Nhằm giải quyết triệt để tình trạng phân mảnh thông tin, Bộ Y tế đang đệ trình Bộ Tư pháp thẩm định báo cáo đánh giá tác động chính sách (sửa đổi, bổ sung Điều 113 Luật Khám bệnh, chữa bệnh) với các trụ cột cải cách đột phá nhằm minh bạch hóa thị trường.

Quản lý xuyên suốt vòng đời trên nền tảng số

Đặc thù của thiết bị y tế không giống với các loại hàng hóa thông thường. Sự đa dạng về chủng loại, cấu hình, công nghệ và mức độ rủi ro đòi hỏi quá trình giám sát không thể chỉ dừng lại ở khâu cấp số lưu hành hay hoạt động mua sắm ban đầu. Thay vào đó, một sản phẩm cần được theo dõi sát sao trong suốt vòng đời: từ lúc đăng ký, nhập khẩu, lưu thông, cho đến khi đưa vào sử dụng, bảo hành, bảo trì, hiệu chuẩn và xử lý rủi ro thu hồi.

Hiện tại, mặc dù 100% dịch vụ công trực tuyến trong lĩnh vực này đã được cung cấp toàn trình, nhưng hệ thống dữ liệu lại chưa được liên thông đầy đủ. Việc tra cứu thông tin về nguồn gốc lưu hành, đầu mối phân phối chính thức hay vị trí sử dụng của một thiết bị cụ thể khi xảy ra sự cố vẫn còn gặp nhiều rào cản. Chính vì vậy, trọng tâm của chính sách mới là xây dựng một cơ sở dữ liệu đồng bộ. Cơ quan quản lý yêu cầu các chủ sở hữu số lưu hành phải công khai và liên tục cập nhật danh sách đại lý, cơ sở phân phối được ủy quyền hoặc chỉ định. Giải pháp này không chỉ tối ưu hóa khả năng truy xuất nguồn gốc mà còn nâng cao năng lực phản ứng của cơ sở y tế khi cần phát đi các cảnh báo an toàn.

Minh bạch cơ chế giá và tinh gọn chuỗi cung ứng

Việc định giá thiết bị y tế lâu nay vẫn là một "điểm nghẽn" phức tạp. Việc thu thập một lượng lớn dữ liệu kê khai giá không đồng nghĩa với việc có thể dễ dàng so sánh mức độ đắt rẻ. Hai thiết bị cùng tên hoặc cùng model có thể chênh lệch giá rất lớn do sự khác biệt về cấu hình, phụ kiện, phần mềm đi kèm, cũng như các điều kiện thương mại và dịch vụ đào tạo kỹ thuật. Hơn thế nữa, thị trường hiện đang thiếu vắng dữ liệu chuẩn hóa về số lượng các tầng phân phối, chi phí phát sinh và biên độ lợi nhuận thực tế ở từng khâu.

Để phá vỡ rào cản này, Bộ Y tế đề xuất chuyển từ cơ chế Nhà nước trực tiếp phê duyệt giá sang việc để doanh nghiệp tự xác định và công bố giá bán tối đa. Các chủ thể kinh doanh sẽ phải chịu trách nhiệm công khai thông tin về mức chênh lệch hoặc lợi nhuận dự kiến. Về phía Nhà nước, vai trò quản lý sẽ chuyển dịch sang khâu hậu kiểm, khai thác dữ liệu và giám sát thị trường, song song với việc duy trì cơ chế đàm phán giá có chọn lọc đối với các nhóm thiết bị đặc thù.

Bên cạnh đó, việc tái cấu trúc chuỗi cung ứng theo hướng tinh gọn cũng được đặt lên hàng đầu. Các chính sách mới sẽ khuyến khích nhà sản xuất trực tiếp tham gia phân phối và mở rộng hành lang pháp lý để cơ sở y tế có thể mua, nhập khẩu trực tiếp từ các hãng nước ngoài có văn phòng đại diện tại Việt Nam. Mục tiêu cốt lõi là loại bỏ các tầng lớp trung gian không tạo ra giá trị thặng dư tương xứng, giúp tiết giảm chi phí hạ giá thành nhưng vẫn đảm bảo duy trì các nhà phân phối cung cấp dịch vụ kỹ thuật chuyên sâu. Quá trình chuyển đổi này sẽ được triển khai theo lộ trình bài bản, phù hợp với năng lực của các bên và đi kèm với sự chuẩn bị kỹ lưỡng về hạ tầng dữ liệu cũng như nguồn nhân lực.