Bài toán phát triển từ vùng nguyên liệu thô

Theo báo Đà Nẵng, trong không gian phát triển mới của thành phố, dược liệu bản địa được xác định là một trong những trụ cột quan trọng để bứt phá kinh tế nông thôn, miền núi. Thành phố đang nỗ lực khơi thông dòng chảy đầu tư, hình thành chuỗi giá trị khép kín từ khâu bảo tồn nguồn gen, chọn tạo giống đến chiết xuất, chế biến sâu nhằm đưa thương hiệu dược liệu vươn tầm. Nhận diện được tiềm năng to lớn từ “quốc bảo” sâm Ngọc Linh và các loại thảo dược quý, nhiều doanh nghiệp đã mạnh dạn đầu tư hạ tầng sản xuất hiện đại ngay trên địa bàn thành phố.

Tại Khu công nghiệp Tam Thăng, Công ty TNHH Sâm Sâm đã xây dựng nhà máy chế biến dược liệu quy mô 5ha, trở thành mắt xích quan trọng trong chuỗi liên kết. Ông Nguyễn Đức Lực, Chủ tịch HĐQT Công ty TNHH Sâm Sâm cho biết, doanh nghiệp hiện sở hữu danh mục 8 sản phẩm thực phẩm bảo vệ sức khỏe từ sâm Ngọc Linh, trong đó nổi bật có một sản phẩm đạt chứng nhận OCOP 5 sao và hai sản phẩm đạt 3 sao. Dù sâm tươi có giá trị kinh tế rất cao nhưng khả năng tiếp cận thị trường đại chúng còn hạn chế. Do đó, việc phát triển các dòng sản phẩm dạng viên, nước uống đóng gói… không chỉ giúp chuẩn hóa liều lượng, kiểm soát chất lượng theo tiêu chuẩn GMP mà còn kéo dài thời gian bảo quản, đáp ứng nhu cầu đa dạng của người dùng.

Hiện nay, Sâm Sâm đang vận hành quy trình khép kín với vùng trồng rộng 20ha, đảm bảo nguồn cung ổn định cho nhà máy. Nhấn mạnh thêm về hướng đi công nghệ, ông Lực khẳng định: “Đầu tư ứng dụng khoa học - công nghệ vào chế biến sâu là bước đi tất yếu để gia tăng giá trị nguyên liệu. Thay vì chỉ bán sâm tươi, chúng tôi tập trung vào các sản phẩm có hàm lượng công nghệ cao để mở rộng thị phần”.

Cùng chung định hướng đó, Công ty TNHH Triết Minh (Trimico) đã tiên phong đặt nhà máy tại Khu công nghiệp Chợ Lò, xã Chiên Đàn. Với quy trình đạt chuẩn ISO trên diện tích gần 7.600m2, Trimico đã hình thành mô hình “rừng trồng - khai thác - sản xuất - phân phối”. Bàn về các dòng sản phẩm ứng dụng, bà Ung Như Thảo An, Trưởng phòng Marketing của Trimico cho biết, đơn vị hiện có hơn 50 dòng sản phẩm chế biến chuyên sâu như thạch sâm, trà sâm, viên ngậm và rượu sâm. Đặc biệt, doanh nghiệp đang hướng đến phát triển các combo quà tặng sức khỏe phục vụ du khách, biến dược liệu thành một sản phẩm du lịch đặc trưng của vùng đất Quảng Đà.

Sức hút của ngành dược liệu Đà Nẵng còn được minh chứng qua sự ưu tiên đầu tư của các tập đoàn lớn. Mới đây, Sở Tài chính thông báo tiếp nhận hồ sơ đề nghị chấp thuận chủ trương đầu tư và nhà đầu tư đối với Dự án trồng sâm Ngọc Linh và dược liệu tập trung quy mô lớn - ứng dụng công nghệ cao tại xã Trà Linh và Trà Tập do Công ty CP Nông nghiệp Trường Hải (THACO AGRI) đề xuất với quy mô khoảng 1.206ha, thời hạn hoạt động 50 năm nhằm hình thành khu sản xuất, chế biến nông sản tập trung quy mô lớn, đồng bộ về kết cấu hạ tầng dùng chung.

