Đúng 21h30 tối thứ Ba, một nhóm khoảng 15 người đeo khẩu trang, mang găng tay tập trung tại ranh giới khu Sutton Place, New York, Mỹ. Họ là các "Freegan" (những người tôn trọng lối sống giảm thiểu lãng phí) đang tham gia "tour săn rác" định kỳ hai tuần một lần.

Trái ngược với hình ảnh những bãi rác hôi thối trên phim ảnh, những thùng rác tại khu vực này chứa đầy thực phẩm cao cấp không khác gì vừa được lấy ra từ kệ của các siêu thị boutique tại New York. 

Đại tiệc từ thùng rác siêu thị hạng sang

Chỉ trong một buổi tối, nhóm thực thần đường phố đã thu hoạch được hàng loạt chiến lợi phẩm: những gói sốt bơ thực vật hữu cơ (organic guacamole) còn nguyên vẹn, những ổ bánh mì gối không một vết xước, cá hồi đạt chuẩn siêu thị, cùng hàng lít kem béo vốn có giá bán lẻ lên tới 10 USD/hộp.

"Tôi tìm thấy cả một chùm cam máu (Blood orange) ở đây này", Cindy Rosin, một thành viên trong nhóm hào hứng nói. Cô không quên nhắc nhở mọi người nên ngửi thử thực phẩm ngay khi mở ra để đảm bảo an toàn.

Những người nhặt rác này phải hành động cực kỳ nhanh chóng trong khoảng thời gian ngắn ngủi từ lúc siêu thị đổ rác đến khi xe thu gom tới. Điều này vô tình giúp thực phẩm họ nhặt được luôn giữ được độ tươi ngon.

Bà Janet Kalish (63 tuổi), trưởng đoàn "lục rác", chia sẻ: "Các cửa hàng thường bỏ đồ ra lúc 21h để chờ xe rác đến vào lúc 23h. Thực phẩm không hề bị bốc mùi. Ngay cả trong những đêm hè oi bức, nếu bạn nhặt sữa chua vào tầm 21h30 đến 22h, chúng vẫn còn giữ được độ lạnh".

Bà Kalish vốn là một cựu giáo viên với 29 năm đứng lớp. Sau khi tham gia tour săn rác đầu tiên vào năm 2004, bà đã hoàn toàn bị thuyết phục. Hiện tại, bà Kalish có thể nghỉ hưu sớm mà không gặp áp lực tài chính nhờ việc bổ sung đến 90% khẩu phần ăn hàng ngày từ đồ nhặt được.

"Tôi không chi tiêu nhiều tiền. Thức ăn của tôi hoàn toàn miễn phí", bà Kalish khẳng định.

Trào lưu thượng lưu từ đồ bỏ đi

Từng bị coi là hành vi cấm kỵ, xu hướng "từ thùng rác đến bàn ăn" đang trở nên thịnh hành hơn bao giờ hết nhờ sự bùng nổ của các "bin-fluencer" (người có ảnh hưởng từ việc lục thùng rác) trên mạng xã hội.

Anna Sacks, một nhà hoạt động sở hữu tài khoản Instagram "The Trashwalker" với hơn nửa triệu người theo dõi, thường xuyên gây bão với các video chặn dòng rác thải. Một clip đạt hơn 5 triệu lượt xem của cô quay cảnh giải cứu lượng lớn kẹo Twix, Snickers từ thùng rác của một cửa hàng CVS vào dịp Halloween. Video khác ghi lại cảnh cô nhặt được chiếc máy ép chậm Hurom H-AA Rose Gold trị giá gần 500 USD còn đầy đủ phụ kiện.

Cơn sốt này diễn ra ngay thời điểm người tiêu dùng Mỹ đang chật vật với bão giá. Do ảnh hưởng từ lạm phát bởi cuộc chiến Iran, giá nhu yếu phẩm tại Mỹ đã tăng 2,9% chỉ riêng trong tháng 4 so với năm ngoái. Nhiều người tìm đến Freeganism như một cách khả dĩ để tự cứu mình khỏi nợ nần và sinh tồn tại New York đắt đỏ.

Bên cạnh việc tiết kiệm, những người nhặt rác còn muốn vạch trần sự lãng phí quá mức của các tập đoàn. Theo số liệu từ RTS.com, Mỹ lãng phí khoảng 120 tỷ bảng Anh thực phẩm mỗi năm, chiếm 40% tổng nguồn cung toàn quốc và đứng đầu thế giới.

Bà Kalish cho biết các siêu thị vứt bỏ hàng tươi sống chỉ vì họ cần dọn trống kệ để trưng bày lô hàng mới, chứ không phải vì chất lượng thực phẩm có vấn đề. Không chỉ nhu yếu phẩm, các mặt hàng đắt đỏ khác cũng chịu chung số phận.

Gil, một nhà giáo dục môi trường, cho biết anh từng giải cứu thành công 6 bánh phô mai nhập khẩu trị giá khoảng 450 USD/bánh từ một kho lạnh. Khi mới chuyển đến New York vào năm 2010, anh được một người đi trước chỉ cho khu vực ngoài xưởng bánh công nghiệp tại Long Island City chuyên cung cấp cho các khách sạn hạng sang. Tại đây, anh tìm thấy 3 thùng rác chứa đầy bánh mì thủ công cao cấp.

"Nếu bạn đến vào sáng sớm, bánh mì vẫn còn ấm và tươi. Bạn có thể có một lối sống hoàn toàn xa xỉ từ thùng rác. Bạn chỉ cần hạ cái tôi của mình xuống và nhảy vào đó thôi", Gil tuyên bố.

Không dừng lại ở ẩm thực xa xỉ, nhiều người còn săn được đồ điện tử đắt tiền. Bà Kalish nhớ lại từng tìm thấy một chiếc laptop còn mới nguyên kèm phụ kiện khi lục thùng rác tại một ký túc xá.

Vượt qua rào cản tâm lý

Dù có thể thu hoạch được những món đồ giá trị, nhiều người vẫn ngần ngại tiếp cận lối sống này vì định kiến đồ trong thùng rác là "bẩn". Các Freegan kỳ cựu khẳng định họ luôn có nguyên tắc kiểm tra nấm mốc, mùi vị và hạn sử dụng chứ không ăn uống liều lĩnh.

"Tôi đã ăn bánh mì bagel từ thùng rác suốt 5 năm qua và chưa từng bị bệnh", Violet Caleca, một sinh viên tốt nghiệp đại học Cooper Union, cho biết.

Tại New York, hoạt động lục thùng rác được coi là hợp pháp, miễn là người tham gia không xâm nhập trái phép vào các khu vực có hàng rào bảo vệ. Mối bận tâm lớn nhất của nhóm là việc người nhặt rác làm bừa bộn khiến các quản lý cửa hàng bị phạt tiền. Do đó, hội Freegan luôn chú ý mở túi rác ở phần nút thắt, sau đó buộc lại cẩn thận và trả lại hiện trạng sạch sẽ hơn ban đầu.

Bà Kalish tin rằng cách tốt nhất để thay đổi góc nhìn của mọi người là để họ tự mắt chứng kiến. Thực tế trong chuyến đi, nhiều sinh viên đại học tò mò đứng xem từ xa cuối cùng đã bị thuyết phục và cùng tham gia nhặt những túi hoa, trái cây tươi vốn dĩ sẽ bị chôn vùi dưới bãi rác.