Gánh nặng ung thư gia tăng và nguy cơ từ suy dinh dưỡng

Theo số liệu từ Tổ chức Ung thư Toàn cầu (Globocan), ung thư tiếp tục là một trong những thách thức lớn nhất đối với hệ thống y tế nước ta. Không chỉ gia tăng nhanh chóng về số ca mắc ở người trưởng thành, ung thư trẻ em cũng đang tạo ra áp lực lớn. BS.CKII Nguyễn Đình Văn, Trưởng khoa Ung bướu - Huyết học, Bệnh viện Nhi đồng 2 chia sẻ: "Tâm lý chung là nhắc đến ung thư người ta nghĩ ngay đến người lớn. Ít ai nghĩ trẻ em cũng có thể mắc ung thư". Tính đến giữa năm 2026, chỉ riêng Bệnh viện Nhi đồng 2 đã điều trị cho hơn 1.670 bệnh nhi, bộc lộ rõ khoảng trống về nhân lực và cơ sở vật chất chuyên sâu.

Bên cạnh sự quá tải của hệ thống y tế, một "khoảng trống" nguy hiểm khác đang trực tiếp đe dọa sinh mạng người bệnh là tình trạng suy kiệt thể chất. TS.BS Lưu Ngân Tâm, Trưởng khoa Dinh dưỡng Bệnh viện Chợ Rẫy, Chủ tịch Hội Nuôi dưỡng đường tĩnh mạch và đường tiêu hóa Việt Nam, cho biết tỷ lệ suy dinh dưỡng ở bệnh nhân ung thư ngay từ lần khám đầu tiên tại Việt Nam dao động từ 40% đến 85%, cao hơn rất nhiều so với mức 30-70% của thế giới.

"Nhiều bệnh nhân đã thiếu máu, suy mòn ngay từ khi phát hiện bệnh", bác sĩ Tâm nói.

Nguyên nhân một phần đến từ những quan niệm sai lầm phổ biến, khi nhiều người bệnh chọn cách nhịn ăn hoặc áp dụng các chế độ ăn kiêng khắc nghiệt như Keto với hy vọng "bỏ đói" khối u. Phản bác lại quan điểm này, TS.BS Lưu Ngân Tâm nhấn mạnh: "Điều đó hoàn toàn không đúng". Thực tế, bản thân khối u tiêu hao rất nhiều năng lượng. Việc kiêng khem mù quáng khiến cơ thể bị vắt kiệt, khối u sẽ tự lấy cơ và mỡ của người bệnh để phát triển, dẫn đến nguy cơ tử vong cao gấp 1,68 lần so với người có khối cơ bình thường.

Dinh dưỡng lâm sàng: phương pháp điều trị thực thụ

Suy dinh dưỡng không chỉ làm suy mòn thể trạng mà còn cản trở trực tiếp đến quá trình y khoa. Trong quá trình hóa trị và xạ trị, các tác dụng phụ như nôn ói, tiêu chảy, viêm loét miệng khiến người bệnh ăn uống kém. Việc thiếu hụt dinh dưỡng làm giảm nồng độ albumin trong máu, gia tăng độc tính của thuốc hóa trị, khiến vết mổ chậm lành và tăng nguy cơ nhiễm trùng. Nhiều bệnh nhân đã phải bỏ dở phác đồ điều trị giữa chừng vì không còn đủ sức chịu đựng.

Nhận thức rõ tầm quan trọng của vấn đề này, các chuyên gia y tế đang nỗ lực thay đổi tư duy chăm sóc sức khỏe. "Dinh dưỡng không chỉ là hỗ trợ mà cần được xem là một phương pháp điều trị thực thụ", bác sĩ Tâm khẳng định.

Tại các bệnh viện tuyến đầu như Bệnh viện K, Bệnh viện Chợ Rẫy hay Bệnh viện Ung bướu TP HCM, việc sàng lọc, đánh giá dinh dưỡng đã được tích hợp ngay vào bệnh án điện tử từ trước khi điều trị bằng thuốc. Tuy nhiên, để đạt được hiệu quả tối ưu, người bệnh cần tuân thủ nghiêm ngặt chỉ định của giới chuyên môn.

"Không có thực phẩm nào có thể chữa khỏi ung thư. Điều trị đặc hiệu bằng phẫu thuật, hóa trị, xạ trị hay liệu pháp nhắm trúng đích phải luôn song hành với dinh dưỡng hợp lý để người bệnh đủ sức theo hết liệu trình", TS.BS Lưu Ngân Tâm đặc biệt khuyến cáo. Bệnh nhân cần được cung cấp đủ năng lượng từ carbohydrate, lipid, protein để phục hồi khối cơ, kết hợp bổ sung dưỡng chất chuyên biệt dưới sự giám sát y tế.

Bài toán chi phí và kỳ vọng từ bảo hiểm y tế

Dù đóng vai trò sống còn, việc triển khai đồng bộ chế độ dinh dưỡng điều trị tại các cơ sở y tế vẫn đang vấp phải rào cản lớn về tài chính và nhân lực. Hiện nay, chi phí dinh dưỡng điều trị chủ yếu vẫn do người bệnh tự chi trả. Phải dành phần lớn nguồn lực tài chính cho thuốc men, phẫu thuật, nhiều bệnh nhân không còn khả năng tiếp cận các sản phẩm dinh dưỡng y học thiết yếu.

Trước thực trạng này, giới chuyên môn đã kiến nghị BHYT sớm đưa chi phí dinh dưỡng qua đường tiêu hóa vào danh mục thanh toán, nhằm giảm gánh nặng tài chính và giúp người bệnh tiếp cận phác đồ toàn diện. Phản hồi về đề xuất này, ThS Nguyễn Trí Dũng, Phó Vụ trưởng Vụ Bảo hiểm y tế (Bộ Y tế) cho biết, cơ quan quản lý đang rà soát danh mục và nghiên cứu khả năng bổ sung các sản phẩm dinh dưỡng phục vụ điều trị ung thư vào phạm vi thanh toán, dựa trên cơ sở bảo đảm cân đối quỹ BHYT.

Sự phối hợp đồng bộ từ các cấp quản lý đang từng bước mang lại tín hiệu tích cực. Từ tháng 6/2026, Bộ Y tế đã ban hành hướng dẫn chẩn đoán và điều trị dinh dưỡng cho bệnh nhân ung thư, yêu cầu phân tầng nguy cơ và can thiệp ngay từ đầu. Song song đó, PGS.TS.BS Nguyễn Tri Thức, Thứ trưởng Bộ Y tế cũng nhấn mạnh định hướng chuyển mạnh từ "điều trị bệnh" sang "phòng bệnh", đồng thời đẩy mạnh đầu tư để thu hẹp khoảng cách tiếp cận dịch vụ y tế chất lượng cao giữa các vùng miền. Chỉ khi bài toán về chi phí, nhân lực và sự phối hợp đa chuyên khoa được giải quyết trọn vẹn, cuộc chiến phòng chống ung thư tại Việt Nam mới thực sự có được bước đột phá, mang lại cơ hội sống khỏe và chất lượng sống tốt nhất cho người bệnh.