Phương thức xuất khẩu truyền thống bộc lộ giới hạn

Năm 2025 khép lại với nhiều dấu ấn tích cực khi tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam lập kỷ lục mới, vượt mốc 930 tỷ USD. Theo số liệu của Cục Hải quan (Bộ Tài chính), mức này tăng khoảng 17% so với năm 2024. Việt Nam đã xuất siêu năm thứ 10 liên tiếp với giá trị khoảng 22 tỷ USD và chính thức ghi danh vào nhóm 15 cường quốc thương mại hàng đầu thế giới. Xuất khẩu sang các thị trường đã ký kết hiệp định thương mại tự do như CPTPP, EVFTA và UKVFTA tiếp tục phục hồi tích cực, cho thấy hiệu quả của mạng lưới FTA mà Việt Nam đã dày công xây dựng.

Tuy nhiên, trong bối cảnh thương mại toàn cầu biến động nhanh, phương thức xuất khẩu truyền thống đang dần bộc lộ nhiều giới hạn. Các chuyên gia nhận định rằng trước đây, doanh nghiệp chỉ cần xuất khẩu được vào một vài thị trường đã có thể tạm hài lòng về đầu ra. Nhưng khi các thị trường truyền thống ngày càng tiềm ẩn rủi ro, việc đa dạng hóa thị trường và tiếp cận trực tiếp hệ thống phân phối quốc tế đã trở thành yêu cầu sống còn. Các chuỗi bán lẻ quốc tế hiện nay không chỉ mua sản phẩm đơn thuần mà còn “mua” cả quy trình vận hành cùng tính ổn định của chuỗi cung ứng, từ đó đòi hỏi doanh nghiệp phải có sự thay đổi tư duy mạnh mẽ.

Ông Tạ Hoàng Linh, Chánh Văn phòng Ban Chỉ đạo liên ngành hội nhập quốc tế về kinh tế, chia sẻ rằng trước đây nhiều doanh nghiệp chỉ cần xuất khẩu được vào một vài thị trường đã có thể tạm hài lòng về đầu ra. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh khi các thị trường truyền thống dần tiềm ẩn rủi ro thì việc đa dạng hóa thị trường và tiếp cận trực tiếp hệ thống phân phối quốc tế đã trở thành yêu cầu sống còn đối với sự phát triển của mỗi đơn vị sản xuất hiện nay.

Bà Nguyễn Thị Hoàng Thuý, Vụ trưởng, Trưởng Cơ quan Thương vụ Việt Nam tại Thuỵ Điển kiêm nhiệm thị trường Bắc Âu, cho rằng Việt Nam không nên chỉ xoay xở chuyển đổi thị trường xuất khẩu. Theo bà, doanh nghiệp cần tái định vị vai trò trong chuỗi giá trị toàn cầu bằng cách chuyển sang xuất khẩu linh kiện, vải dệt hoặc bán thành phẩm cho các trung tâm sản xuất khác như Ba Lan hay Ấn Độ, qua đó vừa giữ được dòng đơn hàng, vừa giảm chi phí tiếp thị.

Đại diện AMH Trading London cho biết nhu cầu tiêu dùng tại Anh và châu Âu hiện đang phục hồi mạnh mẽ sau những giai đoạn biến động. Vị đại diện này khẳng định các hệ thống phân phối đang mong muốn tìm kiếm những sản phẩm sáng tạo, thân thiện với môi trường, vốn là lĩnh vực mà nhiều doanh nghiệp Việt Nam đang có lợi thế lớn để khai thác và mở rộng thị phần tại khu vực này trong thời gian tới.

Tái cấu trúc sản xuất để hàng Việt đứng vững bền vững

Bước sang năm 2026, Bộ Công Thương ưu tiên triển khai hiệu quả Đề án thúc đẩy doanh nghiệp Việt Nam tham gia trực tiếp vào hệ thống phân phối nước ngoài đến năm 2030. Trọng tâm là tổ chức các chuỗi sự kiện kết nối cung ứng quốc tế và Tuần hàng Việt Nam tại các thị trường trọng điểm. Mục tiêu đặt ra là giúp doanh nghiệp chủ động tổ chức chuỗi cung ứng và trực tiếp đáp ứng các tiêu chuẩn vận hành của chuỗi bán lẻ hiện đại, thay vì chỉ xuất khẩu qua trung gian, từ đó nâng cao giá trị gia tăng và vị thế thương hiệu quốc gia.

Sự kiện Viet Nam International Sourcing 2025 đã ghi nhận mức độ quan tâm lớn với sự tham gia của hơn 450 kênh phân phối và nhà nhập khẩu uy tín đến từ hơn 60 quốc gia và vùng lãnh thổ, cùng khoảng 400 doanh nghiệp Việt Nam. Không chỉ có đối tác từ các thị trường truyền thống, sự kiện còn thu hút nhiều nhà nhập khẩu đến từ Trung Đông, Mỹ La tinh và Đông Âu. Đây là minh chứng rõ nét cho thấy việc kết nối trực tiếp giữa nhà sản xuất trong nước với các tập đoàn phân phối quốc tế đang mang lại những hiệu quả ngày càng cụ thể và thiết thực.

Ông Vũ Anh Sơn, Tham tán thương mại thuộc Thương vụ Việt Nam tại Pháp, nhận định rằng việc đưa hàng Việt vào hệ thống phân phối nước ngoài hiện nay không còn là hoạt động xúc tiến đơn thuần. Theo ông, đây là một cấu phần quan trọng trong chiến lược tái cấu trúc sản xuất và xuất khẩu, với quy trình ba bước chặt chẽ từ xác định thị trường, chuẩn hóa đầu vào đến tạo thị trường thông qua truyền thông, nhằm hình thành thói quen tiêu dùng lâu dài đối với hàng Việt.

Ông Đỗ Ngọc Hưng, Tham tán thương mại, Trưởng Cơ quan Thương vụ Việt Nam tại Hoa Kỳ, chia sẻ rằng đơn vị đã tập trung xúc tiến xuất khẩu các mặt hàng thế mạnh có giá trị gia tăng cao. Theo ông, các đoàn doanh nghiệp Việt Nam đã được kết nối trực tiếp với những tập đoàn lớn như Walmart, Costco và Amazon để từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng của thị trường này, đồng thời hạn chế tối đa việc xuất khẩu các loại nguyên liệu thô.

Số liệu từ Walmart cho thấy giao dịch thương mại điện tử hằng năm giữa tập đoàn này và thị trường Việt Nam đạt hơn 2 tỷ USD, qua đó khẳng định dư địa rất lớn nếu doanh nghiệp tiếp cận hiệu quả các kênh phân phối hiện đại. Thương mại điện tử xuyên biên giới đang nổi lên như một “lối vào mềm”, giúp hàng Việt tiếp cận trực tiếp người tiêu dùng quốc tế. Các nền tảng số cũng cung cấp cơ sở thực tiễn để các tập đoàn bán lẻ đánh giá năng lực nhà cung ứng thông qua dữ liệu bán hàng và phản hồi thị trường, trước khi quyết định mở rộng hợp tác chính thức.