Xung đột ở Iran đã khiến giá dầu và khí tự nhiên tăng vọt, đồng thời làm gián đoạn nguồn cung phân bón và nhiều loại hàng hóa khác. Những nước vay lớn của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) như Ai Cập và Pakistan - vốn phụ thuộc nặng nề vào nhập khẩu năng lượng và lương thực - được dự báo sẽ nằm trong số các quốc gia chịu tác động nặng nề nhất.

Tại cuộc họp báo mới đây ở Washington, người phát ngôn Julie Kozack cho biết IMF chưa nhận được bất kỳ đề nghị mới nào về hỗ trợ tài chính khẩn cấp. Tuy nhiên, bài học từ những giai đoạn biến động toàn cầu trước đây từ cuộc khủng hoảng 2008 cho đến đại dịch cho thấy những yêu cầu đó hoàn toàn có thể sắp xuất hiện.

“Một cuộc xung đột kéo dài sẽ khiến nhu cầu tài chính của nhiều quốc gia tăng lên, từ đó dẫn tới các đề nghị mới về chương trình hỗ trợ của IMF cũng như việc điều chỉnh các chương trình hiện có”, Martin Muhleisen, cựu quan chức cấp cao của IMF và hiện là nghiên cứu viên tại Atlantic Council, nhận định.

“Cơ chế lan truyền khá rõ ràng”, ông nói. “Tác động trực tiếp đến từ giá năng lượng và phân bón tăng cao, đồng thời giá các mặt hàng nhập khẩu khác cũng sẽ tăng theo khi lạm phát toàn cầu leo thang”.

Ngay từ bây giờ, chính phủ của nhiều quốc gia phụ thuộc vào nhập khẩu đã buộc phải áp dụng các biện pháp khẩn cấp nhằm giảm bớt cú sốc năng lượng, trong bối cảnh tình hình vẫn có thể xấu đi hơn nữa.

Pakistan đã đóng cửa trường học trong 2 tuần để tiết kiệm năng lượng, đồng thời kéo dài đàm phán với IMF về chương trình hiện tại trị giá 7 tỷ USD nhằm đánh giá đầy đủ hơn tác động của chiến tranh.

Ai Cập, quốc gia đang có thỏa thuận vay 8 tỷ USD với IMF, đã yêu cầu các cửa hàng và quán cà phê đóng cửa sớm hơn. Sri Lanka công bố chế độ làm việc 4 ngày/tuần đối với nhân viên khu vực công. Morocco cho biết có thể sẽ sử dụng hạn mức tín dụng khoảng 4,7 tỷ USD mà nước này đã thỏa thuận với IMF năm ngoái nếu giá dầu vượt 120 USD/thùng. 

Ngoài tác động từ giá năng lượng và lương thực tăng cao, các nền kinh tế này còn đối mặt với nguy cơ tổn hại tài chính do lượng kiều hối từ công dân đang làm việc tại vùng Vịnh suy giảm, cũng như ngành du lịch bị ảnh hưởng.

IMF cho biết tổ chức này đang theo dõi các quốc gia phụ thuộc vào những nguồn thu đó và đang làm việc “rất tích cực” với các nước thành viên. “Chúng tôi đang hỏi họ xem IMF có thể hỗ trợ tốt nhất bằng cách nào trong thời điểm này”, Kozack nói với các phóng viên.

Khi đề cập đến một số nước vay lớn nhất của IMF, Kozack cho biết tác động của chiến tranh cho đến nay ở Ai Cập vẫn “tương đối trong tầm kiểm soát”, trong khi Argentina đã ứng phó với cú sốc này “khá tốt” nhờ vị thế là nước xuất khẩu năng lượng ròng.

Rủi ro cũng không chỉ giới hạn trong khu vực xung đột ở Trung Đông.

Ngay cả một số nền kinh tế đang phát triển chưa có chương trình vay IMF, như Nam Phi, cũng đã cảnh báo rằng dư địa tài khóa hiện có sẽ không đủ nếu chiến tranh kéo dài.

Tại Indonesia  nền kinh tế lớn nhất Đông Nam Á và là nước nhập khẩu các sản phẩm dầu mỏ lớn nhất khu vực  chính phủ đã bắt đầu tìm cách cắt giảm chi tiêu để giữ thâm hụt ngân sách trong giới hạn pháp lý 3% GDP.

“Những quốc gia nhập khẩu dầu lớn, có bộ đệm đối ngoại mỏng và nhu cầu tài chính cao là nhóm đối mặt rủi ro lớn nhất  và những nước này không nhất thiết phải nằm gần Iran”, Aurelie Martin, cựu chuyên gia kinh tế IMF và hiện là chuyên viên phân tích thu nhập cố định tại công ty quản lý tài sản Ninety One, nhận định. Bà cho rằng nếu các nước nhập khẩu dầu “không thể huy động vốn với chi phí hợp lý, thì tìm đến IMF sẽ là một lựa chọn”.