Áp lực kiểm soát mã số xuất khẩu

Lâm Đồng hiện sở hữu nhiều lợi thế về khí hậu và thổ nhưỡng, tạo tiền đề thuận lợi để phát triển các vùng chuyên canh sầu riêng quy mô lớn hàng đầu cả nước. Với diện tích năm 2026 đạt khoảng 45.550 ha và sản lượng ước tính vượt 310.000 tấn, ngành hàng này đang trở thành một trong những mũi nhọn kinh tế quan trọng của địa phương. Tuy nhiên, sự gia tăng nhanh chóng về diện tích canh tác cùng áp lực mở rộng xuất khẩu cũng bộc lộ nhiều lỗ hổng trong công tác quản lý mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói.

Hiện toàn tỉnh có 133 doanh nghiệp và hợp tác xã tham gia thu mua sầu riêng. Trong cơ cấu tiêu thụ, khoảng 85% sản lượng được tiêu thụ dưới dạng trái tươi, còn 15% phục vụ chế biến bóc múi và cấp đông. Địa phương cũng đã hình thành 47 chuỗi liên kết sản xuất với sự tham gia của 1.678 hộ dân. Dù đạt được nhiều kết quả tích cực, thực tế vẫn phát sinh không ít khó khăn khi một số hộ dân chưa tuân thủ nghiêm quy trình kỹ thuật, việc ghi chép nhật ký sản xuất còn mang tính hình thức hoặc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật chưa đúng quy định.

Đáng chú ý, trong năm 2025, cơ quan chuyên môn đã phát hiện 2 mẫu sầu riêng xuất khẩu chứa hoạt chất Prochloraz không được phép sử dụng trên cây ăn quả tại Việt Nam. Bên cạnh đó, tình trạng mượn mã, bán mã vùng trồng và cơ sở đóng gói vẫn còn diễn ra, tiềm ẩn nhiều rủi ro trong truy xuất nguồn gốc và ảnh hưởng trực tiếp đến uy tín sầu riêng xuất khẩu. Ngoài ra, địa phương hiện còn thiếu các phòng kiểm nghiệm đủ năng lực phân tích chỉ tiêu Cadimi và Vàng O, khiến tình trạng quá tải kiểm nghiệm trong cao điểm chính vụ dễ gây ách tắc lưu thông hàng hóa.

Liên quan đến vấn đề pháp lý, ông Vũ Đình Cường, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lâm Đồng, cho biết: “Việc ủy quyền mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói giữa hộ dân, hợp tác xã, doanh nghiệp có mã số với các doanh nghiệp xuất khẩu chưa cụ thể pháp lý còn chung chung và chưa kiểm soát được khối lượng sản phẩm thu mua, dẫn đến khi mã số bị cơ quan nhập khẩu thu hồi không ràng buộc được pháp lý nguyên nhân của mỗi bên”.

Ông Vũ Đình Cường cũng nhấn mạnh thêm về những bất cập trong công tác kiểm nghiệm: “Thiếu hụt phòng kiểm nghiệm đủ năng lực phân tích chỉ tiêu Cadimi và Vàng O trên sầu riêng xuất khẩu. Đặc biệt vào cao điểm chính vụ, việc quá tải trong kiểm nghiệm gây ách tắc lưu thông, tiềm ẩn rủi ro thiệt hại lớn cho doanh nghiệp và nông dân”. Những rào cản này đang trở thành thách thức lớn trong bối cảnh các thị trường nhập khẩu liên tục siết chặt yêu cầu về an toàn thực phẩm cũng như tính minh bạch của chuỗi cung ứng nông sản.

Đồng bộ giải pháp phát triển bền vững

Để giải quyết những nút thắt nói trên, ngành nông nghiệp xác định việc chuẩn hóa mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói là điều kiện tiên quyết để tham gia xuất khẩu chính ngạch. Trong đó, sự đồng bộ giữa công tác quản lý nhà nước với ý thức trách nhiệm của doanh nghiệp và người dân được xem là chìa khóa quan trọng nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh cho sầu riêng Lâm Đồng trong thời gian tới.

Về nội dung này, bà Hoàng Ngọc Duyên, Phó Trưởng phòng Trồng trọt, Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Lâm Đồng, chia sẻ: “Toàn tỉnh Lâm Đồng đã được Tổng cục Hải quan Trung Quốc phê duyệt cấp 961 mã số vùng trồng với diện tích 39.360 ha; 362 mã số cơ sở đóng gói, diện tích hơn 585.000m2 phục vụ xuất khẩu. Trong đó, sầu riêng là cây trồng đứng thứ 2 sau thanh long về quy mô và tốc độ chuẩn hóa mã số xuất khẩu trên địa bàn tỉnh”.

Bà Hoàng Ngọc Duyên khẳng định thêm: “Việc chuẩn hóa mã số vùng trồng và mã cơ sở đóng gói hiện nay không còn là lựa chọn tự nguyện mà đã trở thành điều kiện bắt buộc để nông sản tham gia xuất khẩu chính ngạch”. Theo đó, ngành nông nghiệp đang phối hợp với các địa phương và doanh nghiệp rà soát, thiết lập hồ sơ mở rộng diện tích được cấp mã số, hướng tới mục tiêu 100% diện tích đủ tiêu chuẩn đều được cấp mã số xuất khẩu.

Bên cạnh đó, ông Vũ Đình Cường đề xuất định hướng cụ thể: “Trong thời gian tới, ngành Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lâm Đồng sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với các địa phương, doanh nghiệp, hợp tác xã và người dân tập trung rà soát, thiết lập hồ sơ mở rộng diện tích được cấp mã số hướng đến 100% diện tích đủ tiêu chuẩn được cấp mã số xuất khẩu”. Đồng thời, ngành cũng sẽ tăng cường quản lý chặt chẽ mã số, đẩy mạnh kiểm tra, giám sát việc duy trì các điều kiện xuất khẩu theo quy định của thị trường nhập khẩu.

Ngoài ra, ngành nông nghiệp đang đẩy mạnh hướng dẫn người dân áp dụng các quy trình sản xuất an toàn như VietGAP, GlobalGAP, hữu cơ; đồng thời tăng cường sử dụng nhật ký điện tử và ứng dụng chuyển đổi số trong sản xuất nông nghiệp. Việc nâng cao năng lực và mở rộng các phòng kiểm nghiệm Cadimi, Vàng O cũng được xem là giải pháp ưu tiên nhằm đáp ứng nhu cầu kiểm nghiệm tại chỗ, giảm áp lực trong mùa vụ cao điểm. Song song đó, các đơn vị kiểm nghiệm cùng doanh nghiệp, hợp tác xã đã ký kết nhiều hợp đồng hợp tác chiến lược để thúc đẩy hoạt động xuất khẩu.

Sự chủ động thích ứng với các quy định mới từ nước nhập khẩu, đặc biệt trong lĩnh vực kiểm dịch thực vật và an toàn thực phẩm, sẽ là nền tảng quan trọng cho sự phát triển bền vững của ngành hàng sầu riêng. Khi các bên cùng tuân thủ nghiêm ngặt quy trình sản xuất và cam kết pháp lý, sầu riêng Lâm Đồng không chỉ duy trì đà tăng trưởng xuất khẩu mà còn từng bước khẳng định giá trị thương hiệu trên thị trường quốc tế.