Lợi ích kép từ việc phát hiện sớm và điều trị kịp thời

Theo dự thảo, 7 bệnh ung thư được đưa vào danh mục đề xuất thanh toán chi phí khám sàng lọc bao gồm: ung thư cổ tử cung, ung thư vú, ung thư phổi, ung thư tiền liệt tuyến, ung thư đại trực tràng, ung thư dạ dày và ung thư gan. Bên cạnh đó, viêm gan B và viêm gan C cũng được đưa vào nhóm bệnh ưu tiên sàng lọc, chẩn đoán sớm.

Thực tế cho thấy, ung thư đang tạo ra một gánh nặng rất lớn lên hệ thống y tế nước ta. Trung bình mỗi năm, Việt Nam ghi nhận khoảng 180.000 ca mắc ung thư mới và hơn 120.000 ca tử vong. Hiện tại, cả nước đang có khoảng 350.000 người phải sống chung với căn bệnh này. Trong đó, ung thư vú đang đứng đầu về tỷ lệ mắc mới cũng như tử vong, theo sau là ung thư gan và ung thư phổi.

Trong năm 2023, Quỹ BHYT đã phải chi ra 6.186 tỷ đồng cho 6 nhóm bệnh ung thư thường gặp nhất (gồm vú, phổi, gan, đại tràng, dạ dày, tiền liệt tuyến). Việc chẩn đoán và điều trị sớm sẽ mang lại giá trị kinh tế vô cùng lớn nhờ giảm được chi phí điều trị ở giai đoạn muộn, vốn đòi hỏi thuốc đặc trị và kỹ thuật cao. Điển hình như với bệnh ung thư cổ tử cung, chi phí điều trị trung bình mỗi năm ở giai đoạn I là 89,8 triệu đồng, trong khi từ giai đoạn II đến giai đoạn IV dao động từ 136,8 triệu đến 138,4 triệu đồng/năm. Như vậy, nếu phát hiện bệnh ở giai đoạn sớm, người bệnh có thể tiết kiệm được từ 47 đến 48,6 triệu đồng/năm. Tương tự, nếu phát hiện sớm ung thư vú, người bệnh sẽ tiết kiệm được từ 7,9 triệu đến 18,3 triệu đồng/năm so với khi phát hiện ở các giai đoạn muộn.

Khi tham gia sàng lọc, nếu kết quả nghi ngờ hoặc xác định mắc bệnh, người tham gia BHYT sẽ tiếp tục được thanh toán chi phí khám, chữa bệnh theo các quy định hiện hành. Điều này tạo thành một chuỗi chăm sóc y tế toàn diện từ khâu phát hiện sớm, chẩn đoán cho đến điều trị.

Lộ trình chi trả bám sát khả năng cân đối quỹ

Chính sách mới này không đồng nghĩa với việc mọi người tham gia BHYT đều được khám sàng lọc miễn phí ngay lập tức cho toàn bộ các bệnh ung thư nói trên. Việc thanh toán sẽ được thực hiện theo từng nhóm đối tượng, từng loại bệnh và từng giai đoạn cụ thể, phụ thuộc vào lộ trình triển khai cũng như khả năng cân đối của Quỹ BHYT.

Cụ thể, lộ trình được Bộ Y tế đề xuất như sau:

Từ ngày 1/7/2027: Thực hiện thanh toán chi phí khám sức khoẻ định kỳ cho một số đối tượng ưu tiên (mức thanh toán tối đa bằng 15% mức lương cơ sở) và thanh toán chi phí sàng lọc viêm gan B, C lồng ghép trong hoạt động khám sức khoẻ định kỳ. Đồng thời, BHYT dự kiến thanh toán chi phí điều trị dinh dưỡng cho trẻ mắc bệnh động kinh kháng trị, trẻ dưới 6 tuổi suy dinh dưỡng cấp tính và trẻ sơ sinh sinh non, nhẹ cân.

Từ ngày 1/1/2028: Bắt đầu triển khai thanh toán đối với chi phí quản lý bệnh mạn tính cùng một số dịch vụ phòng bệnh khác.

Từ ngày 1/7/2028: Bắt đầu thực hiện thí điểm thanh toán chi phí sàng lọc đối với bệnh ung thư cổ tử cung.

Từ ngày 1/1/2030: Chính thức thực hiện thanh toán đối với ung thư cổ tử cung. Cũng từ thời điểm này, việc thanh toán đối với ung thư vú, ung thư phổi, ung thư tuyến tiền liệt, ung thư đại trực tràng, tăng huyết áp và đái tháo đường sẽ được triển khai theo lộ trình do Bộ Y tế quy định. Riêng ung thư dạ dày và ung thư gan hiện tại chưa được ấn định thời điểm cụ thể, việc triển khai sẽ phụ thuộc vào lộ trình và khả năng cân đối quỹ.

Bộ trưởng Bộ Y tế sẽ là người quy định cụ thể các nội dung về quy trình chuyên môn, đối tượng được sàng lọc, danh mục dịch vụ kỹ thuật, thuốc, thiết bị y tế, cũng như tỷ lệ và mức thanh toán.

Nguồn lực tài chính và định hướng bao phủ toàn dân

Theo quy định tại dự thảo, Quỹ BHYT sẽ thanh toán chi phí trong phạm vi quyền lợi và mức hưởng của người tham gia, bao gồm các chi phí: khám bệnh, xét nghiệm, dịch vụ kỹ thuật cận lâm sàng, chi phí thuốc, thiết bị y tế, máu, vật tư, hóa chất và các chi phí liên quan khác dùng trong khám sàng lọc, chẩn đoán sớm và điều trị dự phòng.

Trong trường hợp Quỹ BHYT chưa đủ khả năng cân đối để chi trả cho các hoạt động khám sức khỏe định kỳ và khám sàng lọc theo lộ trình, Bộ Tài chính sẽ chủ trì, phối hợp cùng Bộ Y tế báo cáo Chính phủ nhằm cấp từ nguồn ngân sách nhà nước để bổ sung cho phần kinh phí còn thiếu. Nguồn kinh phí khám sức khỏe định kỳ và sàng lọc miễn phí được ngân sách nhà nước chi trả sẽ được gửi vào Quỹ BHYT nhưng được hạch toán riêng so với nguồn của quỹ.

Đề xuất mở rộng phạm vi chi trả của BHYT được đưa ra trong bối cảnh tỷ lệ bao phủ bảo hiểm tại Việt Nam đang tăng mạnh. Theo thống kê của Bảo hiểm xã hội Việt Nam, tính đến hết tháng 6/2026, cả nước đã có khoảng 99,1 triệu người tham gia BHYT, tương đương 96,91% dân số. Việt Nam đang hướng tới mục tiêu đạt bao phủ BHYT toàn dân vào năm 2030. Việc mở rộng quyền lợi, chuyển dịch từ chỉ tập trung điều trị sang tăng cường phòng bệnh và phát hiện sớm là một bước thay đổi đáng chú ý trong cách sử dụng nguồn lực BHYT, hướng tới mục tiêu giảm gánh nặng chi phí khi bệnh trở nặng và tăng cơ hội điều trị cho người bệnh.