Áp lực tiến độ và quy định nhập khẩu khắt khe từ Philippines

Theo thông tin từ truyền thông Philippines, Bộ Nông nghiệp nước này đã lên kế hoạch nhập khẩu thêm 300.000 tấn gạo trong tháng 2/2026, tăng khoảng 50.000 tấn so với tháng 1. Động thái này diễn ra sau khi Philippines dỡ bỏ lệnh cấm nhập khẩu kéo dài 4 tháng (từ tháng 9/2025), chính thức đánh dấu sự trở lại thị trường quốc tế.

Tuy nhiên, cơ hội đi kèm với thách thức về tiến độ. Ông Arnel de Mesa, Trợ lý Bộ trưởng Nông nghiệp Philippines nhấn mạnh yêu cầu tiên quyết: Toàn bộ lượng gạo nhập khẩu phải cập cảng trước cuối tháng 2. Quy định này nhằm tránh trùng với thời điểm thu hoạch rộ vụ lúa trong nước vào tháng 3 và tháng 4.

"Gạo nhập khẩu phải về trước cuối tháng 2 để không ảnh hưởng đến vụ thu hoạch rộ. Các lô hàng cập cảng sau thời hạn sẽ không được thông quan và buộc phải trả lại, mọi chi phí phát sinh do doanh nghiệp nhập khẩu chịu," ông De Mesa khẳng định.

Chính sách này nhằm mục tiêu kép: vừa ổn định nguồn cung nội địa khi sản lượng năm 2025 chỉ đạt gần 19,7 triệu tấn (thấp hơn kỳ vọng 600.000 tấn), vừa bảo vệ giá lúa cho nông dân. Bộ trưởng Nông nghiệp Francisco Tiu Laurel cho biết đã đạt được cam kết với thương nhân về giá thu mua tối thiểu: 17 peso/kg lúa tươi và 21 peso/kg lúa khô. Khối lượng nhập khẩu 300.000 tấn trong tháng 2 hiện vẫn đang được xem xét điều chỉnh tùy theo diễn biến thực tế để không làm tổn hại đến giá thu mua tại ruộng.

Về thị trường, tính đến giữa tháng 1/2026, đã có khoảng 178.000 tấn gạo nhập khẩu cập cảng Philippines. Giá gạo tại nước này có xu hướng nhích nhẹ do đồng peso suy yếu so với USD, nhưng không tăng cao nhờ nguồn cung dồi dào từ Việt Nam và Ấn Độ.

Vị thế của gạo Việt và bài toán cân đối cung cầu

Việt Nam hiện giữ vững vị thế là nguồn cung gạo số 1 cho Philippines. Theo thống kê của Cục Công nghiệp Thực vật (BPI) Philippines, trong tổng số 3,39 triệu tấn gạo nước này nhập khẩu năm 2025, nguồn cung từ Việt Nam chiếm tới 81% (tương đương 2,76 triệu tấn), bỏ xa các đối thủ như Myanmar (344.000 tấn) và Thái Lan (177.000 tấn).

Dự báo năm 2026, Philippines cần nhập khẩu khoảng 3,6 đến 4 triệu tấn gạo để đảm bảo an ninh lương thực. Bên cạnh đó, một khách hàng truyền thống khác của Việt Nam là Bờ Biển Ngà cũng được Bộ Nông nghiệp Mỹ (USDA) dự báo sẽ tăng nhập khẩu lên mức 1,9 triệu tấn trong năm nay (tăng 200.000 tấn) do nhu cầu tiêu dùng nội địa gia tăng.

Trong bối cảnh nguồn cung gạo thế giới đang lớn hơn cầu khiến giá duy trì ở mức thấp, Bộ Nông nghiệp và Môi trường Việt Nam đã tính toán sản lượng gạo hàng hóa phục vụ xuất khẩu năm nay vào khoảng 7,7 triệu tấn, tập trung chính vào vụ đông xuân (tháng 3 - 4) và hè thu (tháng 7 - 9).

Để giải quyết bài toán tiêu thụ và giữ giá lúa ổn định, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng đã góp ý xây dựng cơ chế quản lý nhập khẩu gạo nhằm bảo vệ chuỗi giá trị sản xuất trong nước, đặc biệt khi các thị trường lớn đang tăng cường tự chủ lương thực.

Đáng chú ý, để hỗ trợ đầu ra trong lúc thị trường biến động, Cục Dự trữ Nhà nước (Bộ Tài chính) cho biết năm 2025 đã thực hiện đấu thầu nhập kho kỷ lục 500.000 tấn lương thực. Kết quả này không chỉ tăng cường tiềm lực dự trữ quốc gia mà còn giúp điều tiết cung - cầu, hỗ trợ sản xuất nông nghiệp và đảm bảo an sinh xã hội trong mọi tình huống khẩn cấp.