Tài sản trí tuệ: Nguồn lực mới cho tăng trưởng
Việc Luật Sở hữu trí tuệ (Việt Nam) sửa đổi chính thức có hiệu lực từ ngày 1/4/2026 được kỳ vọng tạo cú hích cho quá trình khai thác và thương mại hóa tài sản trí tuệ. Khi kết quả nghiên cứu có thể định giá, ghi nhận tài sản và tham gia thị trường vốn, tài sản trí tuệ đang dần trở thành nguồn lực kinh tế quan trọng trong nền kinh tế đổi mới sáng tạo.
Hoàn thiện hành lang pháp lý cho tài sản trí tuệ
Ngày 3/2/2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 224/QĐ-TTg về kế hoạch triển khai thi hành luật trên toàn quốc. Một điểm đột phá của luật sửa đổi là lần đầu tiên bổ sung khái niệm “tài sản trí tuệ”, được xác định là quyền tài sản gắn với đối tượng sở hữu trí tuệ, có giá trị kinh tế và khả năng khai thác thương mại.
Đáng chú ý, tài sản trí tuệ có thể được ghi nhận vào sổ kế toán và định giá theo giá trị hợp lý, cho phép tham gia các hoạt động như giao dịch, góp vốn, thế chấp hoặc huy động vốn. Đây được xem là bước tiến quan trọng để biến các kết quả nghiên cứu và đổi mới sáng tạo thành nguồn lực tài chính cụ thể.
Thu hẹp khoảng cách giữa sáng tạo và giá trị kinh tế
Số lượng đơn sáng chế và giải pháp hữu ích của người Việt Nam tăng đều trong những năm gần đây, cho thấy tiềm năng sáng tạo lớn. Tuy nhiên, tỷ lệ thương mại hóa vẫn còn hạn chế.
Việt Nam hiện đứng thứ 37 thế giới về chỉ số đầu ra đổi mới sáng tạo nhưng chỉ xếp hạng 112 về thu nhập từ tài sản trí tuệ. Để cải thiện tình hình, Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị đặt mục tiêu đến năm 2030 số lượng đơn đăng ký sáng chế và văn bằng bảo hộ sáng chế tăng trung bình 16–18% mỗi năm, đồng thời nâng tỷ lệ khai thác thương mại lên 8–10%.
Luật sửa đổi được kỳ vọng sẽ tạo công cụ pháp lý giúp từng bước thu hẹp khoảng cách giữa năng lực sáng tạo và giá trị kinh tế từ tài sản trí tuệ.
Tăng tốc xử lý hồ sơ, hướng tới thương mại hóa
Theo Cục Sở hữu trí tuệ Việt Nam, năm 2025 tiếp nhận hơn 165.000 đơn đăng ký sở hữu công nghiệp, tăng 8,3% so với năm 2024; đồng thời xử lý hơn 251.000 đơn, tăng 75%. Thời gian thẩm định sáng chế rút xuống còn 12 tháng (so với quy định không quá 18 tháng) và thẩm định nhãn hiệu còn 5 tháng (so với tối đa 9 tháng).
Cơ chế “luồng xanh” cũng được áp dụng cho các đơn sáng chế và nhãn hiệu liên quan đến công nghệ và sản phẩm chiến lược của người Việt Nam, với thời gian xử lý chỉ khoảng 3 tháng.
Riêng trong năm 2025, cơ quan này tiếp nhận 2.288 đơn sáng chế của người Việt Nam, tăng 36% so với năm 2024 và cấp 1.108 bằng sáng chế cho cá nhân, tổ chức trong nước, tăng 134,2%.
Trong thời gian tới, mục tiêu đặt ra là tiếp tục đơn giản hóa thủ tục hành chính, đẩy mạnh chuyển đổi số và hỗ trợ doanh nghiệp trong định giá, khai thác và thương mại hóa tài sản trí tuệ. Khi khâu thương mại hóa được thúc đẩy, tài sản trí tuệ được kỳ vọng sẽ trở thành động lực mới cho tăng trưởng kinh tế.
