Sri Lanka đã tăng giá nhiên liệu thêm 25% vào Chủ nhật (22/3), đánh dấu lần tăng thứ hai trong vòng hai tuần, trong bối cảnh đất nước Nam Á này chuẩn bị đối phó với ảnh hưởng ngày càng lớn từ chiến sự tại Trung Đông giữa liên quân Mỹ - Israel với Iran.

Giá xăng loại thông thường RON 92 được nâng lên mức 398 rupee (hơn 33.220 đồng) mỗi lít, từ mức 317 rupee (gần 26.460 đồng) trước đó. Giá xăng RON 95 tăng từ 365 rupee (30.466 đồng) lên 455 rupee (37.978 đồng) mỗi lít. Trong khi đó, dầu diesel - loại nhiên liệu phổ biến cho giao thông công cộng - tăng giá thêm 79 rupee (khoảng 6.594 đồng), lên mức 382 rupee (xấp xỉ 31.885 đồng).

Tuần trước, Chính phủ Sri Lanka đã yêu cầu tăng 8% giá bán lẻ nhiên liệu và áp dụng hạn mức tiêu thụ.

“Mục tiêu của chúng tôi là giảm 15–20% lượng tiêu thụ nhiên liệu với đợt tăng giá mới nhất”, một quan chức của Tổng công ty Dầu khí Ceylon cho biết.

Ông nói rằng Tổng thống Sri Lanka Anura Kumara Dissanayake đã cảnh báo tuần trước rằng đất nước này phải chuẩn bị cho một cuộc xung đột kéo dài ở Trung Đông, có thể ảnh hưởng đến nguồn cung năng lượng của đảo quốc. Vị nguyên thủ quốc gia này đã yêu cầu áp dụng tuần làm việc 4 ngày kể từ thứ Tư tuần trước (18/3) và đề nghị các doanh nghiệp khôi phục hình thức làm việc từ xa khi có thể.

Eo biển Hormuz - tuyến hàng hải quan trọng mà khoảng 20% lượng dầu xuất khẩu toàn cầu đi qua trong thời bình - hiện gần như bị Iran đóng cửa để trả đũa cuộc chiến của Mỹ và Israel chống lại nước này khi xung đột hiện đã bước sang tuần thứ tư.

Đáng chú ý, Sri Lanka phải nhập khẩu toàn bộ dầu mỏ và cũng mua than đá để sản xuất điện. Nước này mua các sản phẩm dầu tinh chế từ Singapore, Malaysia và Hàn Quốc, trong khi dầu thô cho nhà máy lọc dầu do Iran xây dựng được nhập từ Trung Đông.

Chính phủ Sri Lanka cảnh báo rằng giao tranh ở Trung Đông, nếu kéo dài, có thể làm suy yếu nghiêm trọng nỗ lực phục hồi sau cuộc khủng hoảng kinh tế của nước này cách đây 4 năm.

Sri Lanka đã vỡ nợ khoản nợ nước ngoài 46 tỷ USD vào năm 2022 sau khi cạn kiệt ngoại tệ. Kể từ đó, nước này đã nhận được gói cứu trợ 2,9 tỷ USD từ Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF).

Với lần điều chỉnh mới nhất, giá nhiên liệu bán lẻ tại Sri Lanka gần quay trở lại mức của cuộc khủng hoảng kinh tế năm 2022, khi nước này lần đầu tiên tuyên bố vỡ nợ quốc gia kể từ khi giành độc lập năm 1948.

Cuộc khủng hoảng tài chính chưa từng có khi đó đã buộc Tổng thống Gotabaya Rajapaksa phải từ chức giữa làn sóng bất ổn dân sự trên diện rộng.

Mức tăng mạnh giá xăng dầu đã gây lo ngại cho các doanh nghiệp vận tải của Sri Lanka. Hiệp hội Chủ xe buýt tư nhân cảnh báo rằng tới 90% đội xe có thể phải ngừng hoạt động nếu không điều chỉnh giá vé.

“Đây là mức tăng giá dầu diesel lớn nhất từ trước đến nay. Chúng tôi không thể vận hành xe buýt nếu không tăng giá vé hợp lý. Cần tăng ít nhất 15% để duy trì hoạt động,” ông Gemunu Wijeratne, Chủ tịch Hiệp hội Chủ xe buýt tư nhân Lanka cho biết. Hiệp hội này đe dọa sẽ đình công trên toàn quốc nếu nhà chức trách không sớm công bố biểu giá vé mới.

Ủy ban Giao thông Quốc gia Sri Lanka cho biết mức tăng giá dầu diesel mới nhất, theo công thức tính giá vé, sẽ khiến giá vé xe buýt tăng hơn 10%. Tổng Giám đốc Nilan Miranda cho biết nội các dự kiến sẽ phê duyệt việc điều chỉnh giá vé vào thứ Hai.

Các đơn vị tư nhân chiếm khoảng 65–75% đội xe vận tải công cộng của Sri Lanka, trong khi khu vực Nhà nước chiếm khoảng 25–35%.

Các tài xế xe ba bánh (tuk-tuk), phần lớn sử dụng xe chạy xăng của hãng Bajaj (Ấn Độ), cho biết giá xăng phổ biến đã tăng gần 400 rupee (hơn 33.387 đồng) mỗi lít. “Ai còn muốn đi xe với mức giá này?”, một tài xế nói với hãng tin PTI.

Video Sri Lanka tăng giá nhiên liệu 25% khi tác động từ cuộc chiến Mỹ - Israel với Iran lan rộng - Nguồn clip: Dawn News English

Ngoài Tập đoàn Dầu khí Ceylon (CPC), thị trường bán lẻ nhiên liệu tại Sri Lanka còn có Lanka IOC (công ty con của IndianOil), Sinopec (Trung Quốc) và United Petroleum (Australia). Sau quyết định của CPC, các công ty này cũng đã điều chỉnh giá bán lẻ.

Các lãnh đạo đối lập chỉ trích chính sách thuế của Chính phủ Sri Lanka khi cho rằng Nhà nước thu khoảng 119 rupee (gần 9.933 đồng) mỗi lít xăng và 93 rupee (xấp xỉ 7.763 đồng) mỗi lít dầu diesel tiền thuế. Họ yêu cầu cắt giảm các khoản thu này để giảm gánh nặng cho người dân. Các nhà phân tích cảnh báo đợt tăng giá nhiên liệu mới có thể khiến lạm phát tăng thêm 5–8%.

Trước đó, người phát ngôn Chính phủ kiêm Bộ trưởng Bộ trưởng Bộ Y tế và Truyền thông đại chúng Sri Lanka Nalinda Jayatissa cho biết dù đã tăng giá, Chính phủ vẫn phải gánh khoảng 20 tỷ rupee (hơn 1.669 tỷ đồng) trợ giá mỗi tháng, với mức trợ cấp 100 rupee/lít dầu diesel và 20 rupee/lít xăng. Ông cho biết nếu không điều chỉnh giá, ngân sách Nhà nước có thể phải chịu thêm gánh nặng khoảng 1,5 tỷ USD (39.513 tỷ đồng). Bộ trưởng Jayatissa kêu gọi người dân Sri Lanka sử dụng điện và nhiên liệu một cách tiết kiệm, đồng thời cảnh báo họ không nên tích trữ và đề nghị báo cáo các trường hợp vi phạm.