Ngày mùng 1 là ngày đầu tiên của một tháng Âm lịch và mang ý nghĩa cho sự khởi đầu. Vào ngày này, các gia đình thường sắm lễ và dâng cúng tổ tiên, đi lễ chùa để cầu cho một tháng mới thuận lợi, bình an.

Theo quan niệm dân gian, vào ngày mùng 1 hàng tháng người ta sẽ kiêng nói, làm những điều không hay để tránh vận xui, nhất là trong tháng 7 Âm lịch - tháng cô hồn theo quan niệm từ bao đời.

Tương truyền, đầu tháng 7 Âm lịch hàng năm, Diêm Vương mở “Quỷ Môn Quan” để các vong linh trở về dương gian. Đến Rằm tháng 7, các vong linh được cho là phải trở lại cõi âm. Từ quan niệm này hình thành nhiều tục lệ như cúng cô hồn, bố thí và kiêng một số việc trong tháng. 

Tháng cô hồn thường sẽ kéo dài từ ngày 1/7 đến hết ngày cuối cùng của tháng 7 Âm lịch hàng năm. Tháng cô hồn năm 2026 sẽ bắt đầu vào ngày 1/7 Âm lịch (tức 13/8 Dương lịch) và kết thúc vào ngày 29/7 Âm lịch (tức ngày 10/9 Dương lịch). Đây là thời điểm các vong hồn sẽ trở về dương gian. Để tránh bị quấy nhiễu, lễ cúng mùng 1 tháng 7 Âm lịch và ngày Rằm tháng 7 cũng vì thế mà được chuẩn bị có phần tươm tất, cẩn trọng hơn.

Tùy vào phong tục tập quán của mỗi địa phương mà mâm lễ cúng ngày mùng 1 tháng cô hồn sẽ khác nhau. Có nơi chỉ sắm lễ đơn giản gồm hương hoa, quả, nước, cũng có nơi đủ đầy với các món chay để dâng lên ông bà, gia tiên cùng các vị thần để bày tỏ lòng thành kính, sự biết ơn.

Thông thường, một mâm cỗ cúng ngày mùng 1 tháng 7 Âm lịch sẽ có: Hương, hoa, trầu cau, tiền vàng, nước, xôi, chè, ngũ quả, một số món chay. Với các gia đình cúng cỗ mặn thì mâm cúng sẽ chuẩn bị gà luộc/thịt luộc, các món xào thập cẩm, canh măng/canh bóng bì, giò lụa, nem rán...

Nhìn chung, lễ vật dâng cúng ngày mùng 1 này không đòi hỏi quá cầu kỳ, miễn sao phù hợp với điều kiện, hoàn cảnh của mỗi gia đình. Khi làm lễ dâng cúng, gia chủ cần đảm bảo không gian thờ tự được bày biện trang nghiêm, sạch sẽ, lễ vật bày biện chỉn chu, người đứng làm lễ thường là nam giới - chủ gia đình, ăn mặc lịch sự, tác phong nhanh nhẹn, thành tâm khấn vái.

Ngoài lễ vật dâng cúng thì bài văn khấn cũng rất quan trọng. Dưới đây là bài văn khấn mùng 1 tháng 7 Âm lịch trích theo Văn khấn Cổ truyền Việt Nam của NXB Văn hóa Thông tin.

Nam Mô A Di Đà Phật! 

Nam Mô A Di Đà Phật! 

Nam Mô A Di Đà Phật! 

Con lạy chín phương trời, mười phương chư Phật, chư Phật mười phương.

Kính lạy ngài Hoàng thiên, Hậu thổ, chư vị tôn thần.

Con kính lạy ngài Đông trù Tư mệnh Táo phủ Thần quân, Ngũ phương, Ngũ thổ, Phúc đức chính thần.

Con kính lạy các ngài thần linh cai quản trong xứ này.

Các cụ Cao Tằng Tổ Khảo, Cao Tằng Tổ Tỷ

Thúc bá đệ huynh và các hương linh nội, ngoại trong họ.

Hôm nay là ngày… tháng… năm…

Tín chủ con là…

Ngụ tại… cùng toàn gia quyến.

Thành tâm sửa biện hương hoa, lễ vật, trà quả bày lên trước án.

Chúng con thành tâm kính mời:

Các vị tôn thần cai quản trong xứ này

Hương hồn gia tiên nội, ngoại

Cúi xin các ngài thương xót tín chủ, giáng lâm trước án, chứng giám lòng thành, thụ hưởng lễ vật. Phù trì tín chủ chúng con: Toàn gia an lạc, mọi việc hanh thông; người người được chữ bình an; tám tiết vinh khang thịnh vượng; lộc tài tăng tiến, tâm đạo mở mang; sở cầu tất ứng, sở nguyện tòng tâm.

Giãi tấm lòng thành, cúi xin chứng giám.

Nam Mô A Di Đà Phật! 

Nam Mô A Di Đà Phật! 

Nam Mô A Di Đà Phật! 

* Thông tin chỉ mang tính tham khảo