Nghề làm muối mặn mòi và phẩm chất kiên cường của diêm dân

Cách trung tâm Thành phố Hồ Chí Minh (TP.HCM) khoảng 70 km, được ví như một ốc đảo yên bình giữa bốn bề rừng ngập mặn Cần Giờ, xã đảo Thạnh An bình yên, hoang sơ ẩn mình trong làn sương mờ của những cánh rừng Sác mặn mòi. Không chỉ nổi tiếng với phong cảnh thiên nhiên hữu tình, xã đảo Thạnh An mà còn là nơi lưu giữ những giá trị nhân văn đậm nét của cư dân vùng biển. Nơi đây đang từng ngày chuyển mình mạnh mẽ, từ một vùng đất khó khăn, thiếu thốn trở thành một điểm sáng về du lịch cộng đồng, minh chứng cho sức sống bền bỉ và ý chí vươn lên của con người trước thử thách của thiên nhiên.

Nằm trong lòng xã đảo Thạnh An, ấp Thiềng Liềng nổi lên như một điểm nhấn độc đáo, cách trung tâm xã khoảng 7 km đường thủy với diện tích khoảng 12 ha. Bên cạnh cảnh quan sông nước kênh rạch chằng chịt, sinh kế chủ yếu của hơn 200 hộ dân tại Thiềng Liềng gắn liền với nghề đánh bắt thủy hải sản, nuôi hàu và đặc biệt là nghề làm muối truyền thống. Nghề muối được xem là “xương sống” kinh tế của ấp đảo với 152 hộ diêm dân, chiếm hơn 60% tổng số hộ gia đình, canh tác trên diện tích 396 ha.

Cánh đồng muối trắng xóa chính là nơi kết tinh từ những giọt mồ hôi, nước mắt và cả sự kiên cường của những người diêm dân quanh năm “bán lưng cho trời, bán mặt cho đất”. Để làm ra được những hạt muối trắng ngần, đậm đà, người dân phải trải qua biết bao công đoạn thủ công nặng nhọc dưới cái nắng như thiêu như đốt của miền biển. Ở đây, mùa muối thường bắt đầu từ mùa gió chướng, khoảng tháng 10 Âm lịch, có năm trễ thì phải đến tháng 12 mới xuống giống được, rồi kéo dài tới tháng 4 năm sau. Tính ra, trong một năm, diêm dân Thiềng Liềng chỉ có thể làm muối trong 6 tháng mùa khô, còn 6 tháng mưa đa phần bà con không có việc làm.

Cuộc đời của những diêm dân ở Thiềng Liềng cũng mặn chát như vị muối, chịu nhiều tác động từ thời tiết thất thường và mưa bão khắc nghiệt. Những hạt muối ở đây không chỉ có vị mặn của muối, của mồ hôi mà còn xen cả vị đắng, bởi giá cả bấp bênh, không ổn định, đồng tiền thu về quá ít so với sự nhọc nhằn mà diêm dân bỏ ra. Thế nhưng, tình yêu nghề, lòng son sắt với mảnh đất quê hương đã giúp họ luôn vững vàng, gắn bó với biển và tìm cách vươn lên từ chính nguồn tài nguyên thiên nhiên sẵn có. Tuy trải qua bao thăng trầm và công việc nhọc nhằn, nhưng họ vẫn quyết tâm bám trụ. Một diêm dân ở ấp Thiềng Liềng bày tỏ: “Với diêm dân chúng tôi, nghề này không chỉ tạo ra thu nhập, mà còn góp phần bảo tồn, phát huy nghề truyền thống của địa phương”.

Có thời gian dừng lại và trải nghiệm một ngày làm diêm dân ở Thiềng Liềng, bạn mới cảm nhận được trọn vẹn cái tình của người nông dân gửi vào hạt muối. Để có hạt được hạt muối thì biết bao mồ hôi của họ đổ xuống mảnh đất này. Vậy đó, lòng yêu nghề và son sắt của người Thiềng Liềng sẽ vẫn giúp họ gắn bó với muối, làm giàu từ muối và không ngừng vươn lên làm giàu quê hương đất nước.

Nghề làm muối ở Thiềng Liềng được bảo tồn và phát triển cho đến hôm nay nhờ nhiều yếu tố, trong đó yếu tố giữ vai trò quan trọng nhất đó là sự gắn bó mật thiết với ngành nghề mưu sinh truyền thống của diêm dân và đã truyền nghề qua nhiều đời. Nghề muối ở Thiềng Liềng ngoài giá trị kinh tế còn hàm chứa giá trị văn hóa đặc biệt. Muối còn là câu chuyện về người diêm dân nơi đây. Những cánh đồng muối dường như đã trở thành một điều quen thuộc với người dân miền biển Thiềng Liềng bao đời nay, nhưng đối với du khách nó đánh thức những trăn trở, nghĩ suy, lay động tâm hồn. Nó trở thành một nét văn hóa đặc sắc của xứ sở này.

