Việc Ban Bí thư ban hành Chỉ thị số 04-CT/TW, ngày 17/3/2026, về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động xuất bản trong tình hình mới có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, tạo nền tảng và định hướng chiến lược để ngành xuất bản phát triển toàn diện, hiện đại và bền vững. Chỉ thị khẳng định xuất bản là lĩnh vực tư tưởng sắc bén, là bộ phận quan trọng của văn hóa; đồng thời yêu cầu đẩy mạnh chuyển đổi số, đặt mục tiêu 100% nhà xuất bản tham gia xuất bản điện tử và xây dựng hệ sinh thái văn hóa số, nhằm phát triển ngành trở thành ngành kinh tế - công nghệ hiện đại, có sức cạnh tranh cao.

Định hình tương lai xuất bản Việt Nam

Chỉ thị 04-CT/TW khẳng định rõ vai trò của xuất bản là một lĩnh vực trọng yếu trên mặt trận tư tưởng - văn hóa, là công cụ sắc bén góp phần truyền bá tri thức, định hướng dư luận xã hội, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng và xây dựng hệ giá trị văn hóa, con người Việt Nam. Trong bối cảnh thông tin đa chiều và sự phát triển mạnh mẽ của không gian mạng, việc tăng cường vai trò lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động xuất bản là yêu cầu cấp thiết nhằm bảo đảm tính định hướng, tính chính thống và sự lành mạnh của đời sống văn hóa, tinh thần.

Một trong những điểm nổi bật của Chỉ thị là việc đặt ra mục tiêu phát triển rõ ràng cho ngành xuất bản đến năm 2030 và tầm nhìn đến năm 2045. Theo đó, ngành xuất bản sẽ được xây dựng theo hướng tinh gọn, chất lượng, hiện đại; hình thành các tập đoàn xuất bản - truyền thông chủ lực quốc gia, hoạt động đa nền tảng, đa sản phẩm. Đây là bước chuyển quan trọng từ mô hình truyền thống sang mô hình tích hợp, giúp nâng cao năng lực cạnh tranh, đáp ứng nhu cầu ngày càng đa dạng của công chúng.

Chỉ thị cũng nhấn mạnh vai trò của chuyển đổi số như một động lực then chốt để phát triển ngành xuất bản. Việc đầu tư hạ tầng công nghệ, phát triển nền tảng số, ưu tiên xuất bản điện tử và ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn sẽ góp phần đổi mới toàn diện quy trình xuất bản - từ biên tập, sản xuất đến phát hành. Nhờ đó, các sản phẩm xuất bản không chỉ đa dạng về hình thức mà còn nâng cao chất lượng nội dung, mở rộng khả năng tiếp cận tới đông đảo bạn đọc trong và ngoài nước. Đây chính là chìa khóa để ngành xuất bản thích ứng với xu thế phát triển của kinh tế số và truyền thông hiện đại.

Bên cạnh yếu tố công nghệ, Chỉ thị 04-CT/TW đặc biệt coi trọng việc phát triển văn hóa đọc trong xã hội. Việc xây dựng hệ thống thư viện số, tủ sách điện tử, các không gian văn hóa đọc hiện đại và thân thiện sẽ góp phần hình thành thói quen đọc sách trong cộng đồng. Đồng thời, việc mở rộng hệ thống phát hành đến vùng sâu, vùng xa, miền núi, hải đảo và vùng đồng bào dân tộc thiểu số thể hiện tính nhân văn sâu sắc, bảo đảm quyền tiếp cận tri thức của mọi tầng lớp nhân dân. Phát triển sách song ngữ, sách bằng tiếng dân tộc cũng là giải pháp thiết thực nhằm bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa, đồng thời đáp ứng nhu cầu đa dạng của xã hội.

Một nội dung quan trọng khác là việc thúc đẩy hợp tác quốc tế trong lĩnh vực xuất bản. Chỉ thị định hướng đẩy mạnh giao lưu, trao đổi bản quyền, đưa sách Việt Nam ra thế giới và đưa tinh hoa tri thức nhân loại vào Việt Nam. Đây không chỉ là cơ hội để quảng bá hình ảnh đất nước, con người và văn hóa Việt Nam, mà còn giúp nâng cao chất lượng nội dung xuất bản trong nước thông qua việc tiếp thu có chọn lọc các giá trị tiến bộ của thế giới. Việc đưa sách Việt vào hệ thống thư viện đại học toàn cầu hay tổ chức các hội sách quốc tế tại Việt Nam sẽ góp phần nâng cao vị thế của ngành xuất bản trên trường quốc tế.

Chỉ thị cũng đề cập toàn diện đến việc hoàn thiện thể chế và chính sách nhằm tạo môi trường thuận lợi cho ngành xuất bản phát triển. Việc xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật về xuất bản, đặc biệt là bảo vệ bản quyền trong môi trường số, có ý nghĩa then chốt trong việc khuyến khích sáng tạo và bảo đảm quyền lợi chính đáng của tác giả, nhà xuất bản. Đồng thời, các cơ chế ưu đãi, hỗ trợ tài chính và mô hình hợp tác công - tư sẽ giúp huy động nguồn lực xã hội, thúc đẩy ngành xuất bản phát triển ngang tầm khu vực và quốc tế.

Đáng chú ý, Chỉ thị đặt trọng tâm vào việc phát triển nội dung xuất bản - yếu tố cốt lõi quyết định giá trị của sản phẩm. Việc đầu tư cho các tác phẩm có giá trị tư tưởng, khoa học, thẩm mỹ; đặt hàng các công trình nghiên cứu, tác phẩm văn học, nghệ thuật chất lượng cao sẽ góp phần nâng cao tầm vóc của xuất bản. Đồng thời, việc bảo vệ đội ngũ làm xuất bản trước các hành vi tiêu cực trên không gian mạng cũng thể hiện sự quan tâm đến yếu tố con người- nhân tố quyết định sự phát triển bền vững của ngành.

