Thực trạng phát triển và những thách thức đặt ra

Theo Báo Phú Thọ, cây ăn quả có múi trên địa bàn tỉnh có nhiều lợi thế với các sản phẩm đặc sản đã khẳng định được thương hiệu trên thị trường như bưởi Đoan Hùng, bưởi Tân Lạc, cam Cao Phong... Trong những năm qua, nhóm cây trồng này đã phát huy vai trò quan trọng, góp phần giúp người dân ở nhiều địa phương thoát nghèo, vươn lên phát triển kinh tế. Tuy nhiên, việc khai thác tiềm năng để phát huy hiệu quả cao nhất của nhóm cây trồng chủ lực này vẫn chưa thực sự tương xứng với kỳ vọng phát triển của tỉnh.

Thực tế sau sáp nhập cho thấy, tổng diện tích cây có múi của toàn tỉnh đạt 15,3 nghìn ha, trong đó diện tích chuyên canh cây bưởi chiếm 11,7 nghìn ha. Những năm gần đây, người dân tại các vùng trồng cây ăn quả có múi trọng điểm đã từng bước thay đổi tập quán canh tác theo hướng hiện đại. Các quy trình kỹ thuật tái canh được tiếp cận và áp dụng ngày càng bài bản, thuận lợi hơn cho việc kiểm soát chất lượng cũng như nâng cao hiệu quả sản xuất.

Công tác sản xuất và quản lý giống cây trồng cũng được các cấp chính quyền và ngành chức năng đặc biệt quan tâm, qua đó hạn chế tối đa tình trạng sử dụng nguồn giống trôi nổi trên thị trường. Đây là tiền đề thuận lợi để quản lý vùng trồng và thực hiện truy xuất nguồn gốc sản phẩm một cách minh bạch. Cùng với đó, tổ chức sản xuất và liên kết chuỗi giá trị bước đầu được củng cố tại các vùng trọng điểm. Nhiều địa phương đã hình thành phương thức sản xuất tập trung theo nhóm hộ, hợp tác xã cùng sử dụng chung giống và áp dụng quy trình canh tác khoa học.

Cách làm này tạo điều kiện thuận lợi cho việc quản lý đồng bộ về kỹ thuật, vật tư nông nghiệp, giám sát dịch hại và nâng cao chất lượng sản phẩm. Đồng thời, nhận thức của người dân về sản xuất sạch, sản xuất an toàn và tuân thủ quy trình kỹ thuật cũng từng bước được nâng cao. Các thương hiệu nông sản đặc trưng tiếp tục được giữ vững thông qua nhiều hoạt động xúc tiến thương mại hiệu quả, góp phần bảo vệ uy tín sản phẩm trên thị trường.

Ông Nguyễn Song Toàn - Chủ tịch UBND xã Bằng Luân nhận xét: "Sau một thời gian dài phát triển nóng, trong giai đoạn 2020 - 2024, cây ăn quả có múi, trong đó có cây bưởi, bước vào giai đoạn suy thoái. Nhiều hộ đã phá bỏ vườn bưởi để chuyển sang các loại cây trồng khác. Hiện nay, Bằng Luân đang vận động các hộ đẩy mạnh tái canh cây bưởi, nhất là những vườn đã có trên 15 năm tuổi; tăng cường ứng dụng kỹ thuật, nâng cao chất lượng quả bưởi. Đồng thời, tìm kiếm, đa dạng hóa các sản phẩm như mứt bưởi, chè bưởi, tinh dầu bưởi... và liên kết với doanh nghiệp, HTX để mở rộng thị trường tiêu thụ, nâng cao giá trị sản phẩm, giữ vững diện tích bưởi hiện có."

Giải pháp chiến lược phát triển bền vững tương lai

Theo kế hoạch của UBND tỉnh Phú Thọ, mục tiêu đến năm 2030 là phát triển bền vững nhóm cây ăn quả có múi chủ lực trên địa bàn tỉnh. Định hướng này hướng tới tạo thêm việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân, gia tăng giá trị xuất khẩu và thúc đẩy tái cơ cấu ngành Nông nghiệp. Qua đó, góp phần ổn định đời sống người dân khu vực nông thôn, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội và bảo đảm quốc phòng, an ninh.

Để hiện thực hóa mục tiêu trên, tỉnh sẽ tiếp tục đẩy mạnh tái canh đối với diện tích vườn già cỗi, hết chu kỳ khai thác. Trọng tâm là tổ chức lại sản xuất bài bản tại các vùng tái canh, đồng thời bố trí cơ cấu giống phù hợp nhằm rải vụ thu hoạch. Việc rải vụ sẽ giúp đáp ứng tốt hơn nhu cầu của thị trường trong nước và xuất khẩu. Bên cạnh đó, tỉnh cũng chú trọng nâng cao năng lực tổ chức sản xuất cho các doanh nghiệp và hợp tác xã hoạt động trong lĩnh vực cây có múi, qua đó gia tăng hiệu quả kinh tế.

Các vùng sản xuất an toàn sẽ được quy hoạch đồng bộ và cấp mã số vùng trồng nhằm nâng cao tỷ lệ sản phẩm được sơ chế, chế biến sâu. Đồng thời, việc đẩy mạnh cơ giới hóa và ứng dụng khoa học, kỹ thuật tiếp tục được xác định là giải pháp ưu tiên để nâng cao chất lượng nông sản đáp ứng tiêu chuẩn xuất khẩu. Không gian phát triển cũng sẽ được định hướng tập trung tại các vùng trọng điểm, phát huy tối đa lợi thế về điều kiện tự nhiên và hạ tầng của từng địa phương. Ông Nguyễn Trường Giang - Phó Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật khẳng định: "Việc tái cơ cấu để nâng cao giá trị cho cây có múi là yêu cầu cấp thiết nhằm giữ vững những thương hiệu đã được xây dựng".

Trong thời gian tới, ngành Nông nghiệp và Môi trường sẽ tập trung triển khai đồng bộ nhiều nhiệm vụ trọng tâm như rà soát, quy hoạch không gian sản xuất tập trung đối với các loại cây bưởi, cam, quýt, chanh phù hợp với điều kiện tự nhiên của từng địa phương. Đồng thời, tỉnh sẽ đổi mới phương thức tổ chức sản xuất và liên kết chuỗi giá trị, lấy doanh nghiệp và HTX làm lực lượng nòng cốt, đóng vai trò dẫn dắt chuỗi liên kết. Các mô hình liên kết khép kín từ sản xuất - logistics - chế biến - tiêu thụ sẽ tiếp tục được xây dựng và nhân rộng.

Cùng với đó là đa dạng hóa cơ cấu giống, phát triển chế biến sâu, cơ cấu lại bộ giống theo hướng gồm giống chín sớm, chính vụ và chín muộn để rải vụ thu hoạch, đáp ứng linh hoạt nhu cầu thị trường. Tỉnh cũng sẽ thu hút doanh nghiệp đầu tư các nhà máy chế biến quy mô lớn, ưu tiên phát triển các sản phẩm có giá trị gia tăng cao; đồng thời cụ thể hóa, triển khai hiệu quả các cơ chế, chính sách hỗ trợ và đầu tư nâng cấp kết cấu hạ tầng phục vụ vùng sản xuất tập trung.