Giải pháp kiến tạo hệ sinh thái dược liệu

Trong khi doanh nghiệp tập trung vào công nghệ chế biến, các địa phương miền núi lại đóng vai trò là vùng nguyên liệu, nơi bảo tồn và phát triển nguồn gen quý. Xã Trà Linh với diện tích tự nhiên hơn 15.819ha là trung tâm của vùng sâm Ngọc Linh. Cung cấp thông tin chi tiết về thực trạng địa phương, ông Lê Duy Quang, Phó Chủ tịch UBND xã Trà Linh cho hay, diện tích sâm thực tế tại địa phương đã vượt con số 2.000ha, mỗi năm gieo trồng mới khoảng 5 triệu cây.

Tuy nhiên, một thực tế là sản phẩm thô vẫn chiếm tỷ trọng lớn, hạ tầng chế biến tại chỗ còn mỏng, vì vậy Trà Linh đang ưu tiên thu hút các nhà đầu tư vào sản xuất cây giống, quản lý vùng trồng và truy xuất nguồn gốc. Gửi gắm kỳ vọng vào tương lai, ông Quang bày tỏ: “Chúng tôi mong muốn doanh nghiệp và các nhà khoa học cùng bắt tay hình thành chuỗi liên kết thực chất, đưa sâm Ngọc Linh từ vùng nguyên liệu thô trở thành các sản phẩm giá trị cao, đủ sức cạnh tranh trên thị trường toàn cầu”.

Theo định hướng chiến lược đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, thành phố đặt mục tiêu phát triển 100.000ha vùng sâm và dược liệu. Trong đó, sâm Ngọc Linh chiếm 17.000ha, quế Trà My 10.000ha, còn lại là các loại dược liệu khác. Thành phố vận hành mô hình “1 trung tâm - 3 vùng động lực - 5 phân khu chức năng”, lấy sâm Ngọc Linh làm hạt nhân dẫn dắt. Giai đoạn 2026 - 2030, thành phố kêu gọi đầu tư các khu ươm trồng tại các xã Trà Linh, Trà Leng, Trà Tập, Trà Vân và Nam Trà My với quy mô khoảng 500ha mỗi xã.

Nhiều dự án trọng điểm đang được mở cửa đón vốn như: bảo tồn quế Trà My tại xã Trà Giáp (2.000ha); dự án dược liệu tại xã Quế Sơn; quế hữu cơ tại xã Thăng Phú... Những dự án này được kỳ vọng hình thành vùng nguyên liệu tập trung, nâng giá trị dược liệu bản địa và từng bước hoàn thiện chuỗi sản xuất, chế biến, tiêu thụ.

Đánh giá tổng quan về chiến lược dài hạn, Phó Chủ tịch UBND thành phố Trần Nam Hưng cho rằng, giá trị lớn nhất không chỉ nằm ở cây sâm hay cây dược liệu, mà nằm ở hệ sinh thái khoa học công nghệ, chế biến, sở hữu trí tuệ, thương hiệu và thị trường có thể được hình thành xung quanh tài nguyên đó.

Đây là lĩnh vực thành phố đặc biệt mong muốn thu hút các doanh nghiệp có năng lực về công nghệ sinh học, dược phẩm, nghiên cứu - phát triển, chế biến sâu và xây dựng thương hiệu. Bên cạnh những doanh nghiệp đang hoạt động, thành phố sẽ tiếp tục thu hút các doanh nghiệp lớn tham gia vào lĩnh vực này với mục tiêu cuối cùng là nâng tầm giá trị nông sản của thành phố Đà Nẵng, trong đó sâm Ngọc Linh và dược liệu là những sản phẩm tiêu biểu. Để hiện thực hóa mục tiêu đó, thành phố xác định đồng hành cùng doanh nghiệp từ khảo sát, hoàn thiện thủ tục pháp lý đến triển khai dự án; kịp thời tháo gỡ khó khăn, vướng mắc và tạo điều kiện để các dự án sớm đi vào hoạt động.