Tái định vị ngành xuất bản trong hệ sinh thái tri thức số

Cục trưởng Cục Xuất bản, In và Phát hành, ông Nguyễn Nguyên, cho rằng: Sau hơn 20 năm kể từ khi Ban Bí thư ban hành Chỉ thị số 42-CT/TW, ngày 25/8/2004, về nâng cao chất lượng toàn diện của hoạt động xuất bản, ngành xuất bản Việt Nam đã trải qua quá trình chuyển biến sâu sắc cả về nhận thức, tổ chức hoạt động, quy mô thị trường và phương thức phục vụ xã hội.

Chỉ thị số 42 ra đời trong bối cảnh đất nước đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, hội nhập quốc tế bước đầu và cơ chế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa đang dần hoàn thiện. Trong khi đó, Chỉ thị số 04-CT/TW được ban hành trong một không gian phát triển hoàn toàn mới, đó là chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, công nghệ đang định hình lại toàn bộ chuỗi sáng tạo, sản xuất, phân phối và tiếp nhận tri thức còn văn hóa, dữ liệu và nội dung số ngày càng trở thành nguồn lực phát triển quan trọng của quốc gia.

Chỉ thị 04 mở ra một giai đoạn mới cao hơn, hiện đại hơn, với yêu cầu tái định vị vai trò của ngành xuất bản trong sự phát triển của đất nước. Từ đó có thể khẳng định, bước chuyển từ Chỉ thị 42-CT/TW đến Chỉ thị 04-CT/TW chính là bước chuyển từ tư duy nâng cao chất lượng hoạt động sang tư duy kiến tạo một ngành xuất bản hiện đại, chuyên nghiệp, nhân văn, hội nhập, giữ vai trò hạt nhân trong hệ sinh thái tri thức.

Tiến sĩ Trần Chí Đạt, Giám đốc - Tổng Biên tập Nhà xuất bản Khoa học - Công nghệ - Truyền thông cho biết: Hiện nay, ngành xuất bản trong lĩnh vực thông tin và truyền thông đang đứng trước nhiều thách thức lớn, mang tính toàn diện và đa chiều, không chỉ giới hạn ở công nghệ hay cạnh tranh nội dung mà còn liên quan đến mô hình phát triển, nguồn lực, thể chế và môi trường thị trường. Sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, nền tảng số và nội dung đa phương tiện đang làm thay đổi toàn bộ chuỗi giá trị xuất bản. Trong khi đó, nhiều nhà xuất bản vẫn còn lúng túng trong việc xây dựng hạ tầng số, phát triển xuất bản điện tử, ứng dụng trí tuệ nhân tạo và bảo vệ bản quyền số.

Theo ông Trần Chí Đạt, Chỉ thị 04-CT/TW được ban hành trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập quốc tế sâu rộng, có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, mang tính chiến lược đối với ngành xuất bản trong giai đoạn mới.

Trước hết, Chỉ thị khẳng định vai trò thiết yếu của sách trong đời sống xã hội, coi sách là sản phẩm văn hóa đặc biệt, góp phần xây dựng nền tảng tri thức quốc gia, nâng cao dân trí và phát triển con người Việt Nam toàn diện. Đây là cơ sở quan trọng để thúc đẩy phát triển văn hóa đọc trong xã hội.

Thứ hai, Chỉ thị đặt ra tầm nhìn phát triển dài hạn đến năm 2045, hướng tới xây dựng ngành xuất bản hiện đại, chuyên nghiệp, trở thành ngành kinh tế số có năng lực cạnh tranh quốc tế.

Thứ ba, Chỉ thị định hướng phát triển xuất bản gắn với chuyển đổi số quốc gia, đẩy mạnh xuất bản điện tử, xây dựng hệ sinh thái nội dung số và ứng dụng công nghệ mới.

Thứ tư, Chỉ thị yêu cầu nâng cao năng lực cạnh tranh và hội nhập quốc tế, đưa xuất bản Việt Nam tham gia sâu hơn vào thị trường tri thức toàn cầu.

Cùng với Nghị quyết số 80-NQ/TW và Nghị quyết số 57-NQ/TW, Chỉ thị 04-CT/TW đã tạo thành định hướng chiến lược quan trọng cho sự phát triển của ngành xuất bản trong giai đoạn mới.

Trong 3 - 5 năm tới, một số xu hướng nổi bật gồm: xuất bản đa nền tảng, đa định dạng (sách in, e-book, audiobook, video, học liệu số); ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong toàn bộ chuỗi giá trị; phát triển sách tương tác và nội dung số chuyên sâu; tăng cường bảo vệ bản quyền số bằng công nghệ mới; mở rộng hợp tác quốc tế trong xuất bản khoa học - công nghệ.

Theo Cục Xuất bản, In và Phát hành (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch), hiện cả nước có 52 nhà xuất bản hoạt động thuộc 49 cơ quan chủ quản. Năm 2025, tổng số xuất bản phẩm đạt 51.574, với 543.544.860 bản in, tăng 0,6% về số xuất bản phẩm so với năm trước. Trong đó, sách in đạt 42.816 đầu sách với 457.689.857 bản. Điều đáng quan tâm là xuất bản điện tử ghi nhận mức tăng trưởng đáng kể, với 5.218 xuất bản phẩm và khoảng 35 triệu lượt truy cập, tăng 49,3% về số đầu sách và 66,7% về lượt truy cập so với năm 2024.