Trong bối cảnh xuất khẩu rau củ tăng chưa đồng đều, ớt nổi lên như một “điểm tựa” quan trọng, nhưng đi kèm là bài toán phụ thuộc thị trường, mùa vụ và rủi ro nguồn cung.

Một mặt hàng kéo tăng trưởng

Theo số liệu từ Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương), trong 11 tháng năm 2025, xuất khẩu rau củ của Việt Nam đạt khoảng 380,9 triệu USD, tăng 13,9% so với cùng kỳ năm trước. Mức tăng này phản ánh nhu cầu tiêu thụ rau củ trên thị trường quốc tế vẫn duy trì xu hướng tích cực.

Tuy nhiên, nếu đi sâu vào cơ cấu mặt hàng, có thể thấy tăng trưởng không phân bổ đồng đều. Một số sản phẩm giữ mức tăng nhẹ, thậm chí sụt giảm, trong khi ớt lại ghi nhận mức tăng vượt trội. Với kim ngạch gần 102 triệu USD, tăng 20,1%, ớt đạt mức cao nhất trong nhiều năm và trở thành mặt hàng có giá trị xuất khẩu lớn nhất trong nhóm rau củ.

Quy đổi theo tỷ giá Vietcombank, giá trị xuất khẩu ớt tương đương gần 2.650 tỷ đồng, chiếm gần 27% tổng kim ngạch xuất khẩu rau củ. Điều này cho thấy vai trò ngày càng rõ nét của ớt trong việc “kéo” tăng trưởng chung của toàn ngành.

Lợi thế cạnh tranh nhưng chưa cân bằng

Xuất khẩu ớt Việt Nam hiện tập trung chủ yếu vào các thị trường Trung Quốc, Lào và Hàn Quốc, bên cạnh một phần nhỏ sang Mỹ. Trong đó, Trung Quốc tiếp tục là thị trường tiêu thụ lớn nhất, đóng vai trò quyết định đối với quy mô xuất khẩu của mặt hàng này.

Lợi thế của Việt Nam nằm ở khả năng sản xuất ớt quanh năm, trong khi Trung Quốc chỉ có một đến hai vụ chính. Sự chênh lệch về mùa vụ khiến Trung Quốc phải gia tăng nhập khẩu để bù đắp nguồn cung trong nước, tạo điều kiện cho ớt Việt Nam mở rộng thị phần.

Các giống ớt như ớt chỉ thiên, ớt hiểm được thị trường ưa chuộng nhờ độ cay cao, hương vị đậm, phù hợp cho chế biến và sử dụng làm gia vị. Đây cũng là nhóm sản phẩm đáp ứng tốt thị hiếu của các thị trường châu Á, nơi ớt là nguyên liệu không thể thiếu trong nhiều món ăn truyền thống.

Theo ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam, ớt là loại gia vị được tiêu thụ phổ biến nhất trong nhóm rau củ và mang lại giá trị kinh tế cao. Trung Quốc và Hàn Quốc đánh giá cao ớt Việt nhờ hương vị cay thơm đặc trưng, phù hợp với các món ăn như lẩu và kim chi.

Tuy vậy, việc phụ thuộc lớn vào một số thị trường, đặc biệt là Trung Quốc, cũng khiến xuất khẩu ớt tiềm ẩn rủi ro nếu nhu cầu hoặc chính sách nhập khẩu thay đổi.

Giá tăng mạnh phản ánh sức ép nguồn cung

Cùng với đà tăng kim ngạch, giá ớt trong nước và phục vụ xuất khẩu biến động mạnh theo mùa vụ và nhu cầu thị trường. Trong điều kiện bình thường, giá ớt dao động khoảng 45.000–65.000 đồng/kg. Tuy nhiên, khi nguồn cung khan hiếm, giá có thể tăng nhanh.

Cuối năm 2025, giá ớt có thời điểm lên tới 120.000–150.000 đồng/kg, do thương lái đẩy mạnh thu mua để kịp các đơn hàng xuất khẩu. Mức giá cao phản ánh sức hút của thị trường, nhưng đồng thời cho thấy nguồn cung trong nước chưa thực sự ổn định.

Thực tế, trong tháng 10/2025, khi nhiều vùng trồng ớt bị ảnh hưởng bởi mưa bão, Việt Nam đã phải chi gần 2,05 triệu USD để nhập khẩu ớt tươi, tăng 125% so với cùng kỳ tháng 10/2024. Không chỉ ớt tươi, trong 10 tháng năm 2025, Việt Nam còn chi hơn 8 triệu USD để nhập khẩu ớt chế biến, đưa tổng kim ngạch nhập khẩu ớt lên khoảng 23,5 triệu USD.

Những con số này cho thấy sự thiếu cân đối giữa xuất khẩu tăng mạnh và khả năng đảm bảo nguồn cung trong nước, đặc biệt khi chịu tác động từ yếu tố thời tiết.

Cần chuyển từ “tăng nhanh” sang “tăng bền”

Xếp sau ớt, các mặt hàng rau củ khác vẫn duy trì xuất khẩu nhưng quy mô còn hạn chế. Khoai lang đạt 32,5 triệu USD, tăng 1,5%; gừng đạt 29,4 triệu USD, tăng 30,2%. Tỏi ghi nhận mức tăng 91,8% nhưng kim ngạch mới đạt 21,2 triệu USD. Ở chiều ngược lại, súp lơ đạt 16,4 triệu USD, giảm 11,1%, trong khi cải thảo đạt 14,8 triệu USD, tăng nhẹ 1%.

Bức tranh này cho thấy ớt đang là điểm sáng nổi bật, song cũng đặt ra yêu cầu phải đa dạng hóa sản phẩm và nâng cao tính ổn định của chuỗi cung ứng. Đà tăng trưởng mạnh của ớt mở ra dư địa lớn cho ngành rau củ xuất khẩu, nhưng để kỷ lục không chỉ mang tính thời điểm, bài toán về vùng trồng, sản lượng và thị trường cần được tính toán theo hướng dài hạn hơn.