Nhận diện thách thức từ thị trường khắt khe

Tại Diễn đàn Doanh nghiệp Việt Nam - Nhật Bản 2026 ở Hà Nội, các chuyên gia nhận định Nhật Bản hiện là nền kinh tế lớn thứ tư thế giới, với quy mô GDP khoảng 4,2 nghìn tỷ USD, dân số hơn 123 triệu người và thu nhập bình quân đầu người duy trì ở mức cao, khoảng 34.000 USD/năm. Không chỉ sở hữu sức mua lớn, Nhật Bản còn có môi trường kinh doanh minh bạch, hệ thống pháp luật ổn định và là một trong những thị trường có tiêu chuẩn chất lượng khắt khe hàng đầu thế giới.

Chia sẻ tại Diễn đàn, ông Tạ Đức Minh - Tham tán Thương mại, Đại sứ quán Việt Nam tại Nhật Bản cho rằng, Nhật Bản luôn là một trong những đối tác kinh tế, thương mại và đầu tư quan trọng hàng đầu của Việt Nam. Hợp tác giữa hai nước không chỉ dừng lại ở hoạt động giao thương mà đã mở rộng sang đầu tư, chuyển giao công nghệ, đào tạo nguồn nhân lực, hợp tác giữa các địa phương và phát triển chuỗi cung ứng.

Tuy nhiên, để xuất khẩu thành công và bền vững tại thị trường này, doanh nghiệp phải đối mặt với nhiều rào cản và áp lực từ hệ thống tiêu chuẩn nghiêm ngặt. Trước hết là xu hướng tiêu dùng xanh, khi người dân ngày càng quan tâm và sẵn sàng chi trả cho những sản phẩm thân thiện với môi trường, sử dụng bao bì dễ tái chế, có quy trình sản xuất giảm phát thải carbon và đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe về môi trường.

Xu hướng thứ hai là các sản phẩm liên quan đến sức khỏe. Với cơ cấu dân số già, người tiêu dùng Nhật Bản ngày càng quan tâm đến thực phẩm hữu cơ, thực phẩm tốt cho sức khỏe, sản phẩm ít đường, ít muối, có nguồn gốc tự nhiên và khả năng truy xuất nguồn gốc rõ ràng. Bên cạnh đó, sự phát triển của các nền tảng mua sắm trực tuyến cũng mở thêm cơ hội để doanh nghiệp tiếp cận người tiêu dùng. “Các nền tảng mua sắm trực tuyến như Amazon và Rakuten Shopping đang trở thành kênh tiêu dùng quan trọng. Đây là cầu nối mở ra cơ hội để doanh nghiệp Việt Nam có thể tiếp cận trực tiếp người tiêu dùng, cắt giảm các khâu trung gian”, ông Tạ Đức Minh chia sẻ.

Chiến lược vững chắc để chinh phục đối tác

Để giải quyết hiệu quả những thách thức và rào cản nêu trên, doanh nghiệp cần chủ động nắm bắt các xu hướng thương mại mới nhằm xây dựng chiến lược dài hạn. Trước hết, sự phát triển của các nền tảng mua sắm trực tuyến đang mở thêm cơ hội tiếp cận người tiêu dùng. Bên cạnh đó, thấu hiểu cấu trúc cung - cầu cũng là giải pháp trọng tâm, khi Nhật Bản là quốc gia có tỷ lệ tự cung cấp lương thực thấp, khoảng 38%. Do đó, mỗi năm nước này phải nhập khẩu một lượng lớn nông sản, thủy sản và thực phẩm để đáp ứng nhu cầu trong nước, tạo ra dư địa đáng kể cho hàng hóa Việt Nam.

Trong lĩnh vực nông sản, nhiều sản phẩm của Việt Nam như cà phê, quế, chuối, xoài, thanh long và nhãn đã từng bước tạo dựng chỗ đứng, trong khi các sản phẩm mới như sầu riêng đông lạnh hay sản phẩm chế biến sâu từ trái cây cũng có tiềm năng tăng trưởng nếu doanh nghiệp kiểm soát tốt các yêu cầu kỹ thuật. Với ngành thủy sản, tôm Việt Nam trong nhiều năm nằm trong nhóm những nguồn cung quan trọng, bên cạnh cá ngừ, mực, bạch tuộc, cua và nhiều sản phẩm khác còn dư địa mở rộng thị phần.

