Bộ Tư pháp vừa công bố hồ sơ thẩm định tờ trình dự thảo Nghị định quy định về hoạt động định danh, xác thực và truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa do Bộ Công an chủ trì xây dựng, trong bối cảnh công tác quản lý thị trường và kiểm soát nguồn gốc hàng hóa đang đặt ra nhiều yêu cầu cấp thiết.

Theo cơ quan soạn thảo, các quy định liên quan đến truy xuất nguồn gốc, định danh và xác thực hàng hóa hiện còn phân tán ở nhiều văn bản khác nhau, thiếu sự thống nhất, đặc biệt là chưa có quy chuẩn cụ thể về công nghệ, dữ liệu và cơ chế xác thực thông tin điện tử. Thực tế thị trường thời gian qua cũng ghi nhận tình trạng gia tăng các sản phẩm giả mạo xuất xứ, tem truy xuất bị làm giả, mã QR trùng lặp hoặc không liên kết với dữ liệu xác thực.

Trong khi đó, hoạt động sản xuất, buôn bán hàng giả, hàng nhái và hàng không rõ nguồn gốc vẫn diễn biến phức tạp, với hàng chục nghìn vụ vi phạm bị phát hiện, xử lý mỗi năm. Hàng giả, hàng kém chất lượng xuất hiện trên nhiều lĩnh vực như dược phẩm, thực phẩm, hàng tiêu dùng, gây ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe người dân, làm suy giảm niềm tin của người tiêu dùng và tác động tiêu cực đến uy tín của hàng hóa Việt Nam.

Từ thực tiễn trên, Bộ Công an đề xuất xây dựng Nền tảng quốc gia về định danh, xác thực và truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa. Trên nền tảng này, mỗi sản phẩm sẽ được cấp một mã định danh duy nhất (UID) nhằm phục vụ việc quản lý và truy xuất thông tin xuyên suốt vòng đời sản phẩm. 

Theo dự thảo, mã UID là mã truy vết được tạo lập tự động trên hệ thống, có khả năng định danh đến từng đơn vị sản phẩm hoặc theo từng lô sản xuất, kinh doanh. Mã này được thể hiện thông qua các phương tiện mang dữ liệu phù hợp với tiêu chuẩn kỹ thuật trong nước và tương thích với tiêu chuẩn quốc tế, bảo đảm khả năng nhận diện, thu thập, chia sẻ và xác minh thông tin trong môi trường số cũng như trong chuỗi cung ứng.

Song song đó, mỗi tổ chức, cá nhân tham gia hệ thống sẽ được Trung tâm dữ liệu quốc gia cấp một mã định danh phi tập trung (DID) duy nhất, kèm theo khóa bí mật và khóa công khai, phục vụ việc xác thực điện tử, tạo lập bằng chứng số và hỗ trợ truy xuất nguồn gốc hàng hóa.

Dự thảo cũng đề xuất hai phương thức chính để người dân tra cứu thông tin sản phẩm. Thứ nhất là thông qua Ứng dụng quốc gia tích hợp trên thiết bị di động, cho phép quét mã QR chứa mã UID được gắn trên sản phẩm. Thứ hai là truy cập Trang thông tin quốc gia để nhập mã UID và tra cứu toàn bộ lịch sử lưu thông của sản phẩm trong chuỗi cung ứng.

Thông qua các công cụ này, người tiêu dùng có thể kiểm tra các thông tin cơ bản như nguồn gốc, xuất xứ, chất lượng, hạn sử dụng, cũng như xác minh tính pháp lý của sản phẩm thông qua các chứng chỉ số, bằng chứng số và trạng thái của mã định danh nhằm nhận diện hàng thật, hàng giả. Ngoài ra, hệ thống còn cung cấp các dữ liệu chi tiết như tên sản phẩm, hình ảnh, đơn vị sản xuất, số lô hoặc mẻ, số sê-ri và các tiêu chuẩn chất lượng áp dụng.

Không chỉ dừng lại ở chức năng tra cứu, nền tảng còn cho phép người dân thực hiện quyền phản ánh, kiến nghị liên quan đến chất lượng và nguồn gốc hàng hóa. Các phản hồi, tố giác vi phạm sẽ được gửi trực tiếp đến cơ quan chức năng và người dùng có thể theo dõi quá trình tiếp nhận, xử lý thông tin ngay trên ứng dụng.

Việc truy cập và sử dụng các chức năng của hệ thống được thực hiện thông qua tài khoản định danh và xác thực điện tử, nhằm bảo đảm an toàn và bảo mật thông tin cho người sử dụng.