Rào cản lớn trong quản lý mã số vùng trồng

Tại hội nghị với các Hiệp hội ngành hàng về thúc đẩy xuất khẩu nông, lâm, thủy sản 6 tháng cuối năm 2026. Vấn đề xây dựng chuỗi cung ứng minh bạch cho sầu riêng đã trở thành chủ đề thu hút sự quan tâm đặc biệt. Dù đem lại nguồn thu ngoại tệ khổng lồ, quá trình xuất khẩu mặt hàng này vẫn đang đối diện với hàng loạt thách thức kỹ thuật. Trọng tâm của những vướng mắc hiện nay chính là bài toán liên quan trực tiếp đến việc thiết lập và vận hành hệ thống truy xuất nguồn gốc. Khó khăn lớn nhất mà các doanh nghiệp xuất khẩu đang vấp phải mỗi ngày chính là sự phức tạp trong quá trình cấp phép.

Khoảng cách rất lớn giữa tiêu chuẩn khắt khe từ các đối tác quốc tế và tập quán canh tác truyền thống trong nước đang tạo ra rủi ro không nhỏ. Đặc thù của ngành nông nghiệp nước ta, đặc biệt là tại vùng nguyên liệu sầu riêng trọng điểm ở Tây Nguyên, là thói quen canh tác theo kiểu đan xen. Trong khi đó, các thị trường nhập khẩu tiềm năng đều đưa ra yêu cầu vô cùng nghiêm ngặt đối với những vùng trồng muốn duy trì được mã số. Chỉ rõ những vướng mắc thực tế đang tồn tại, ông Nguyễn Thanh Bình cho biết: "vấn đề cấp và quản lý mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói vẫn là một rào cản lớn. Thủ tục hồ sơ còn phức tạp khiến người dân chưa hiểu hết quy trình, tốn nhiều thời gian và đôi khi làm giảm niềm tin vào cơ quan chuyên môn. thực tế sản xuất rau quả trong nước cũng còn nhiều điểm chênh lệch so với quy định trong các nghị định ký kết với thị trường nhập khẩu".

Phân tích sâu hơn về nguyên nhân dẫn đến tình trạng này, ông Nguyễn Thanh Bình tiếp tục nhấn mạnh: "Các quy định thường yêu cầu vùng trồng được cấp mã số phải canh tác chuyên canh, trong khi phần lớn diện tích sầu riêng ở Tây Nguyên hiện nay lại trồng xen canh với các cây công nghiệp, nông nghiệp khác. Điều này dẫn đến chất lượng sản phẩm không đồng đều trong cùng một vùng và rủi ro vi phạm của một người có thể ảnh hưởng tiêu cực đến toàn bộ mã số vùng trồng".

Không dừng lại ở kỹ thuật canh tác, sự đứt gãy trong chuỗi liên kết cũng là một điểm nghẽn lớn. Ông Nguyễn Thanh Bình cảnh báo: "sự liên kết giữa chủ mã số vùng trồng và doanh nghiệp trong chuỗi giá trị vẫn thiếu bền vững. Các tranh chấp chậm được giải quyết triệt để do chế tài chưa đủ mạnh, dẫn đến tình trạng “bẻ kèo” khi thị trường biến động, cùng với nạn mua bán giả mạo mã số vùng trồng gây bức xúc và lo ngại mất thị trường".

Giải pháp đồng bộ nâng tầm thương hiệu sầu riêng

Để giải bài toán này, nhiều địa phương đang nỗ lực nâng cao chất lượng sản xuất và hoàn thiện các điều kiện phục vụ xuất khẩu. Theo ông Lê Anh Trung - Chủ tịch Hiệp hội Sầu riêng tỉnh Đắk Lắk, địa phương hiện có khoảng 45.000 ha sầu riêng, trong đó gần 30.000 ha đang cho thu hoạch, sản lượng năm 2026 ước đạt khoảng 500.000 tấn.

Đến nay, tỉnh đã được cấp khoảng 280 mã số vùng trồng với diện tích gần 10.000 ha cùng 42 mã số cơ sở đóng gói phục vụ xuất khẩu. Năm 2025, kim ngạch xuất khẩu sầu riêng của Đắk Lắk đạt khoảng 1,1 tỷ USD, chiếm gần 30% tổng kim ngạch xuất khẩu sầu riêng của cả nước. Tuy nhiên, ông Trung lưu ý yêu cầu của thị trường nhập khẩu ngày càng khắt khe, khiến việc duy trì điều kiện của mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc và an toàn thực phẩm trở thành yếu tố quyết định khả năng xuất khẩu.

Tuy nhiên, những thành tựu rực rỡ này hoàn toàn có thể bị đe dọa nếu không tuân thủ quy định. Ông Lê Anh Trung lưu ý: "yêu cầu của thị trường nhập khẩu ngày càng khắt khe, khiến việc duy trì điều kiện của mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc và an toàn thực phẩm trở thành yếu tố quyết định khả năng xuất khẩu".

Trước áp lực lớn từ thị trường, cơ quan quản lý đã có những động thái cải cách mạnh mẽ. Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp cho biết: "Từ ngày 1/8 sẽ áp dụng quy trình cấp mã số vùng trồng mới. Quy trình cấp mã số vùng trồng lần này sẽ được đơn giản hóa tối đa, hoàn toàn dựa trên định danh thửa đất và thực hiện trực tuyến qua Cổng dịch vụ công quốc gia. Người dân chỉ cần lên hệ thống kê khai, với nhu cầu tiêu thụ nội địa (không xuất khẩu), mã số sẽ được cấp nhanh chóng chỉ sau 3 ngày dưới hình thức hậu kiểm".

Với nhu cầu xuất khẩu, hệ thống sẽ thực hiện tiền kiểm trong vòng 10 ngày nhằm đáp ứng yêu cầu khắt khe từ các thị trường nhập khẩu, đơn cử như Trung Quốc yêu cầu chính quyền địa phương phải kiểm tra, xác nhận thực tế việc kê khai và quy trình sản xuất trước khi gửi dữ liệu sang nước bạn. Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp cũng nhấn mạnh, mặc dù thủ tục đã được đơn giản hóa, người dân vẫn cần chủ động liên kết, liên doanh để hình thành các vùng trồng đủ lớn, áp dụng đồng bộ quy trình công nghệ nhằm kiểm soát tốt an toàn thực phẩm và dư lượng hóa chất. Về vấn đề kiểm soát chất lượng, dư lượng thuốc bảo vệ thực vật và kim loại nặng như Cadimi, Bộ đã chỉ đạo Cục Bảo vệ thực vật triển khai các giải pháp rất mới.