Sự nguy hiểm của độc tố amatoxin và diễn tiến bạo bệnh

Vừa qua, tại xã Phiêng Pằn đã xảy ra vụ ngộ độc nấm amatoxin khiến 6 người mắc, trong đó một nạn nhân sinh năm 2010 tử vong tại nhà. Năm bệnh nhân còn lại gồm một bé 60 tháng tuổi, hai nữ giới 20 và 25 tuổi, một nam giới 35 tuổi cùng bà L.T.P (62 tuổi) được chuyển tuyến xuống Trung tâm Chống độc, Bệnh viện Bạch Mai. Trước đó, các nạn nhân ăn canh nấm rừng màu trắng do bà L.T.P hái từ rừng về nấu vào trưa ngày 2/5. Sau ăn khoảng 12–24 giờ, các bệnh nhân đồng loạt xuất hiện đau bụng, buồn nôn, tiêu chảy dữ dội, dẫn tới mất nước nặng, suy gan và suy thận cấp.

Chia sẻ về cơ chế gây độc, TS.BS Nguyễn Trung Nguyên, Giám đốc Trung tâm Chống độc cho biết nấm độc được chia làm hai nhóm chính gồm nhóm gây ngộ độc sớm (trước 6 giờ) và nhóm gây ngộ độc muộn (sau 6 giờ). Loài nấm độc trắng hình nón hoặc nấm độc tán trắng chứa amatoxin mà các bệnh nhân tại Sơn La ăn phải thuộc nhóm nguy hiểm nhất tại Việt Nam. Theo bác sĩ Nguyên, độc tố amatoxin ngăn cản quá trình tổng hợp protein, khiến cơ thể không thể tạo ra tế bào mới thay thế tế bào cũ đã chết, đặc biệt tại các cơ quan có tốc độ chuyển hóa cao như niêm mạc ruột, gan, thận, tim, não và máu. Amatoxin hấp thu đến đâu phá hủy đến đó, gây hoại tử niêm mạc ruột rồi tấn công mạnh vào gan, dẫn tới tổn thương tối cấp.

Bác sĩ Nguyên cho biết thêm, diễn tiến ngộ độc amatoxin gồm ba giai đoạn điển hình. Giai đoạn đầu là triệu chứng tiêu hóa xuất hiện muộn sau 6 giờ và kéo dài khoảng một ngày. Tiếp theo là giai đoạn “im lặng” khi triệu chứng giảm dần, khiến người bệnh lầm tưởng đã hồi phục, trong khi gan vẫn đang bị tổn thương âm thầm. Cuối cùng là giai đoạn bùng phát với suy đa tạng, có thể dẫn tới tử vong với tỷ lệ lên tới 50% dù được hồi sức tích cực.

Thông tin về ca bệnh nặng nhất, BSNT Nguyễn Tiến Đạt (Trung tâm Chống độc) cho biết bệnh nhân L.T.P bị suy gan tối cấp, suy tim, tụt huyết áp, suy thận, hôn mê gan và phù não. Men gan của bệnh nhân tăng trên 7.000 U/L, cao gấp hàng trăm lần bình thường. Dù các y bác sĩ đã nỗ lực điều trị tích cực bằng hồi sức, thuốc giải độc và lọc máu, bệnh nhân vẫn diễn biến xấu nhanh, gia đình xin đưa về vào tối 6/5. Với các bệnh nhân còn lại, một người nam đã ổn định và xuất viện, ba người bị viêm gan nặng vẫn đang điều trị tích cực và có xu hướng cải thiện.

Khuyến cáo của chuyên gia để phòng tránh ngộ độc nấm

Lý giải nguyên nhân, TS.BS Nguyễn Trung Nguyên khẳng định hầu hết các ca ngộ độc nấm hiện nay đều xuất phát từ thói quen hái nấm hoang dại trong rừng để ăn. Nhiều người tin rằng đây là “thực phẩm sạch” từ tự nhiên. Tuy nhiên, chuyên gia cũng chỉ ra những sai lầm phổ biến như truyền miệng kinh nghiệm dân gian, cho rằng nấm ông bà từng ăn thì an toàn, hoặc động vật ăn được thì con người cũng có thể ăn. Thực tế, việc phân biệt nấm độc bằng mắt thường gần như không thể, kể cả với người có kinh nghiệm đi rừng lâu năm. Nấm độc và nấm ăn được thường có hình dáng rất giống nhau, đặc biệt đều có thể có màu trắng, vẻ ngoài “sạch sẽ” và non.

Về xử trí, bác sĩ Nguyên cho biết nếu phát hiện vừa ăn nấm và người bệnh còn tỉnh táo, có thể gây nôn sớm để hạn chế hấp thu độc tố. Trường hợp bệnh nhân nôn nhiều, tiêu chảy nhiều cần nhanh chóng bù nước và điện giải. Tuy nhiên, với nhóm nấm gây ngộ độc muộn như amatoxin, các biện pháp sơ cứu này thường không còn hiệu quả do độc tố đã hấp thu sâu vào cơ thể. Khi đó, việc quan trọng nhất là đưa bệnh nhân đến cơ sở y tế càng sớm càng tốt, đặc biệt là các bệnh viện có năng lực hồi sức chống độc.

Nhằm ngăn ngừa tận gốc các vụ ngộ độc thương tâm, bác sĩ Nguyên khuyến cáo người dân tuyệt đối không hái và sử dụng bất kỳ loại nấm hoang dại nào làm thực phẩm. Các loài nấm độc thường phát triển mạnh vào mùa xuân ở miền Bắc khi thời tiết bắt đầu có mưa. Theo chuyên gia, năm nay mùa xuân mát hơn và mưa đến muộn nên vụ ngộ độc ở Sơn La cũng xảy ra muộn hơn chu kỳ thường thấy. Bác sĩ cũng lưu ý trong tự nhiên, mộc nhĩ là ngoại lệ duy nhất có thể sử dụng, còn lại tuyệt đối không nên thử bất kỳ loại nấm rừng nào khác. Việc từ bỏ thói quen hái nấm hoang dại là giải pháp quan trọng nhất để bảo vệ tính mạng bản thân và gia đình.