Theo báo cáo công bố ngày 7/4 của Bộ Nội vụ Nhật Bản, chi tiêu hộ gia đình tháng 2 (đã điều chỉnh theo lạm phát) đã giảm 1,8% so với cùng kỳ năm trước, mức giảm mạnh hơn so với mức giảm 1% của tháng 1. Trước đó, các nhà kinh tế dự báo mức giảm chỉ khoảng 0,8%.

Số liệu yếu kém này phản ánh những thách thức mà Thủ tướng Sanae Takaichi đang phải đối mặt trong nỗ lực thúc đẩy nhu cầu nội địa thông qua các biện pháp tài khóa nhằm giảm bớt tác động của giá cả tăng cao. Chính phủ đã triển khai các khoản trợ cấp để kìm giá điện, nước ngay từ đầu năm. Sau khi xung đột tại Iran khiến giá dầu tăng mạnh, Chính phủ tiếp tục áp dụng các biện pháp nhằm ổn định giá xăng.

Những chính sách này được thực hiện trong bối cảnh người tiêu dùng ngày càng “mệt mỏi” với lạm phát. Giá cả tăng liên tục vượt mục tiêu 2% của Ngân hàng Trung ương Nhật Bản trong suốt 4 năm đến năm 2025 đã đẩy chi phí các mặt hàng thiết yếu như thực phẩm tăng cao. Điều này buộc người dân phải cắt giảm các khoản chi tiêu không cần thiết. Tiêu dùng nội địa hiện chiếm hơn một nửa quy mô nền kinh tế Nhật Bản.

“Tiêu dùng thực tế vẫn yếu. Dù thu nhập thực đã tăng, nhưng chưa tác động ngay đến hành vi chi tiêu”, ông Yukihiro Morita, Kinh tế trưởng tại Viện Nghiên cứu Meiji Yasuda, nhận định. 

Áp lực lạm phát vẫn chưa hạ nhiệt. Theo khảo sát của Teikoku Databank tháng trước, các công ty thực phẩm và đồ uống dự kiến tăng giá gần 2.800 mặt hàng trong tháng này - mức cao nhất kể từ tháng 10. Phần lớn doanh nghiệp cho biết chi phí tiền lương tăng là nguyên nhân chính.

Đà giảm chi tiêu trong tháng 2 diễn ra ngay cả khi thu nhập thực (đã điều chỉnh theo lạm phát) tăng trở lại trong tháng 1 - lần đầu tiên sau hơn một năm. Dữ liệu dự kiến công bố vào ngày 8/4 nhiều khả năng sẽ cho thấy xu hướng này tiếp tục duy trì trong tháng 2.

Trong bối cảnh xung đột tại Trung Đông làm gia tăng nguy cơ lạm phát do chi phí nhập khẩu, giới chức Nhật Bản vẫn đang đánh giá tác động lan tỏa đối với nền kinh tế. “Thiếu hụt naphtha và các nguyên liệu khác có thể làm tăng chi phí sản xuất. Nếu chi phí này được chuyển sang người tiêu dùng, khiến giá thực phẩm và hàng hóa khác tăng lên, thì tiêu dùng nhiều khả năng vẫn sẽ trì trệ”, ông Morita nói. 

Báo cáo cho thấy chi tiêu cho giáo dục, giao thông và truyền thông là các yếu tố chính kéo giảm tổng chi tiêu, trong khi chi tiêu cho y tế lại tăng.

Tuy nhiên, vẫn có điểm sáng nhất định. Dù giảm so với cùng kỳ năm trước, nhưng nếu tính theo điều chỉnh mùa vụ, tổng chi tiêu đã tăng 1,5% trong tháng 2 so với tháng 1. Điều này diễn ra sau khi chỉ số niềm tin tiêu dùng trong tháng 2 tăng lên mức cao nhất gần 7 năm.

Trước thềm cuộc họp chính sách tiếp theo vào ngày 28/4, Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) đang đánh giá tác động từ xung đột. Một câu hỏi then chốt là liệu tác động chính sẽ khiến xu hướng giá tăng mạnh hơn hay làm suy yếu đầu tư và tiêu dùng.

Một yếu tố quan trọng khác là xu hướng tiền lương, vốn vẫn được đánh giá là khá tích cực dù doanh nghiệp đang đối mặt với nhiều bất ổn toàn cầu. Liên đoàn công đoàn lớn nhất Nhật Bản, Rengo, tuần trước cho biết người lao động đã đạt được mức tăng lương 5,09% tính đến đầu tháng 4 - không thấp hơn nhiều so với năm ngoái, khi kết quả đàm phán tiền lương được xem là hào phóng nhất trong hơn ba thập kỷ.

Tham khảo JPT