Sự cố xảy ra tại Ceuta - vùng lãnh thổ hải ngoại của Tây Ban Nha ở Bắc Phi - đang biến thành một trong những khủng hoảng di cư nghiêm trọng nhất khu vực trong những năm gần đây. 

Số liệu từ Bộ Nội vụ Tây Ban Nha xác nhận khoảng 50.000 người đã tràn qua biên giới tính từ sáng thứ Năm. Trong khi đó, chính quyền vùng Ceuta ước tính con số thực tế lên tới 60.000 người. Đợt bùng phát này hoàn toàn vượt xa quy mô của sự việc hồi tháng 5/2021, thời điểm địa phương này ghi nhận hơn 8.000 người nhập cảnh trong 2 ngày.

Cảnh sát cố gắng ngăn chặn những người di cư vượt biên vào Ceuta.

Biển người vượt biên và thảm kịch đuối nước

Chính quyền Ceuta cho biết áp lực quá lớn từ dòng người di cư di chuyển bằng cả đường bộ lẫn đường biển đã làm tê liệt hoàn toàn lực lượng bảo vệ biên giới. Ít nhất 57 người được xác nhận đã thiệt mạng, phần lớn do đuối nước trong lúc cố gắng bơi sang lãnh thổ Tây Ban Nha.

Trước quy mô biến động chưa từng có tại thành phố chỉ vỏn vẹn 84.000 dân, Thủ tướng Tây Ban Nha Pedro Sánchez đã lập tức bay tới Ceuta để chỉ đạo xử lý. Phát biểu trước truyền thông, ông Sánchez lên án gay gắt và nhấn mạnh hành vi vượt biên hàng loạt này là sự "vi phạm nghiêm trọng chủ quyền lãnh thổ của Tây Ban Nha".

Người đứng đầu chính phủ Tây Ban Nha cho rằng nguyên nhân cốt lõi xuất phát từ tin giả do các đường dây buôn người lan truyền, lợi dụng một phán quyết gần đây của Tòa án Tối cao. Dù tòa án phán quyết người di cư đến bằng đường biển không thể bị buộc quay lại Morocco, Madrid tuyên bố vẫn sẽ nỗ lực tìm cách trục xuất nhanh nhất những trường hợp nhập cảnh trái phép.

Tuy nhiên, đến tối thứ Sáu, phần lớn người di cư đã bắt đầu tự quay trở lại bên kia biên giới. Ghi nhận tại hiện trường cho thấy hàng trăm người lội ngược trở lại Morocco qua các cửa khẩu hoặc những khoảng hở trên hàng rào an ninh. Nhiều thanh niên chia sẻ họ buộc phải quay về do không thể tìm thấy thức ăn hay chỗ trú ẩn tại Ceuta.

Trào lưu mạng xã hội và cuộc khủng hoảng việc làm

Sự bùng nổ của đợt vượt biên lần này xuất phát từ sự kết hợp giữa trào lưu trên mạng xã hội, áp lực kinh tế và điều kiện thời tiết.

Ayoub El Abyad, 16 tuổi, chia sẻ bản thân cùng người anh em họ đã quyết định thực hiện hành trình kéo dài 12 giờ hướng về Ceuta sau khi xem các video quay cảnh người di cư vượt biên thành công trên Instagram. Các clip này lan truyền rộng rãi cùng thời điểm thông tin về phán quyết của Tòa án Tối cao Tây Ban Nha bùng nổ trên mạng xã hội, khiến nhiều thanh thiếu niên Morocco tin rằng cơ hội nhập cư đã mở ra.

Bên cạnh đó, bức tranh kinh tế khó khăn tại quê nhà cũng đẩy nhiều người vào con đường mạo hiểm. Thống kê chính thức cho thấy 25% thanh niên Morocco trong độ tuổi 15-24 hiện không đi học, không có việc làm và không được đào tạo nghề. Việc thời tiết thuận lợi và biển êm vào thời điểm này trong năm càng làm gia tăng quyết định bơi qua biển của dòng người di cư.

Vấn đề còn mang yếu tố nhạy cảm về địa chính trị khi Morocco vốn không công nhận chủ quyền của Tây Ban Nha đối với hai vùng lãnh thổ Ceuta và Melilla, thường xuyên gọi đây là các vùng đất "bị chiếm đóng". Giới phân tích đặt câu hỏi về việc liệu lực lượng chức năng Morocco có cố tình lỏng lẻo trong công tác ngăn chặn dòng người vượt biên hay không.

Châu Âu siết chặt an ninh biên giới

Diễn biến dồn dập tại Ceuta nhanh chóng tạo ra làn sóng phản ứng dây chuyền trên khắp lục địa già, nơi chính sách di cư vốn là chủ đề gây tranh cãi gay gắt.

Ý tuyên bố khôi phục tạm thời việc kiểm soát biên giới đối với hành khách đến từ Tây Ban Nha bằng đường hàng không và đường biển trong vòng 30 ngày, bắt đầu từ ngày 1/8. Ngoại trưởng Ý Antonio Tajani khẳng định việc tạm ngừng cơ chế Schengen đối với Tây Ban Nha là bước đi cần thiết để bảo vệ an ninh công dân và biên giới Châu Âu.

Theo truyền hình quốc gia Ý RAI, biện pháp kiểm soát mục tiêu này chỉ áp dụng đối với công dân ngoài khối EU di chuyển từ Tây Ban Nha sang Ý nhằm xác minh điều kiện nhập cảnh. Công dân Tây Ban Nha, công dân EU khác hoặc hành khách đi chiều ngược lại từ Ý sang Tây Ban Nha sẽ không chịu thêm thủ tục phát sinh. Các hãng hàng không lớn như Vueling và Iberia xác nhận lịch trình bay vẫn duy trì bình thường nhưng lưu ý hành khách mang đầy đủ giấy tờ cá nhân hợp lệ.

Tại Pháp, Bộ trưởng Nội vụ Laurent Nunez đã ra lệnh tăng cường các biện pháp kiểm tra dọc theo tuyến biên giới giáp Tây Ban Nha. Cùng lúc, Chủ tịch Ủy ban Châu Âu Ursula von der Leyen lên tiếng cảnh báo EU không thể cho phép bất kỳ ai tiến vào liên minh mà không tuân thủ các quy tắc chung.

Sự cố cũng thổi bùng áp lực chính trị lên Thủ tướng Pedro Sánchez. Ở trong nước, lãnh đạo đảng đối lập cực hữu Vox, ông Santiago Abascal, công khai chỉ trích ông Sánchez trên mạng xã hội và kêu gọi bãi nhiệm Thủ tướng. Tình hình cũng thu hút sự chú ý từ phía Mỹ khi Bộ Ngoại giao nước này lên tiếng chỉ trích chính sách nhập cư của Madrid, trong khi cựu Tổng thống Donald Trump đưa sự việc tại Tây Ban Nha làm dẫn chứng cảnh báo về vấn đề an ninh biên giới trong chiến dịch bầu cử.