Khai mở tiềm năng du lịch biển đảo gắn với bảo tồn biển

Đặc khu Cồn Cỏ nằm cách cảng Cửa Việt khoảng 15 hải lý, giữ vị trí chiến lược như một vọng gác tiền tiêu tại cửa ngõ phía Nam vịnh Bắc Bộ. Nơi đây sở hữu hệ sinh thái rừng nhiệt đới ba tầng nguyên vẹn, chiếm hơn 70% diện tích tự nhiên, cùng khu bảo tồn biển rộng hơn 4.500ha với hàng trăm loài san hô và cá biển quý hiếm. Những giá trị đặc biệt này đã giúp Cồn Cỏ được ví như một viên ngọc xanh chưa được tỏa sáng đúng tầm, mang trong mình tiềm năng to lớn để phát triển các loại hình du lịch sinh thái và khám phá độc đáo.

Ông Trần Xuân Anh, Bí thư Đảng ủy kiêm Chủ tịch UBND đặc khu Cồn Cỏ, cho biết địa phương định vị Cồn Cỏ là hòn ngọc giữa Biển Đông với nguồn tài nguyên rừng và biển phong phú. Với hơn 60% là rừng tự nhiên cùng khu bảo tồn biển rộng lớn, Cồn Cỏ có nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển theo hướng kinh tế biển xanh. Đặc khu xác định du lịch dịch vụ là ngành kinh tế trọng tâm, gắn với phát triển thủy sản và các lĩnh vực hỗ trợ, nhằm đảm bảo hài hòa giữa phát triển kinh tế và quốc phòng an ninh vùng biển đảo.

Theo Sở Du lịch Quảng Trị, lượng khách du lịch ra đảo từ năm 2020 đến nay đạt khoảng 38.837 lượt, tăng mạnh so với giai đoạn trước đó. Riêng năm 2025, đặc khu đã đón gần 10.000 lượt du khách với doanh thu dịch vụ ấn tượng. Hiện nay, hạ tầng lưu trú trên đảo đã được đầu tư với 14 cơ sở, bao gồm nhà khách, nhà nghỉ và homestay, đáp ứng nhu cầu nghỉ ngơi của du khách. Việc đưa Cảng du lịch Cửa Việt vào vận hành đã tạo đột phá trong kết nối giao thông, nâng cao năng lực vận chuyển hành khách ra đảo.

Tuy nhiên, thực tế hiện nay cho thấy du lịch Cồn Cỏ vẫn ở quy mô nhỏ, sản phẩm còn đơn điệu và chủ yếu là tham quan ngắn ngày. Hạ tầng dịch vụ còn nhiều hạn chế, trong khi áp lực lên môi trường biển đang gia tăng theo lượng khách. Những tác động từ biến đổi khí hậu, khai thác tài nguyên quá mức và rác thải nhựa đang tạo ra sức ép ngày càng lớn lên hệ sinh thái rạn san hô nhạy cảm. Đây là bài toán nan giải, đòi hỏi địa phương phải có những bước đi thận trọng để không làm tổn hại đến tài sản cốt lõi của mình.

Tiến sĩ Đào Xuân Hưng, Tổng Biên tập Tạp chí Nông nghiệp và Môi trường, nhận định xu thế toàn cầu đang chuyển mạnh từ khai thác tài nguyên sang gìn giữ và khai thác có trách nhiệm. Theo ông Hưng, phát triển nóng và thiếu kiểm soát sẽ nhanh chóng làm tổn hại hệ sinh thái vốn là giá trị cốt lõi của du lịch biển. Vì vậy, định hướng xuyên suốt cần được đặt ra là xây dựng thương hiệu du lịch sinh thái biển đảo chất lượng cao và khác biệt, tránh chạy theo xu hướng phát triển đại trà dễ gây tác động tiêu cực đến môi trường.