Khi xa Thiềng Liềng, tôi chợt nhận ra thứ hương vị làm tôi nhớ nhung không chỉ là hạt muối trắng trong, mà đó còn là những câu chuyện rất đời có trong hương vị muối đầy nắng gió. Muối tạo nên nét đẹp văn hóa ấp Thiềng Liềng, được bảo tồn hơn một thế kỷ và trở thành gia vị đặc trưng nổi bật của đất Cần Giờ nói chung. Dù họ có đi đâu và sống nơi nào thì khi nhớ tới Thiềng Liềng điều đầu tiên nhớ tới hạt muối.

Hạt muối Thiềng Liềng đạt sản phẩm OCOP

Nghề làm muối ở ấp Thiềng Liềng hình thành từ những năm 1970 khi cư dân đến khai hoang và mở rộng ruộng muối. Đến nay, các hộ dân canh tác trên diện tích gần 400 ha ruộng, mỗi năm cho sản lượng 17.000 - 20.000 tấn, trở thành vùng muối quan trọng của TP. HCM.

Là người đứng đầu HTX Nông nghiệp Du lịch Dịch vụ Thương mại Thiềng Liềng, chị Nguyễn Thị Bạch Tuyết luôn trăn trở để nâng cao giá trị của hạt muối Thiềng Liềng, giúp cho cuộc sống của bà con diêm dân phát triển, ổn định hơn. Sau thời gian mày mò, thử nghiệm, chị đã sản xuất ra các sản phẩm muối ớt, muối tôm, muối tiêu và muối thảo dược. Đây là các sản phẩm đặc trưng từ tài nguyên bản địa đã được công nhận đạt chuẩn OCOP 3 sao. Hiện HTX Nông nghiệp Du lịch Dịch vụ Thương mại Thiềng Liềng ở ấp Thiềng Liềng mỗi năm giải quyết việc làm thường xuyên cho gần 200 lao động.

Hiện nay, Thiềng Liềng đã sở hữu 4 sản phẩm đạt chuẩn OCOP 3 sao gồm: muối tôm, muối tiêu, muối ớt và muối chấm hải sản. Không dừng lại ở đó, Hợp tác xã đang tiếp tục nghiên cứu phát triển thêm các dòng sản phẩm mới như muối thảo dược, muối cá cơm, muối non..., vừa đa dạng hóa quà tặng cho du khách, vừa giúp diêm dân ổn định sinh kế bền vững thay vì chỉ bán muối thô cho thương lái.

Điều khác biệt so với nơi khác là hạt muối Thiềng Liềng được sáng tạo, chế biến thành muối thảo dược dùng để ngâm chân, làm đẹp, chăm sóc sức khỏe. Nhiều du khách đến ấp Thiềng Liềng đã mua với số lượng lớn các túi muối thảo dược về để sử dụng hoặc làm món quà biếu, tặng làm quà cho người thân, từ đó thêm thấu hiểu và trân trọng giá trị lao động của con người nơi đây. Đến với Thiềng Liềng, du khách không chỉ được tận mắt chứng kiến quy trình làm muối, thu hoạch muối mà còn có thể trải nghiệm dịch vụ ngâm chân thư giãn bằng muối kết hợp thảo mộc gia truyền tại quán “Hộ Năm Tuyết”.

Với hương vị đặc trưng riêng, muối Thiềng Liềng đã được nhiều người tiêu dùng ưu tiên lựa chọn và đánh giá cao về chất lượng sản phẩm muối OCOP, giá trị hạt muối nâng lên, thị trường tiêu thụ mở rộng. Minh chứng là hiện nay, muối Thiềng Liềng không chỉ có mặt ở các chợ, siêu thị trong nước như siêu thị Big C, Co.opmart, Satra, Lotte Mart, VinMart…với nhiều sản phẩm phong phú như: muối tôm, muối tiêu, muối ớt và muối chấm hải sản,. Điều đó cho thấy, muối Thiềng Liềng đã khẳng định được thương hiệu và có một vị trí nhất định trên thị trường trong và ngoài nước.

Giờ đây, xã đảo Thạnh An khoác lên mình một chiếc áo mới với những con đường khang trang, đời sống kinh tế, thu nhập của người dân được nâng lên. Tất cả một phần nhờ hạt muối mang lại. Với tiềm năng sẵn có, xã đảo Thạnh An cần đẩy mạnh quảng bá sản phẩm muối bằng cách phát triển du lịch. Đem nghề muối và lấy hạt muối Thiềng Liềng làm du lịch là chuyện hoàn toàn đúng đắn và phát huy hiệu quả.