sức khỏe bằng những thực phẩm tự nhiên, thay vì làm quá tải hệ tiêu hóa với đồ ăn nhiều đường. Chỉ khi có một lá gan khỏe mạnh, chúng ta mới có thể tận hưởng trọn vẹn niềm vui ngày xuân và sẵn sàng cho những kế hoạch trong năm mới. Xây dựng thói quen ăn uống lành mạnh không chỉ bảo vệ bản thân mà còn góp phần chăm sóc sức khỏe cho cả gia đình trong suốt những ngày lễ hội.