Bộ Y tế đề xuất cho phép người vợ sử dụng tinh trùng của người chồng đã qua đời hoặc nhận phôi của chính hai vợ chồng để sinh con bằng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản nếu có nguyện vọng. Nội dung này được cập nhật trong dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác ngày 6/10.

Đề xuất cho phép sử dụng tinh trùng của chồng đã qua đời

Theo dự thảo, người vợ có thể nhận tinh trùng của người chồng đã qua đời để thực hiện kỹ thuật hỗ trợ sinh sản. Trường hợp hai vợ chồng đã tạo phôi nhưng còn phôi chưa sử dụng, người vợ cũng có thể nhận phôi của chính hai vợ chồng để tiếp tục điều trị và sinh con nếu có nguyện vọng.

Dự thảo đồng thời đề cập trường hợp người chồng được xác định chết não hoặc chết tuần hoàn. Sau khi tình trạng này được xác định, người vợ có thể nhận tinh trùng của chồng để thực hiện thụ tinh trong ống nghiệm (IVF).

Như vậy, dự thảo phân định cả trường hợp người chồng đã qua đời và trường hợp chết não, chết tuần hoàn. Điểm chung là việc sử dụng tinh trùng phải xuất phát từ nguyện vọng của người vợ.

Các quy định này được đưa vào nhóm điều khoản về điều kiện đối với người hiến, lấy và nhận tinh trùng, noãn, phôi. Điều kiện, hồ sơ, trình tự và thủ tục thực hiện sẽ tiếp tục được Chính phủ quy định.

Vấn đề "sử dụng tinh trùng của người đã qua đời để sinh con" từng gây nhiều tranh luận tại Việt Nam. Năm 2019, một gia đình từng đề nghị bệnh viện lấy tinh trùng của người con trai 28 tuổi qua đời đột ngột để lưu trữ. Theo các chuyên gia, về mặt kỹ thuật, tinh trùng vẫn có thể được lấy trong khoảng 24-36 giờ sau khi người bệnh qua đời.

Tuy nhiên, tại thời điểm đó, pháp luật chưa cho phép người thân sử dụng tinh trùng của người đã chết để sinh con. Một số gia đình có mẫu tinh trùng của người chồng đã qua đời cũng từng đề nghị nhận lại mẫu lưu trữ để sinh con nhưng chưa được chấp thuận. Những trường hợp này đặt ra nhiều vấn đề liên quan đến quyền sinh sản, quyền con người và ranh giới pháp lý trong sử dụng vật liệu sinh sản sau khi chết.

Dự thảo Luật mới của Bộ Y tế nhằm luật hóa vấn đề này. 

Quy định về hiến, nhận tinh trùng, noãn và phôi

Ngoài trường hợp người chồng qua đời, dự thảo Luật còn đề xuất quy định rõ hơn về việc hiến, nhận tinh trùng, noãn và phôi trong kỹ thuật hỗ trợ sinh sản.

Việc hiến, nhận phải thực hiện tại cơ sở được phép lưu giữ các loại vật liệu này. Nam từ đủ 20 tuổi trở lên được hiến tinh trùng, nữ từ đủ 18 tuổi trở lên được hiến noãn. Các cặp vợ chồng có phôi dư nhưng không còn nhu cầu sử dụng cũng có thể hiến số phôi này.

Đối với người nhận, dự thảo yêu cầu phải đủ sức khỏe và được tư vấn độc lập. Tinh trùng, noãn, phôi hiến chỉ được sử dụng cho một phụ nữ hoặc một cặp vợ chồng để sinh con.

Việc hiến và nhận tinh trùng, noãn, phôi được thực hiện theo nguyên tắc vô danh giữa người hiến và người nhận. Người vợ trong cặp vợ chồng đang điều trị vô sinh có thể nhận noãn hoặc tinh trùng. Phụ nữ độc thân được nhận tinh trùng hoặc phôi để sinh con.

Quy định về quyền nhận tinh trùng, phôi của phụ nữ độc thân cũng đã được đặt ra trong Nghị định 207/2025 về sinh con bằng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản và điều kiện mang thai hộ vì mục đích nhân đạo, có hiệu lực từ ngày 1/10/2025.

Trước đó, Nghị định 10/2015 quy định phụ nữ độc thân có thể sinh con bằng kỹ thuật thụ tinh trong ống nghiệm khi có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa. Quy định tại Nghị định 207/2025 chuyển theo hướng cho phép phụ nữ độc thân tiếp cận kỹ thuật hỗ trợ sinh sản theo nhu cầu và điều kiện pháp luật quy định.

Dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác hiện tiếp tục được Bộ Y tế hoàn thiện trước khi trình cấp có thẩm quyền xem xét. Các quy định về việc lấy, lưu trữ và sử dụng tinh trùng của người đã qua đời sẽ còn phụ thuộc vào nội dung cuối cùng được thông qua cũng như các quy định hướng dẫn thi hành.