Cơ hội hợp tác cũng mở rộng sang lĩnh vực công nghiệp, nơi xu hướng già hóa dân số và yêu cầu đa dạng hóa chuỗi cung ứng đang thúc đẩy các doanh nghiệp Nhật Bản tìm kiếm đối tác tại Việt Nam trong các lĩnh vực cơ khí chính xác, linh kiện điện tử, công nghiệp hỗ trợ, thiết bị y tế, vật liệu xây dựng tiên tiến và các sản phẩm công nghiệp khác. Tuy nhiên, đi cùng cơ hội lớn là những yêu cầu nghiêm ngặt, khiến đây trở thành một trong những thị trường khó tính nhất thế giới. Từ kinh nghiệm thực tế làm việc với thị trường, ông Tạ Đức Minh lưu ý doanh nghiệp cần đặc biệt quan tâm đến chất lượng sản phẩm. Người tiêu dùng và đối tác có thể chấp nhận mức giá cao, nhưng không chấp nhận chất lượng sản phẩm thay đổi giữa các lô hàng.

Cùng với đó, tuân thủ các quy định về an toàn thực phẩm, kiểm dịch động thực vật, tiêu chuẩn kỹ thuật và truy xuất nguồn gốc là yêu cầu bắt buộc. Chỉ một sai sót trong quá trình này cũng có thể ảnh hưởng lớn đến hoạt động xuất khẩu của doanh nghiệp. Một vấn đề khác cần được quan tâm là đầu tư cho bao bì và thương hiệu. Thực tế, nhiều sản phẩm Việt Nam có chất lượng tốt nhưng chưa tạo được ấn tượng trên kệ hàng do thiết kế bao bì còn đơn giản hoặc chưa phù hợp với thị hiếu và yêu cầu thẩm mỹ của người tiêu dùng.

Không chỉ dừng lại ở việc đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật, doanh nghiệp cũng cần chú trọng cách thức đưa sản phẩm đến tay người tiêu dùng và xây dựng hình ảnh phù hợp với thị trường Nhật Bản. Bao bì, thương hiệu và khả năng truyền tải giá trị sản phẩm vì thế cần được đầu tư đồng bộ, qua đó nâng cao khả năng cạnh tranh và tạo dấu ấn trên thị trường. Đây cũng là yếu tố giúp doanh nghiệp chuyển từ việc đáp ứng yêu cầu xuất khẩu sang từng bước xây dựng vị thế và giá trị riêng cho sản phẩm Việt Nam.

Bên cạnh việc tận dụng dư địa thị trường, giải pháp sống còn để chinh phục đối tác đòi hỏi sự cam kết tuyệt đối về uy tín và sự kiên trì. Nhấn mạnh nguyên tắc này, ông Tạ Đức Minh khẳng định: “Nhật Bản không phải là thị trường thích hợp cho những ai muốn ăn xổi, muốn có kết quả ngay lập tức. Quá trình tiếp cận có thể mất nhiều thời gian. Nhưng khi đã xây dựng được niềm tin với đối tác Nhật Bản, quan hệ hợp tác sẽ rất bền vững”. Do đó, doanh nghiệp muốn chinh phục thị trường này cần có chiến lược dài hạn và sự kiên trì, bởi đáp ứng tiêu chuẩn, duy trì chất lượng ổn định, đầu tư cho thương hiệu và giữ vững uy tín không chỉ là điều kiện để tiếp cận thị trường mà còn là nền tảng xây dựng quan hệ hợp tác lâu dài với các đối tác.

Khép lại những định hướng chiến lược quan trọng nhằm giải quyết hiệu quả bài toán xuất khẩu, Tham tán Thương mại Tạ Đức Minh nhấn mạnh rằng các doanh nghiệp cần đặc biệt chú trọng những nội dung cốt lõi sau: duy trì chất lượng sản phẩm ổn định giữa các lô hàng; tuân thủ nghiêm các quy định pháp lý về an toàn thực phẩm, kiểm dịch, tiêu chuẩn kỹ thuật và truy xuất nguồn gốc; đầu tư bài bản vào bao bì và xây dựng thương hiệu phù hợp với thị trường; giữ chữ tín trong giao hàng, bảo đảm đúng thời gian, đúng số lượng và đúng cam kết; đồng thời xây dựng chiến lược dài hạn, kiên trì đầu tư để tạo dựng niềm tin vững chắc với đối tác.