Indonesia hiện là nhà sản xuất niken (nickel) lớn nhất thế giới, vượt xa các quốc gia còn lại. Quốc gia này nắm giữ hơn 50% trữ lượng niken toàn cầu (khoảng 72 triệu tấn) và đóng góp tới hơn 60% nguồn cung khai thác niken của cả thế giới.

Tuy nhiên, theo tờ Jakarta Post, trữ lượng niken khổng lồ của Indonesia sẽ không đủ để hiện thực hóa tham vọng phát triển ngành công nghiệp xanh nếu các quy định thiếu ổn định và tình trạng thiếu hụt nghiêm trọng nhân lực công nghệ cao tiếp tục khiến các tập đoàn xe điện toàn cầu chọn Việt Nam thay vì quốc gia này.

Khi xuất hiện thông tin rằng nhiều nhà sản xuất xe điện (EV) từng dự định đầu tư vào Indonesia nhưng cuối cùng lại chọn Việt Nam, một câu hỏi quan trọng được đặt ra: Điều gì đang diễn ra không đúng ở nền kinh tế lớn nhất Đông Nam Á?

Tình thế này càng trở nên trớ trêu khi Indonesia sở hữu trữ lượng niken lớn nhất thế giới, nhưng ngành sản xuất xe điện trong nước vẫn chật vật để hình thành và phát triển.

Nguyên nhân cốt lõi của sự thất bại này không chỉ nằm ở các chỉ số thu hút đầu tư, mà còn bắt nguồn từ chất lượng mang tính cấu trúc của chính sách Nhà nước, sự phát triển nguồn nhân lực, hệ thống giáo dục, cũng như mức độ hỗ trợ của Chính phủ dành cho nghiên cứu và công nghệ nền tảng. Những yếu tố này hợp thành nền móng không thể thiếu để xây dựng một hệ sinh thái công nghiệp xanh phát triển bền vững.

Video tiếp sức cho cơn bùng nổ xe điện: Cái giá phải trả của các nhà máy luyện niken ở Indonesia - Nguồn clip: CNA

Indonesia từ lâu đã theo đuổi tham vọng hiện thực hóa tầm nhìn “Indonesia Vàng 2045” (Golden Indonesia 2045), với mục tiêu đưa đất nước có trên 17.000 hòn đảo trở thành quốc gia phát triển và là trung tâm sản xuất có năng lực cạnh tranh hàng đầu trong khu vực. Tuy nhiên, sẽ rất khó để nói đến mục tiêu năm 2045 nếu ngay từ bây giờ các ngành công nghiệp chiến lược của tương lai đã lần lượt rời bỏ quốc gia này.

Hai vấn đề mang tính cấu trúc, gắn chặt với nhau, giải thích cho sự khác biệt này là: Chính sách công nghiệp và hệ sinh thái sản xuất, bao gồm nguồn nhân lực, nghiên cứu khoa học và công nghệ.

Về chính sách công nghiệp, các nhà đầu tư phải đối mặt với tình trạng quy định thường xuyên thay đổi, sự phối hợp yếu kém giữa các ngành và các ưu đãi tài khóa kém cạnh tranh hoặc được triển khai thiếu hiệu quả. Trọng tâm của Jakarta vẫn chủ yếu tập trung vào tinh chế thô tài nguyên khoáng sản thay vì phát triển hoạt động lắp ráp xe điện có giá trị gia tăng cao. Sự thiếu ổn định trong chính sách này của Indonesia khiến các nhà đầu tư quốc tế ngần ngại cam kết rót vốn dài hạn vào quốc gia đông dân nhất Đông Nam Á.

Trong khi đó, Trung Quốc dành nguồn hỗ trợ tài khóa cho chính sách công nghiệp tương đương khoảng 4% tổng sản phẩm quốc nội (GDP), được triển khai đồng bộ thông qua các chính sách thuế, trợ cấp, tín dụng và phân bổ đất đai. Việt Nam cũng áp dụng nhiều ưu đãi hấp dẫn như miễn thuế thu nhập doanh nghiệp lên tới 15 năm, miễn thuế nhập khẩu linh kiện, giảm tiền thuê đất và thúc đẩy hội nhập sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Việc các doanh nghiệp chuyển hướng đầu tư không đơn thuần là sự mất mát về dòng vốn trong ngắn hạn. Đây còn là lời cảnh báo sớm rằng nếu không tiến hành những cải cách toàn diện và nhất quán trong giáo dục, đào tạo và chiến lược công nghiệp, Indonesia có nguy cơ chỉ trở thành nhà cung cấp nguyên liệu thô thay vì trung tâm đổi mới sáng tạo trong lĩnh vực xe điện. Đây là quá trình chuyển đổi cấp bách, không thể trì hoãn trong bối cảnh nền kinh tế toàn cầu đang tăng tốc độ giảm phát thải carbon.