Giải pháp sinh kế bền vững và nâng tầm giá trị đảo

Để giải quyết bài toán giữa phát triển và bảo tồn, các chuyên gia đề xuất hướng đi mang tính căn cơ là phát triển sinh kế bền vững dựa trên tài nguyên thiên nhiên. Một trong những giải pháp trọng tâm là mở rộng không gian du lịch ra phía biển, tận dụng khu bảo tồn hơn 4.500ha để giảm áp lực cho phần diện tích đất liền vốn chỉ rộng khoảng 2,3km². Hướng đi này không chỉ giúp đa dạng hóa sản phẩm du lịch, như lặn ngắm san hô hay khám phá đại dương, mà còn đảm bảo sự cân bằng sinh thái cho hòn đảo tiền tiêu.

Ông Hồ Văn Hoan, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Quảng Trị, nhận định Cồn Cỏ không phù hợp với loại hình du lịch đại trà do diện tích đất liền hạn chế. Ông Hoan đề xuất cần sớm mở rộng không gian phát triển ra biển bằng cách tận dụng khu bảo tồn biển như một không gian du lịch mới. Cách tiếp cận này giúp tạo ra các sản phẩm đặc thù, như lặn biển và khám phá hệ sinh thái, đồng thời giảm tải áp lực cho hạ tầng trên đảo, hướng tới sự phát triển bền vững và chất lượng trong tương lai.

Song song với đó, việc phát triển các sản phẩm OCOP miền biển gắn với câu chuyện bản địa được xem là chìa khóa nâng cao trải nghiệm cho du khách. Các đặc sản như hàu răng cưa, cua đá hay rong nho không chỉ đơn thuần là hàng hóa mà còn là đại sứ hình ảnh cho thương hiệu du lịch Cồn Cỏ. Khi du khách thưởng thức những sản phẩm này, họ đồng thời cảm nhận được giá trị văn hóa và tri thức địa phương, từ đó tạo ra nguồn thu nhập ổn định cho người dân tham gia vào chuỗi cung ứng dịch vụ du lịch.

Ông Nguyễn Quốc Tuấn, Phó Chi cục trưởng Chi cục Kinh tế Hợp tác và Quản lý chất lượng tỉnh Quảng Trị, cho rằng Cồn Cỏ không nên phát triển OCOP dàn trải. Theo ông Tuấn, địa phương cần tập trung vào các sản phẩm chất lượng cao và có câu chuyện rõ ràng, như hải sản chế biến hoặc sản phẩm từ rong biển. Quan trọng nhất, sản phẩm OCOP phải được gắn chặt với hoạt động du lịch để trở thành đại sứ hình ảnh cho địa phương, góp phần nâng cao giá trị điểm đến và tạo sinh kế ổn định cho cộng đồng cư dân trên đảo.

Trong kế hoạch năm 2026, đặc khu Cồn Cỏ đặt mục tiêu đón trên 12.000 lượt khách và đạt doanh thu dịch vụ hơn 18 tỷ đồng. Để đạt được con số này, địa phương đang tích cực kêu gọi đầu tư vào hạ tầng nghỉ dưỡng, khu vui chơi, đồng thời nghiên cứu mở thêm các tuyến du lịch mới kết nối vùng. Việc ứng dụng công nghệ số và mạng xã hội trong quảng bá cũng được đẩy mạnh, nhằm giới thiệu hình ảnh một Cồn Cỏ an toàn, thân thiện và giàu bản sắc lịch sử đến với bạn bè trong nước cũng như quốc tế.

Ông Phạm Hoàng Phương, Phó Chủ tịch Hội Lữ hành Quảng Trị, khẳng định sức hấp dẫn lớn nhất của Cồn Cỏ chính là sự nguyên sơ và chiều sâu văn hóa lịch sử. Theo ông Phương, du khách đến đây không chỉ để nghỉ dưỡng mà còn thực hiện hành trình về nguồn qua hệ thống hầm hào và địa đạo. Vì vậy, các doanh nghiệp lữ hành cần chú trọng thiết kế những chương trình tour có chiều sâu, khai thác sự khác biệt từ hệ sinh thái rừng nguyên sinh và các rạn san hô cổ thụ quý hiếm, nhằm tạo ra những giá trị độc bản thu hút du khách.