Cây cà phê mít từng bị lãng quên bên cạnh cà phê chè

Trên các triền đồi vùng Khe Sanh và Hướng Hóa, niên vụ cà phê 2026 bắt đầu trong không khí tất bật khi những chùm quả cà phê mít chín đỏ bước vào mùa thu hoạch. Sau nhiều năm lặng lẽ tồn tại bên cạnh cà phê chè, chủ yếu để phối trộn bán cà phê xô hoặc làm hàng rào chắn gió, cà phê mít đang dần nhận được sự quan tâm rõ rệt từ thị trường. Giống cây này được người Pháp đưa vào trồng thử nghiệm tại đây từ năm 1926, hình thành những đồn điền đầu tiên và trở thành một phần lịch sử của vùng đất Quảng Trị. Tuy nhiên, do giá thu mua thấp kéo dài, nhiều diện tích trước đây đã bị người dân chặt bỏ để chuyển sang các loại cây trồng khác có giá trị kinh tế cao hơn.

Theo ông Đào Minh, người trồng cà phê tại thôn 7, xã Khe Sanh, cà phê mít thường chín muộn hơn cà phê chè và sản lượng cũng thấp hơn. Trước đây, do giá bán không ổn định nên gia đình ông cùng nhiều hộ dân trong vùng không mặn mà chăm sóc, thậm chí có người đã phá bỏ hoàn toàn diện tích này. Những cây cà phê mít cao lớn, thân sần sùi, tán rộng chủ yếu được giữ lại như một thói quen hoặc để che bóng cho các lô cà phê chè catimor bên dưới. Vì vậy, việc canh tác trong quá khứ phần lớn dựa vào sức sống tự nhiên của cây, chưa được đầu tư và quy hoạch bài bản theo hướng thương mại.

Ông Dương Văn Hải, Trưởng thôn 7, xã Khe Sanh cho biết toàn thôn hiện có khoảng 20ha cà phê mít phân bố rải rác, trong đó nhiều diện tích được trồng từ năm 1984, thời còn Nông trường cà phê Khe Sanh. Sau khi nông trường giải thể, người dân tiếp nhận lại diện tích để chăm sóc nhưng vẫn gặp khó khăn về đầu ra sản phẩm. Những vườn cà phê mít lâu năm dù cho quả đều đặn song chủ yếu chỉ mang lại nguồn thu nhập bổ sung nhỏ cho người dân địa phương. Đồng thời, biến động của thị trường cà phê thế giới cũng khiến cây cà phê mít có những giai đoạn gần như bị xóa sổ khỏi các vườn đồi tại huyện Hướng Hóa.

Chủ tịch Hội Cà phê Khe Sanh Trần Thái Thiên cho biết hiện vẫn chưa có số liệu thống kê cụ thể về diện tích cà phê mít trên toàn vùng Khe Sanh và Hướng Hóa. Tuy nhiên, dựa trên sản lượng thu mua thực tế của các doanh nghiệp, ước tính địa bàn còn khoảng 300ha cà phê mít đang được khai thác. Việc thiếu quy hoạch chuyên canh cùng tình trạng trồng phân tán trong vườn nhà khiến sản lượng không lớn, gây khó khăn cho việc hình thành các lô hàng quy mô phục vụ xuất khẩu trước đây. Vì vậy, giá trị của cà phê mít chưa được nhìn nhận tương xứng với tiềm năng hương vị vốn có.

Giải pháp nâng tầm thương hiệu và phát triển cà phê đặc sản

Tín hiệu tích cực quay trở lại khi thị trường cà phê đặc sản phát triển mạnh trong khoảng 3 năm gần đây. Ông Trần Thái Thiên cho rằng, trước sự thay đổi của thị trường, cà phê mít với hương thơm đặc trưng như quả mít chín đã bắt đầu được nhiều doanh nghiệp quan tâm sâu hơn. Do sản lượng hạn chế và hướng đến phân khúc cao cấp, giá bán cà phê mít thường duy trì ở mức cao hơn so với nhiều loại cà phê thông thường. Bước vào niên vụ 2026, giá cà phê nhân dao động từ 95.000 đến 97.000 đồng/kg, mức giá này tạo động lực rõ rệt để người nông dân đầu tư chăm sóc.

Sự hồi sinh của cà phê mít được khẳng định qua các cuộc thi chuyên nghiệp trong khu vực. Một dấu mốc đáng chú ý là sản phẩm cà phê Liberica của Madam Hương tại xã Hướng Phùng đã giành ngôi vị quán quân tại cuộc thi cà phê Liberica Đông Nam Á năm 2024. Thành tích này góp phần đưa cà phê mít Quảng Trị tiếp cận gần hơn với cộng đồng quốc tế, đồng thời mở ra cơ hội xây dựng thương hiệu một cách bài bản. Nhờ đó, người dân tại các xã như Hướng Tân, Húc, Hướng Sơn cũng như các vùng đồng bào dân tộc Bru Vân Kiều và Pa Kô ở Xy, Lià đang tích cực quay lại trồng và chăm sóc loại cây này nhằm nâng cao đời sống.

Ông Đào Minh cho biết cà phê mít có sức sống khỏe, ít sâu bệnh và khả năng chịu hạn tốt, rất phù hợp với điều kiện đất đỏ bazan tại Hướng Phùng và A Dơi. Những năm gần đây, khi thương lái tìm mua để chế biến cà phê đặc sản với giá cao, bà con nông dân càng thêm phấn khởi vì chi phí chăm sóc thấp nhưng lợi nhuận vẫn được đảm bảo. Nhờ đó, mỗi mùa thu hoạch không chỉ mang ý nghĩa kinh tế mà còn mở ra kỳ vọng về một sinh kế bền vững. Các vườn cây lâu năm cũng được người dân chú trọng tỉa cành, bón phân nhằm nâng cao chất lượng cho những vụ mùa tiếp theo.

Theo ông Dương Văn Hải, những vườn cà phê mít lâu năm không chỉ mang lại thu nhập mà còn lưu giữ dấu ấn của một thời phát triển nông trường trên vùng đất Khe Sanh. Hiện nay, địa phương đang triển khai kết hợp bảo tồn các cây cổ thụ với trồng mới khoảng 5ha tại thôn 7 nhằm duy trì nguồn gen quý. Nếu được quan tâm đúng mức trong quy hoạch và phát triển thương hiệu, cà phê mít hoàn toàn có thể trở thành nét riêng đặc trưng của vùng. Với sự bền bỉ của người trồng, loại cây này đang từng bước khẳng định vai trò không chỉ trong ký ức mà còn trong tương lai kinh tế đầy triển vọng của vùng đất cà phê Quảng Trị.