Tính đến hết năm 2025, hệ thống an sinh xã hội nước ta đã ghi nhận những bước tiến vượt bậc với 97,65 triệu người tham gia bảo hiểm y tế (BHYT) thực tế, đạt tỷ lệ bao phủ ấn tượng lên tới 95,16% dân số. Trong bức tranh tổng thể đó, khối cơ cấu tham gia theo hình thức hộ gia đình đóng vai trò quan trọng với khoảng 23 triệu người. Đây là nhóm đối tượng tự quyết định mức chi tiêu y tế dựa trên thu nhập tự do, do đó, bất kỳ sự thay đổi nào về mức đóng đều có tác động trực tiếp và sâu rộng đến đời sống dân sinh.

Hài hòa lợi ích từ cơ chế đóng giảm trừ gia cảnh

Trước phản ánh của cử tri tỉnh Lâm Đồng về việc mức đóng BHYT hộ gia đình hiện nay khá cao, Bộ Y tế giải trình rằng cơ cấu tính toán hiện tại đã được thiết kế dựa trên nguyên tắc chia sẻ rủi ro và giảm dần trách nhiệm tài chính cho các thành viên tiếp theo trong cùng một hộ. Cụ thể, căn cứ theo Luật Bảo hiểm y tế và Nghị định số 188/2025, người thứ nhất đóng bằng 4,5% mức lương cơ sở. Các thành viên thứ hai, thứ ba và thứ tư lần lượt hưởng mức đóng ưu đãi bằng 70%, 60% và 50% của người thứ nhất. Từ người thứ năm trở đi, mức đóng chỉ còn 40%.

Mô hình lũy thoái này được đánh giá là vừa bảo đảm tính công bằng, vừa khuyến khích xu hướng tham gia theo quy mô toàn hộ gia đình. Xét theo số liệu thực tế, với mức lương cơ sở trước đây, người thứ nhất chỉ cần chi trả 1.263.600 đồng/năm (khoảng 105.000 đồng/tháng). Tuy nhiên, kể từ ngày 1/7, khi mức lương cơ sở được điều chỉnh tăng lên 2.530.000 đồng nhằm đồng bộ với lộ trình cải cách tiền lương, số tiền đóng hằng tháng của người thứ nhất sẽ điều chỉnh tương ứng lên mức 113.850 đồng/tháng. Việc điều chỉnh này là tất yếu khi chính sách hỗ trợ và chi trả chi phí khám chữa bệnh của Nhà nước cũng tính toán dựa trên nền tảng lương cơ sở và thu nhập thực tế.

Xem xét mở rộng đối tượng được hỗ trợ và miễn phí đóng

Một trong những tâm điểm đáng chú ý trong văn bản trả lời cử tri lần này là đề xuất xem xét miễn phí đóng BHYT cho người từ 60 tuổi trở lên và hỗ trợ cấp thẻ cho cựu chiến binh nhập ngũ trước năm 1975. Đại diện Bộ Y tế cho biết cơ quan quản lý hoàn toàn ghi nhận giá trị nhân văn của kiến nghị này. Hiện tại, ngân sách Nhà nước đã phủ sóng bảo trợ toàn diện cho nhiều nhóm yếu thế: người từ đủ 75 tuổi trở lên hưởng trợ cấp tuất hằng tháng, người nghèo, người dân tộc thiểu số và người có công được đài thọ 100% mức đóng; trong khi hộ cận nghèo được hỗ trợ 70%, và hộ gia đình nông, lâm, ngư, diêm nghiệp có mức sống trung bình được hỗ trợ tối thiểu 30%.

Đối với nhóm công dân từ 60 tuổi trở lên chưa thuộc diện bảo trợ nêu trên, Bộ Y tế đang tích cực phối hợp với các bộ, ngành liên quan để nghiên cứu, đánh giá một cách thấu đáo. Việc này đòi hỏi phải dựa trên năng lực cân đối thực tế của Quỹ BHYT và đảm bảo tính đồng bộ của toàn bộ hệ thống an sinh. Đáng chú ý, Nghị định số 188/2025 đã mở ra cơ chế linh hoạt khi cho phép UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương căn cứ vào điều kiện ngân sách địa phương để trình HĐND cùng cấp quyết định mức hỗ trợ cao hơn mức tối thiểu, hoặc mở rộng diện hỗ trợ cho các nhóm đối tượng đặc thù trên địa bàn. Đối với cựu chiến binh trước năm 1975, phương án tham mưu sẽ được xây dựng sau khi rà soát và đánh giá kỹ lưỡng tác động ngân sách, bảo đảm tính khả thi và công bằng xã hội.

Gia tăng quyền lợi tiếp cận thuốc mới cho người bệnh

Song song với câu chuyện chi phí đầu vào, quyền lợi đầu ra của người dân khi khám chữa bệnh – đặc biệt là danh mục thuốc được chi trả cho bệnh nhân hiểm nghèo – cũng là bài toán được dư luận đặc biệt quan tâm. Theo đánh giá từ các tổ chức quốc tế, Việt Nam hiện là một trong những quốc gia sở hữu danh mục thuốc do Quỹ BHYT chi trả phong phú và toàn diện nhất so với mức phí đóng góp. Danh mục thuốc tân dược theo Thông tư số 20/2022/TT-BYT hiện quy định tới 1.037 hoạt chất và sinh phẩm phân chế trong 27 nhóm lớn, bao gồm 76 hoạt chất chuyên dụng điều trị ung thư và điều hòa miễn dịch. Bên cạnh đó, y học cổ truyền cũng được ưu tiên với 229 loại thuốc đông y và 349 vị thuốc cổ truyền áp dụng thống nhất ở mọi tuyến.

Đặc biệt, cơ chế quản lý thuốc của nước ta được tính theo tên hoạt chất gốc thay vì tên thương mại hay hàm lượng cụ thể, tạo điều kiện tối đa cho các cơ sở y tế linh hoạt lựa chọn thuốc thành phẩm phù hợp mà không bị bó hẹp bởi các chỉ định khắt khe. Nhằm tối ưu hóa hơn nữa quyền lợi này, sau khi ban hành Thông tư số 37/2024/TT-BYT quy định nguyên tắc xây dựng danh mục, Bộ Y tế đang đẩy nhanh tiến độ hoàn thiện dự thảo Thông tư mới dự kiến ban hành trong năm 2026. Định hướng của dự thảo lần này sẽ tập trung bổ sung mạnh mẽ các dòng thuốc điều trị ung thư tiên tiến, thuốc điều trị bệnh mạn tính và các nhóm bệnh hiếm. Việc nới lỏng điều kiện và nâng tỷ lệ thanh toán này kỳ vọng sẽ tạo đột phá mạnh mẽ trong việc giảm gánh nặng tài chính, giúp người bệnh yên tâm điều trị và nâng cao rõ rệt chất lượng dịch vụ y tế.